دکه الاغوات
دکه الاغوات، سکویی است در بخش عقب مسجدالنبی، که محل استقرار و عبادات اغوات بوده است.
مکان
این سکو در بخش عقب مسجد، در رکن شمال شرقی، دقیقاً غرب محل اولیه صفه پیامبر (ص) قرار دارد. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتیمتر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف این دکه با نردههای کوتاه برنجی زردرنگ محصور شده و امروزه بخشی از فضای روضه شریف محسوب میشود.
اغوات و وظایف
اَغوات، آغوات و آغاوات جمع كلمه آغا و اَغا است كه به خادم خواجه حرمين ميگفتهاند. كلمه آغا از ريشه مغولي به معناي بانو، خانم و شاهزاده خانم وآقا در زبان كهن مغولي به معناي برادر و خواهر بزرگ، فرمانده، نجيب، قدرتمند، عمو، جد، پدرزن و بزرگسالتر است. در زبان فارسی، آغا به معنای خاتون، بیبی، و بانوی حرم و كلمهای احترامآميز برای خادمان خواجه بوده است. اين دو كلمه از زبان تركي وارد زبان عربي شدند و عرب زبانان هر دو را به معناي «مرد بزرگوار» بهكار بردند. واژه آغا در اواخر دوران مماليك چَرْكَسي (حك: ۷۸۴ـ۹۲۲ق.) و نيز پس از قدرت گرفتن تركان عثماني، براي اشاره به شخص خواجه به كار ميرفت. اما در حجاز خادمان خواجه حرمين شريفين را اغوات گفتند كه پيشتر به طواشيه به معنای اخته مشهور بودند. خدمت آنان در مسجد النبی (ص) از دوره صلاحالدین ایوبی (۵۵۷ هجری قمری / ۱۱۶۱ میلادی) آغاز شد. صلاحالدین پس از تلاش صلیبیون برای تعرض به حجره نبوی، نخستین گروه اغوات را برای حراست و خدمت حرم وقف کرد. در دوره عثمانی، تعداد آنان افزایش یافت و به بیش از صد نفر رسید. وظایف اغوات شامل حراست از روضه شریف و حجره نبوی، نگهداری کلیدهای روضه و منبر، همراهی امام جمعه، اعلامیههای سلطان از روی دکه و حفظ نظم و حرمت حرم بود. لباس آنان خاص بود؛ عمامه سفید، کمربند رنگی و ظاهری متمایز. آنان از آفریقا (بهویژه حبشه) انتخاب میشدند و تمام عمر خود را وقف خدمت حرم میکردند. این سنت تا اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی ادامه داشت، اما با فتوای مفتیان عربستان، پذیرش اغوات جدید متوقف شد.
علت نامگذاری
اغوات در اين دكه به قرائت قرآن، ادعيه و نمازهای مستحب مشغول میشدند. شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند. از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری میشد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند.
تفاوت دکه الاغوات و صفه
در زمان پیامبر اکرم (ص)، مهاجران فقیر که به مدینه میآمدند، نیاز به مکانی برای سکونت و عبادت داشتند. پیامبر (ص) دستور دادند در عقب مسجد، در گوشه شمال شرقی، سکویی بسازند و با شاخههای نخل آن را سقفپوش کنند. این مکان «صفه» یا «ظله» نامیده شد و به «اصحاب صفه» اختصاص یافت. این گروه شامل فقرای عزب بودند که قرآن میآموختند، حدیث حفظ میکردند و در جنگها شرکت میکردند.
با گسترش مسجد در عصر ولید بن عبدالملک (دوره اموی)، موقعیت صفه تغییر کرد. برخی منابع اين دكه را با دكه اصحاب صفه يكسان میدانند و بعضی نيز آن را باقيماندهای از دكه اصحاب صفه میشمرند.
موقعیت کنونی
امروزه که سنت اغوات به پایان رسیده است، دکه همچنان پابرجاست و زائران میتوانند آن را مشاهده کنند، اما کاربرد اصلی آن به عنوان سکوی خادمان، دیگر فعال نیست.