پرش به محتوا

کاربر:Gholampour/صفحه تمرین3

از ویکی حج

سازمان‌دهی حج و حج‌گزاری ایرانیان، در دوران مختلف، شیوه‌ها و آداب خاصی داشته است.

سازمان‌دهی حج در گذشته

سفر حج ایرانیان در گذشته عمدتاً در قالب کاروان‌های محلی و به سرپرستی «حمله‌دار» انجام می‌شد که مسئول هدایت کاروان، تهیه مرکب، اقامت و امور سفر بود.[۱] گاه کاروان‌ها از جمعی از دوستان و خویشاوندان تشکیل می‌شدند.[۲] در سفرهای زمینی، شتر مهم‌ترین وسیله حمل‌ونقل بود و عکام‌ها نیز خدماتی مانند حمل بار، تهیه آب و پخت نان را بر عهده داشتند؛[۳] همچنین هر شهر در مکه و مدینه مطوف ویژه خود را داشت.[۴]

در برخی دوره‌ها، حکومت با تعیین امیرالحاج، تأمین امنیت و اعلام عمومی زمان حرکت، در سازمان‌دهی حج نقش داشت[۵] و گاه حاجیان را از مالیات معاف می‌کرد.[۶] از سرگیری کاروان حج در دوره محمود غزنوی،[۷] حمایت برخی حاکمان از امنیت و رفاه کاروان‌ها[۸] و حضور محدود شماری از پادشاهان در حج، از جلوه‌های این حمایت بود.[۹] افزون بر این، حج گاه کارکرد سیاسی داشت و برای تبعید یا دور کردن برخی مخالفان و درباریان از مرکز قدرت به کار می‌رفت.[۱۰]

دوره قاجار

در دوره قاجار، کنسولگری ایران در جده، با وجود ایفای نقش در سامان‌دهی و حمایت از برخی حاجیان ایرانی،[۱۱] به سبب دریافت وجوه مختلف از زائران، از جمله برای بازگرداندن گذرنامه،[۱۲] سهم‌خواهی از کرایه حمل‌ونقل،[۱۳] و همدستی با حمالان و کاروان‌داران برای گرفتن پول بیشتر،[۱۴] مورد انتقاد قرار گرفت. همچنین از تصرف اموال حاجیان متوفی، دریافت وجه برای دفن، جانبداری از کاروان‌داران در برابر حاجیان،[۱۵] ارتباط با دزدان،[۱۶] اخذ پول در مکه و جلوگیری از حرکت حاجیان،[۱۷] و حتی به خطر انداختن جان زائران با صدور مجوز عبور از مسیر ممنوع جبل در برابر دریافت رشوه گزارش شده است.[۱۸]

سامان‌دهی حج در دوران معاصر

تا ۱۳۲۷ش، نقش دولت در حج به صدور گذرنامه و پیگیری امور از طریق کنسولگری جده محدود بود و از آن پس هیئت سرپرستی و امیرالحاج تشکیل شد.[۱۹] در دوره پهلوی دوم، متقاضیان پس از تأیید سلامت و استطاعت توسط کمیسیون ویژه، برای گذرنامه و ثبت‌نام در کاروان‌ها اقدام می‌کردند.[۲۰] با این حال، سفر انفرادی نیز امکان‌پذیر بود.[۲۱]

کاروان‌ها به‌دست حمله‌داران اداره می‌شدند، اما خدمات نامناسب و پذیرش بیش از ظرفیت از مشکلات آن‌ها بود.[۲۲] تا سال ۱۳۵۱ش (واگذاری به سازمان اوقاف)، ضعف برنامه‌ریزی و امکانات ادامه داشت.[۲۳] طولانی بودن اخذ مجوز، وضعیت نامناسب فرودگاه و وضعیت بد آشیانه حاجیان نیز مورد انتقاد بود.[۲۴] اسکان نامناسب در مدینه،[۲۵] کمبود خدمات بهداشتی[۲۶] و استفاده از کامیون‌های باری برای جابه‌جایی حاجیان از دیگر مشکلات این دوره بود.[۲۷]

پهلوی و سازمان اوقاف و امور خیریه

از سال ۱۳۵۱ش سازمان اوقاف، مدیریت متمرکز حج را بر عهده گرفت[۲۸] و شورای عالی حج تشکیل شد.[۲۹] کاروانداران نیز اسکان و تغذیه حاجیان را زیر نظر سازمان انجام می‌دادند.[۳۰] از ۱۳۵۲ش سازمان، کاروان‌های حج را تشکیل داد و کاروانداران پیشین را به استخدام درآورد[۳۱] و ثبت‌نام، گذرنامه، بلیت، معاینات پزشکی و دیگر امور اجرایی حج را به‌صورت متمرکز بر عهده گرفت.[۳۲]

شمار حاجیان ایرانی در دوره پهلوی

شمار حاجیان ایرانی در برخی سال‌های دوره پهلوی سال شمار حاجیان (هزار نفر): ۱۳۲۷ش ۱۴؛ ۱۳۴۰ش ۱۲؛ ۱۳۴۱ش ۱۱؛ ۱۳۴۲ش ۱۷؛ ۱۳۴۳ش ۱۶؛ ۱۳۴۴ش ۲۴؛ ۱۳۴۵ش ۲۷؛ ۱۳۴۶ش ۱۵؛ ۱۳۴۷ش ۹؛ ۱۳۴۸ش ۵/۸؛ ۱۳۴۹ش ۲۷؛ ۱۳۵۰ش ۳۱؛ ۱۳۵۱ش ۴۳.[۳۳]

جمهوری اسلامی و سازمان حج و زیارت

پس از انقلاب ۱۳۵۷ش، سازمان حج چندبار از اوقاف جدا و دوباره ادغام شد تا اینکه از ۱۳۷۰ش با نام سازمان حج و زیارت زیر نظر وزارت ارشاد مستقل شد.[۳۴] امروزه ثبت‌نام زائران از طریق بانک‌ها انجام می‌شود و به دلیل تقاضای بالا، چند سال در نوبت می‌مانند.[۳۵] این سازمان مسئول برنامه‌ریزی و اجرای همه امور حج،[۳۶] از سامان‌دهی کاروان‌ها،[۳۷] اسکان، حمل‌ونقل،[۳۸] تغذیه[۳۹] و خدمات پزشکی[۴۰] تا اعزام عمره‌گزاران است. شمار متقاضیان عمره نیز بسیار زیاد بوده و در سال ۱۳۹۱ش تعداد عمره‌گزاران ایرانی به بیش از ۷۰۰ هزار نفر رسید.[۴۱]

شمار حاجیان ایرانی پس از انقلاب اسلامی

شمار حاجیان ایرانی در برخی سال‌های پس از انقلاب اسلامی سال تعداد حاجیان (هزار نفر): ۱۳۶۳ش 154958؛[۴۲] ۱۳۷۰ش ۱۱۰؛ ۱۳۷۱ش 118617؛[۴۳] ۱۳۷۲ش 115000؛[۴۴] ۱۳۷۳ش ۱۱۳۰۰۰؛ ۱۳۷۹ش 87800؛[۴۵] ۱۳۸۱ش ۸۸۵۰۰؛ ۱۳۸۲ش 96103؛[۴۶] ۱۳۸۳ش 97080؛[۴۷] ۱۳۸۴ش ۸۹۷۱۶؛ ۱۳۸۵ش 99860؛[۴۸] ۱۳۸۶ش 102020؛[۴۹] ۱۳۸۷ش ۱۰۴؛ ۱۳۸۸ش 65000؛[۵۰] ۱۳۸۹ش 94471.[۵۱]

بنابر گزارش رئیس سازمان حج، تعداد حاجیان ایرانی در سال 1404ش 86 هزار تن است که در قالب 574 کاروان به حج اعزام شدند.[۵۲]

بعثه حج جمهوری اسلامی

بعثه حج، نهادی زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی و با ریاست امیرالحاج، مسئول برنامه‌ریزی مذهبی، فرهنگی، آموزشی و پژوهشی حج است[۵۳] و بر اجرای امور توسط سازمان حج و آسایش زائران نظارت دارد.[۵۴] این سازمان روحانیان کاروان‌ها را انتخاب و آموزش می‌دهد[۵۵] و با کلاس‌های پیش‌ازسفر،[۵۶] کتاب، نرم‌افزار و همکاری با صداوسیما، حاجیان را آموزش می‌دهد.[۵۷] پژوهشکده حج و انتشارات مشعر زیر نظر آن، کتاب و نشریاتی چون میقات، زیارت، صفا و مروه منتشر می‌کنند.[۵۸] همچنین اجرای برنامه‌های فرهنگی و مذهبی در حرمین، برگزاری نشست‌ها و ارتباط با بعثه‌های دیگر کشورهای اسلامی از وظایف آن است.[۵۹] در کنار آن، بعثه‌های مراجع تقلید نیز هر سال برای ارائه خدمات مذهبی به مقلدان خود در موسم حج حضور دارند.[۶۰]

پانویس

  1. ↑ نک: مقالات تاریخی، دفتر9، ص16-17؛ لغت‌نامه، ج6، ص8084، «حمل‌دار.
  2. ↑ نک: حیات یحیی، ج1، ص68.
  3. ↑ روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج2، ص1509؛ سفرنامه فرهاد میرزا، ص160؛ حدیث قافله‌ها، ص202؛ به سوی‌ام القری، ص241، 279؛ پنجاه سفرنامه، ج5، ص436.
  4. ↑ پنجاه سفرنامه، ج5، ص412؛ ج6، ص78.
  5. ↑ تاریخ بیهقی، ج3، ص1151؛ احسن التواریخ، ج2، ص748؛ روضات الجنات، ج1، ص513-516؛ سفرنامه منظوم حج، ص45.
  6. ↑ تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-223.
  7. ↑ تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-224.
  8. ↑ الکامل، ج9، ص325؛ دستور الکاتب، ج1، ص374؛ نک: به سوی‌ام القری، ص240؛ مقالات تاریخی، دفتر8، ص210-212.
  9. ↑ تجارب الامم، ج7، ص339؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص687-688؛ نک: تاریخ طبری، ج9، ص221؛ پیراسته تاریخنامه هرات، ص166؛ با من به خانه خدا بیایید، ص225؛ ترجمه تاریخ یمینی، ص41.
  10. ↑ تاریخ بخارا، ص346؛ جامع مفیدی، ج3، ص247؛ تاریخ گیلان، ص213؛ احیاء الملوک، ص121؛ تاریخ سلسله سلجوقی، ص89.
  11. ↑ حدیث قافله‌ها، ص110.
  12. ↑ پنجاه سفرنامه، ج7، ص263-264؛ ج5، ص403، 406.
  13. ↑ پنجاه سفرنامه، ج7، ص263-264.
  14. ↑ پنجاه سفرنامه، ج5، ص410-411.
  15. ↑ پنجاه سفرنامه، ج7، ص291.
  16. ↑ پنجاه سفرنامه، ج5، ص409.
  17. ↑ سفرنامه میرزا داود میروظایف، ص140.
  18. ↑ سفرنامه مکه معظمه، ص158.
  19. ↑ مجله وحید، ش 6، ص18، «کشته شدن ابوطالب یزدی و بقیه موارد.
  20. ↑ روزنامه رسمی کشور، مصوبه هیئت وزیران مورخه 28/1/ 1333.
  21. ↑ با من به خانه خدا بیایید، ص79؛ خاطرات سفر مکه، ص202-203.
  22. ↑ با من به خانه خدا بیایید، ص82؛ میقات حج، ش48، ص186، «مصاحبه با آیت‌الله محمد علی فیض؛ کارنامه حج1351، ص10-11.
  23. ↑ به سوی خدا می‌رویم، ص71-72.
  24. ↑ با من به خانه خدا بیایید، ص131؛ خسی در میقات، ص10-11؛ کارنامه حج 1351، ص12.
  25. ↑ با من به خانه خدا بیایید، ص169-170.
  26. ↑ با من به خانه خدا بیایید، ص313-314.
  27. ↑ با من به خانه بیایید، ص365-366، 378.
  28. ↑ کارنامه حج 1351، ص5؛ کارنامه حج 1352، ص14-15.
  29. ↑ کارنامه حج 1352، ص15.
  30. ↑ کارنامه حج 1351، ص23-26، 72-77؛ کارنامه حج 1352، ص20.
  31. ↑ کارنامه حج1352، ص60-61.
  32. ↑ کارنامه حج1352، ص159.
  33. ↑ کارنامه حج1352، ص159.
  34. ↑ مدیران و عوامل خدماتی، ص14-15.
  35. ↑ با کاروان صفا، ص337-338.
  36. ↑ همراه با حج 1381، ص10؛ میقات حج، ش20، ص172-173، «حج و زیارت، انتقال تشکیلات مدیریتی، خط مشی‌ها و وظایف.
  37. ↑ با کاروان صفا، ص340.
  38. ↑ نک: با کاروان صفا، ص348؛ حج 25، ص101؛ همراه زائران حج تمتع2، ص79-80.
  39. ↑ حج 27، ص43.
  40. ↑ با کاروان صفا در سال 82، ص181-182، 215، 321؛ حج 28، ص118، 165؛ با کاروان عشق، ص331-342.
  41. ↑ http://www.hajnews.ir/View. aspx?/L6/u33UyWArk/tjUmAeH sDQ3B4OzIlOY7OD9UOOG5rwDBNgYcVcnQ=.
  42. ↑ مکتب اسلام، سال 1363، ش8، ص24.
  43. ↑ با کاروان ابراهیم، ص273.
  44. ↑ با کاروان عشق، ص53.
  45. ↑ میقات حج، ش37، ص159، «گفتگو با نماینده ولی فقیه و سرپرست حجاج ایرانی.
  46. ↑ با کاروان صفا، ص23.
  47. ↑ حج 25، ص28.
  48. ↑ حج 27، ص39-40.
  49. ↑ حج 28، ص81.
  50. ↑ حج30، ص160.
  51. ↑ ره‌یافتگان، ص32.
  52. ↑ گزارش رئیس سازمان حج در دیدار کارگزاران حج با رهبر انقلاب ۱۴/۲/ ۱۴۰۴
  53. ↑ همراه با حج 1381، ص11.
  54. ↑ حج 27، ص112.
  55. ↑ همراه با حج 1381، ص11؛ با کاروان ابراهیم در حج 71، ص28-31؛ حج 26، ص363.
  56. ↑ حج 26، ص412.
  57. ↑ با کاروان ابراهیم در حج 71، ص26-27؛ با کاروان صفا در سال 82، ص53؛ حج 26، ص414؛ حج 28، ص59-61.
  58. ↑ با کاروان صفا در سال 82، ص37؛ حج26، ص44؛ حج28، ص348-349.
  59. ↑ نک: حج 26، ص409؛ حج 27، ص219-222، 236-251؛ حج 28، ص119، 130، 154، 177، 206-207.
  60. ↑ حج 25، ص547-548؛ حج 28، ص348.

منابع


برگرفته از «https://wikihaj.com/index.php?title=کاربر:Gholampour/صفحه_تمرین3&oldid=68837»