کاربر:Mo.ali.rezapour/صفحه تمرین۱
شاه عباس اول ...
معرفی
...
جایگاه
شاهعباس اول در سال 1032 قمري فاتحانه وارد عراق شد و چون قصد داشت عراق را به یک سرزمین یکدست شیعی تبدیل کند، در تعظیم و تکریم عتبات شیعی بسیار کوشيد. شیعیان تحت محبت و عنایت شاه بزرگ قرار داشتند؛ چنانکه در ماه مبارک رمضان کل شیعیان ممالک از تکالیف دیوانی معاف شدند.[۱]
سفرهای زیارتی
پس از شاهطهماسب سلطنت به شاهعباس اول (996-1038ق) بزرگترین، نامدارترين و قدرتمندترين پادشاه صفوی رسيد. شاه عباس علاوه بر سياست تمرکزگرايي و تفکر حاکميتي و در کنار کليه اقداماتي که تحت عنوان اصلاحات انجام داد، خدمات سياسي و اجتماعي زيادي را براي گسترش تشيع انجام داد که از جمله آنها فرونشاندن فتنههاي داخلي، اخراج اوزبکان از بخشهاي مهم خراسان و پس گرفتن سرزمينهاي از دست رفته ايران و تجديد نظر در روابط خويش با دولت عثماني و مجهز نمودن قشون نظامي و حاکميت بر سرزمينهاي آزاد شده بود.[۲] وي از زیارتهای مکرر و پرآوازة خود از آستان مقدس امام رضا7 در شمال شرق ایران و همجوار با مرزهای ازبکان سنیمذهب و همچنین اماکن مقدس عراق و همجوار با دولت عثمانی بهرهبرداری سیاسی، فرهنگی و اعتقادی کند.[۳]
ميتوان گفت سفرهای زیارتی شاهان صفوی که با تأسیس این سلسله آغاز شده بود، در نتیجة پویایی و تحرک فوقالعادة شاهعباس اول به اوج رسید. شاهعباس اول ضمن آنکه خود مرتب به زیارت اماکن مقدس ایران بهویژه عتبة مطهر امام رضا7 میرفت، سایرین را نیز به این امر تشویق ميکرد و درواقع از کساني بود که فرهنگ زیارت را در جامعة شیعي ایران احیا و رایج کرد و به این طریق سبب جنبش و پویایی مذهب تشیع، بهبود وضع عالمان دینی، رونق اقتصادی و تجاری شهرهای مذهبی، گسترش سنت وقف، بهبود راهها و ساخت کاروانسرا شد. سفرهای زیارتی او با پای پیاده به حرم امام رضا7 مشهور است. بیشتر سفرهای زیارتی وي در غرب و شرق هرچند به انگیزههای نظامی و برای دفع معاندان ترک و ازبک در این مناطق بوده، جلوه و شکوه مذهبی يافته بود.[۴]
شاهعباس اول در آغاز سال 1033 قمري نیت زیارت آستانة حضرت علی7 در نجف را بهانة فتح عراق عرب قرار داد و موفق شد آن را فتح کند. او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد کاظمین میرفت و به زیارت سامرا نیز مستعد شد؛ یک ماه پس از آن به زیارت نجف اشرف روی آورد و اشتیاق و شیفتگی فوقالعادة خود به اميرالمؤمنين7 را در تمام مسیر به نمایش گذاشت که مورخان عصر صفوی به شرح آن پرداختهاند. شاه در یکمنزلی حرم از اسب پیاده شد و «با جهان شوق و عالم با اخلاص پیاده قدم در راه نهاد و در کمال ذوق و وفور شوق طی مسافت نمود و به شرف خاکبوسی آن عتبة علیه مشرف شدند و تا ده روز در آن سدة سنیه به مراسم دعا و زیارت اقدام نموده، به خدمت جاروبهکشی آن روضة بهشتآسا مشغولی داشتند و به نظم و نسق آن سرکار فیضیآثار قیام نمود...».[۵].[۶]
شاه در مدت ده روز توقف در نجف خشوع و خضوع بیحد خود به آن حضرت را آشکار و «جمیع خدمه و مجاورین روضة مقدس و کل مستحفظین و عورات و ضعف خطة نجف را علی قدر مراتبهم با درارت و نذور و تصرفات نوازش فرموده و از آنجا احرام حریم ارض مقدس کربلا حایر مطهر حضرت شاه شهید اثاث ائمةالهدی خامس آل عبا بسته، متوجه طواف آن روضه ملائکه مطاف شدند».[۷]
زیارت شاهعباس از این اماکن مقدس یادآور زیارت جد او شاهاسماعیل اول است. شاهعباس اول در اين سفرها از هیچ چیز در این زمینه فروگذار نکرد و پس از گذراندن نوروز سال 1032 قمري در آستانة امام حسین7 در کربلا بار دیگر به نجف رفت و سپس برای زیارت امام حسين7 در ماه رجب به کربلا بازگشت.[۸].[۹]
توسعه عتبات
با ورود شاهعباس اول به عراق عرب بازسازی عتبات بار ديگر سرعت گرفت. با توجه به علاقة شدید شاهعباس به امیرالمؤمنین و آستانة آن حضرت در نجف طبیعی بود که بیشتر توجهات به این منطقه جذب شود. درواقع بنای اصلی نجف به دست او گذاشته شد؛ چنانکه در جایجای آن آثار یاد و خاطرهای از این شاه بزرگ ميتوان دید. در اين طرح بازسازي که توسط شیخ بهایی به انجام رسید، حرم مانند نگینی داخل صحن قرار گرفته است. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده زراع، و اطراف آن رواق حجرات ساختند و درهای بسیار نفیس خاتمکاریشدهاي بر آنها نصب کردند. قبة حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاهنشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.[۱۰] دو منارة عظیم سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند. همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن زائران و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن اما بیرون از آن جهت اقامت و استفادة زوار و نيز دارالشفا و مطبخ جهت آسایش زائران دور و نزدیک ساختند.[۱۱].[۱۲]
شاهعباس اول همچنين دستور داد ضریحهای فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از صندوقهای ساختهشدة زمان شاهاسماعیل اول در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نيز دستور تعمیر و کاشیکاری آستانة مطهر امام حسین7 را صادر کرد.[۱۳]
پانویس
- ↑ نفيسي، بابک خرمالدين، ص32-33.
- ↑ لوئي بلان، زندگي شاه عباس اول، ترجمه وليالله شادروان، ص159.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۵.
- ↑ ترکمان، ذيل تاريخ عالمآراي عباسي، تصحيح سهيلي خوانساري، ص1005.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.
- ↑ ترکمان، ذيل تاريخ عالمآراي عباسي، تصحيح سهيلي خوانساري، ص10۱۰.
- ↑ ترکمان، عالمآراي عباسي، تصحيح ايرج افشار، ص80.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.
- ↑ آقاسيدعبدالله، لؤلؤ صدف في التاريخ النجف، ص60-61؛ کاظمي، «نجف در عصر شاهعباس اول»، نامه تاريخپژوهان، ص110.
- ↑ ناصرالدينشاه، شهريار جادهها، ص126.
- ↑ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.
- ↑ ترکمان، ذيل تاريخ عالمآراي عباسي، تصحيح سهيلي خوانساري، ص94.
منابع
- بابک خرمالدين، نفيسي، سعيد، تهران، ثالث، 1387ش.
- جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان، محمدی، رمضان، و محمدباقر خزائیلی، پژوهشکده حج و زیارت، بیتا.
- زندگي شاه عباس اول، لوئي بلان، لوسين، ترجمه وليالله شادروان، تهران، ساطير، 1375ش.
- ذيل تاريخ عالمآراي عباسي، ترکمان، اسکندربيک، تصحيح سهيلي خوانساري، تهران، اسلاميه، 1371ش.
- شهريار جادهها، سفرنامه ناصرالدين شاه به عتبات، تهران، سازمان اسناد ملي ايران، 1372ش.
- لؤلؤ صدف في التاريخ النجف، آقاسيدعبدالله، [بيجا]، مهربان، 1379ش.
- «نجف در عصر شاهعباس اول»، کاظمي، مريم، نامه تاريخپژوهان، س6، ش24، 1389ش.