در حال ویرایش امام سجاد(ع)

{{جعبه اطلاعات اشخاص
|عنوان             = 
|تصویر             = قبور_ائمه_بقیع_قبل_از_تخریب.png
|عرض تصویر         = 
|توضیح تصویر       = آرامگاه امام سجاد(ع) در کنار دیگر [[ائمه بقیع]]، پیش از تخریب در [[قبرستان بقیع]]
|نام کامل          = امام سجاد(ع)
|کنیه              = 
|لقب               = زین‌العابدین
|نسب               = [[بنی‌هاشم]]
|زادروز            = سال ۳۸ق
|کشور تولد         = 
|شهر تولد          = مدینه
|محل زندگی         = 
|مهاجر/انصار       = 
|نام همسر          = ام عبدالله (دختر [[امام حسن(ع)]])
|فرزندان           = [[امام باقر(ع)]]
|خویشاوندان سرشناس = [[امام حسین(ع)]] (پدر) [[شهربانو]] (مادر)
|دین               = 
|مذهب              = 
|پیشه              = 
|مناصب             = 
|نحوه درگذشت/شهادت = 
|تاریخ درگذشت      =  سال ۹۵ق
|شهر درگذشت        =  مدینه
|کشور درگذشت       =  
|آرامگاه           = [[قبرستان بقیع]]

|زمان اسلام آوردن   = 
|نحوه اسلام آوردن   = 
|حضور در جنگ‌ها     = 
|هجرت به           = 
|دلیل شهرت         = امام چهارم شیعیان
|نقش‌های برجسته     = 
|دیگر فعالیت‌ها     = 

|نام زیارتگاه      = 
|سمت               = 
|خدمت              = 
|محل اقدام         = 
|سفر               = 
|نوشته‌ها           = 
|موقوفات           = 
|بناهای ساخته شده  = 
|مقام علمی         = 

|پس از             =
|پیش از            =

|اساتید            = 
|محل تحصیل         = 
|اجازه روایت از    = 
|اجازه اجتهاد از   = 
|شاگردان           = 
|اجازه روایت به    = 
|اجازه اجتهاد به   = 
|تالیفات           = 

|فعالیت سیاسی      = 
|فعالیت اجتماعی    = 
|فعالیت مذهبی      = 

|وبگاه رسمی        = 
|امضا              =  
}}
'''امام سجاد(ع)''' (۳۸ - ۹۵ق) معروف به زین‌العابدین، چهارمین امام شیعیان و فرزند [[امام حسین(ع)]] و پدر [[امام باقر(ع)]] است. وی به عبادت زیاد، زهد، انفاق‌کردن و صدقه‌دادن مشهور است. محل دفن امام سجاد(ع) در [[بقیع|قبرستان بقیع]] است. بنابر بر قولی وی به دست  [[ولید بن عبدالملک|وَلید بن عبدالمَلِک]]، ششمین حاکم اموی، مسموم شد و به شهادت رسید. فضیلت زیارت امام سجاد(ع) در ضمن زیارات [[ائمه بقیع]] ذکر شده است. 

امام سجاد(ع) بارها به [[حج|سفر حج]] رفته و برخی تعداد آن را تا بیست سفر نوشته‌اند. بر اساس روایتی از امام سجاد(ع) کسی که اعمال حج را به جا آورد، بهشت بر او واجب می‌‏گردد و گناهانش بخشیده می‌‏شود. امام در روایتی، مشهور به [[حدیث شبلی]]، به [[اسرار حج]] و معانی باطنی اعمال حج پرداخته است. 

مکان‌هایی در کشور عراق منسوب به امام سجاد(ع) است که عبارتند از: [[مقام امام زین‌العابدین (حله)|مقام امام سجاد(ع) در حله]]، [[مقام امام زین‌العابدین (نجف)|مقام امام سجاد(ع) در نجف]] و [[مقام امام زین‌العابدین (کربلا)|مقام امام سجاد(ع) در کربلا]]. 

==معرفی و جایگاه==
علی بن حسین(ع) مشهور به سجاد و زین‌العابدین؛ چهارمین امام شیعیان است که بر اساس قول مشهور در سال 38 هجری در [[مدینه]] متولد شد.<ref>الکافی، ج۱، ص۴۶۶؛ الارشاد، ج۲، ص۱۳۷.  </ref> او سال‌های آخر خلافت جدش [[امام علی(ع)]] را درک کرد، 13 سال با عمویش [[امام حسن(ع)]] و 23 سال در کنار پدرش [[امام حسین(ع)]] بود. 

امام سجاد در واقعه عاشورای سال 61 هجری در جریان قیام امام حسین(ع) در [[کربلا]] حضور داشت؛ اما به دلیل بیماری در جنگ شرکت نکرد و پس از این واقعه 33 یا 34 سال زندگی کرد.<ref>تاريخ ‏طبری، ج‏۱۱، ص۶۳۰.  </ref> گفته شده علی بن حسین(ع) در سال ۹۴<ref>تاریخ طبری، ‏ج۱۱، ص۶۳۱؛ انساب الاشراف، ج۱۰، ص۲۳۷.</ref> یا ۹۵ قمری<ref>تاريخ مدینه دمشق، ج۴۱، ص۴۱۶.</ref> به دستور [[ولید بن عبدالملک|وَلید بن عبدالمَلِک]](حک: 86-96) مسموم شد و به شهادت رسید<ref>الإتحاف بحب الأشراف، ص۲۷۷.</ref> و در [[قبرستان بقیع]]، کنار قبر امام حسن(ع)، [[امام محمد باقر(ع)|امام باقر(ع)]] و [[امام صادق(ع)]] مدفون شد.<ref> تاريخ‏ طبری، ج‏۱۱، ص۶۳۱.</ref>

همچنین در برخی روایات آمده که امام سجاد(ع) در اولین [[اربعین]] به کربلا رفت و سرهای شهدا را به بدنشان ملحق کرد.<ref>بحار الانوار، ج۹۸، ص۳۳۴.</ref>

=== دوران امامت ===
امام سجاد(ع) جزو دوازده امام معصوم شیعیان است.<ref>إعلام الوری، ص۳۹۶ و ۳۹۷.</ref> امامت وی با شهادت امام حسین(ع) در عاشورای سال ۶۱ قمری آغاز شد و تا زمان شهادتش (سال ۹۴ یا ۹۵ قمری) ادامه داشت.<ref>الارشاد، ج۲، ص۱۳۸؛ اعلام الوری، ص۲۵۶.</ref> 

روایات زیادی از سیره عبادی و عبادت‌های زیاد امام سجاد(ع) نقل شده<ref>العبر، ج۱، ص۸۳.</ref> و مجموعه دعاهای او در [[کتاب صحیفه سجادیه]] جمع آوری شده است.<ref>الذریعه، ج۱۵، ص۱۸ و ۱۹.</ref> همچنین [[زیارت امین الله]] از امام سجاد(ع) نقل شده است.<ref>کامل الزیارات، ص۳۹.</ref> امام سجاد را فردی اهل سخاوت،<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۲۵۹.</ref> و مهربان با مستمند و یتیمان و اهل انفاق و صدقه توصیف کرده‌اند.<ref>بحارالأنوار، ج۴۶، ص۶۲ و ۶۳.</ref>

دوران امامت امام سجاد(ع) معاصر با چند تن از [[بنی‌امیه|خلفای اموی]](حک:41-132) و زبیریان(حک:64-73) شامل [[یزید بن معاویه]](64-61)، [[عبدالله بن زبیر|عَبدالله بن زُبَیر]](73-64)، [[معاویه بن یزید]](64)، [[مروان بن حکم]](65)، [[عبدالملک مروان]](65-86) و [[ولید بن عبدالملک]](96-86) بود. حاکمیت جریان اموی و تسلط چند ساله زبیریان بر [[مکه]] و [[مدینه]] به عنوان مخالفان شیعه و [[اهل‌بیت(ع)]] یکی از بحرانی‌ترین و دشوارترین ادوار امامت را برای امام سجاد(ع) پدید آورده بود.<ref>اثبات الوصیه، ص۱۶۷ و ص۱۶۸؛ صحیفه سجادیه، دعای ۴۹، ص۲۴۴.</ref>
== حج‌های امام سجاد(ع) ==
سیره عملی امام سجاد(ع) نشان‌دهنده توجه و اهمیت حج نزد وی است. حکایاتی وجود دارد که نشان می‌دهد امام سجاد(ع) در موارد متعددی<ref> المحاسن، ج۲، ص۳۶۱؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج۳، ص۲۹۳ و ص۲۹۴؛ الدرالنظيم، ص۵۹۱.     </ref> سواره<ref> مناقب آل ابی‌طالب، ج۳، ص۲۹۴.</ref> یا پیاده به حج ‌رفته‌اند.<ref> الإرشاد، ج۲، ص۱۴۴؛ المنتظم، ج۵، ص۳۴۹.</ref> برخی شمار حج‌های امام سجاد را 20 مورد دانسته‌اند.<ref>المحاسن، ج۲، ص۶۳۵؛ الخصال، ص۵۱۷ و ص۵۱۸.</ref> امام سجاد(ع) در روایتی درباره نسبت خود و [[اهل‌بیت(ع)]] با حج می‌فرماید: «من فرزند مکه و منا، صفا و زمزم هستم.»<ref>الکافی، ج۱، ص۴۷۳.</ref>

در منابع متقدم حکایات متعددی از سفرهای امام سجاد(ع) به مکه نقل شده است. گفته شده در یک مورد امام به منظور متقاعد ساختن عموی خویش [[محمد بن حنفیه]] که مدعی امامت بود، از وی خواست که به [[مکه]] و نزد [[حجر الاسود|حجرالاسود]] بروند و حجرالاسود امامت هر کس را تایید کند، وی امام است. به اذن الهی حجرالاسود به سخن درآمد و امامت امام سجاد(ع) را تایید کرد.<ref>الکافی، ج۱، ص۳۴۸؛ الإحتجاج، ج۲، ص۴۶.</ref>  

یکی از سفرهای امام سجاد(ع) به مکه، همزمان با سفر [[هشام بن عبدالملک]](حک105-125) به این شهر بوده است. هشام که در زمان خلافت پدرش عبدالملک(65 -86) یا برادرش ولید(86-96) به حج رفته بود،<ref>الاختصاص، ص۱۹۱؛ الاغانی، ج۱۵، ص۲۱۷.</ref> وقتی خواست [[حجرالاسود]] را [[استلام]] کند، به جهت ازدحام جمعیت نتوانست این کار را انجام دهد، در همین زمان امام سجاد(ع) به حجرالاسود نزدیک شد، مردم به جهت احترام به آن حضرت و حفظ شأن ایشان، کنار رفتند و حضرت به راحتی حجرالاسود را استلام کرد.‏<ref>الاغانی، ج۱۵، ص۲۱۷؛ الاختصاص، ص۱۱۹؛ الارشاد، ج۲، ص۱۵۱.</ref>

== ثواب حج ==
از منظر امام سجاد(ع) انجام حج و زیارت خانه خدا از ثواب و اجر بسیار فراوانی برخوردار است.<ref>الكافى، ج۴، ص۴۱۱.  </ref> بر اساس روایتی از امام سجاد(ع) کسی که اعمال حج را به جا آورد، آمرزیده است و بهشت بر او واجب می‌‏گردد و گناهانش بخشیده می‌‏شود.<ref>من لا یحضره الفقیه، ص۱۵۶.</ref> در روایت دیگری ایشان به شفاعت فرشتگان الهی از کسی که بین [[صفا و مروه]] سعی کند، اشاره دارد.<ref>من لا يحضره الفقيه، ج۲، ص۲۰۹.   </ref>

== حدیث شبلی ==
{{اصلی|حدیث شبلی}}
حدیث شبلی روایتی است منسوب به امام زین‌العابدین(ع) که در آن امام در گفت‌وگوی با شبلی، [[اسرار حج|اسرار]] و معانی باطنی اعمال حج را بیان می‌کند.<ref>برسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات، ص۱۲ و ص۱۵.</ref> اسرار میقات، اسرار ورود به حرم، [[اسرار وقوف در مشعر|اسرار وقوف در مشاعر]] از جمله موضوعات مطرح شده در این حدیث است.<ref>برسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات، ص۴۴ تا ص۱۷۷.</ref>

== دعای امام سجاد(ع) در روز عرفه ==
{{اصلی|دعای عرفه امام سجاد (متن دعا)}}
دعای چهل و هفتم از [[صحیفه سجادیه]] دعایی است که امام سجاد(ع) در [[روز عرفه]] خوانده است.<ref>صحیفه کامله سجادیه، ص۲۱۰.</ref> این دعا طولانی‌ترین دعای صحیفه است و در آن به موضوعاتی همچون بیان اسما و صفات خدا، دعا و صلوات در حق پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) و شیعیان و بیان برخی مکارم اخلاق پرداخته شده است.<ref>دیار عاشقان، ج۷، ص۵۳۹–۵۴۰.</ref>

== محل دفن امام سجاد(ع) ==
{{اصلی|بارگاه امامان در بقیع}}

امام سجاد(ع) در کنار [[امام حسن(ع)]]،‌<ref>الکافی، ج۱، ص۴۲۷.</ref> [[امام باقر(ع)]]<ref>مروج الذهب، ج۳، ص۲۱۹.</ref> و [[امام صادق(ع)]]<ref>مروج الذهب، ج۳، ص۲۱۹.</ref> در [[قبرستان بقیع]] دفن است.<ref>الکافی، ج۱، ص۴۶۹. </ref> در قرن پنجم، [[مجدالملک براوستانی]] (درگذشت: 492ق)، وزیر [[سلجوقیان]]، بارگاه و گنبدی بلند بر قبور امامان شیعه ساخت.<ref>الکامل، ج۱۰، ص۳۵۲.</ref> این گنبد و بارگاه یک بار در سال 1220 قمری توسط وهابیان تخریب شد و پس از بازسازی در سال 1233ق، توسط حکومت عثمانی،<ref>بقیع در آینه نگاره‌های هنری، ص۲۱.</ref> بار دیگر توسط وهابی‌ها در سال 1344ق تخریب شد و تاکنون بدون گنبد و ساختمان در محوطه قبرستان بقیع باقی مانده است.<ref>تخریب و بازسازی بقیع، ص۴۱.</ref>

== زیارت‌ امام سجاد(ع) در بقیع ==
{{اصلی|زیارت امام سجاد(ع)}}
فضیلت زیارت امام سجاد(ع) در ضمن زیارات [[ائمه بقیع]] ذکر شده است؛ در روایتی از امام صادق(ع)، زیارت ائمه پس از [[حج]]، خاتمه [[اعمال حج تمتع|اعمال حج]] دانسته شده است که با این کار، اعمال حج کامل می‌شود.<ref>بحار الأنوار، ج۹۷، ص۱۳۹ و ص۲۰۶.</ref> 

زیارت امام سجاد زیارت‌نامه‌ای مخصوص دارد که زائر به هنگام حضور بر قبر وی در [[بقیع|قبرستان بقیع]] می‌خواند.<ref>قلائد الدرر فی مناسک من حج و اعتمر، ج۱، ص۱۱۲.</ref> به باور عالمان شیعه بهترین زیارت برای [[زیارت]] امامان شیعه، زیارت جامعه کبیره و [[زیارت امین الله]] است. 

== مکان‌های زیارتی منسوب به امام سجاد(ع) ==
سه مکان در [[عراق|کشور عراق]] منسوب به امام سجاد(ع) است که عبارتند از:

=== مقام امام سجاد(ع) در حله ===
{{اصلی|مقام امام زین‌العابدین (حله)}}
مقام منتسب به امام سجاد(ع) در شهر حله، متشکل از دو اتاق مستطیل شکل با گنبدی سبزرنگ و دو مناره است. در این محل ضریح یا صندوقچه‌ای به ارتفاع بیش از یک متر، به نشانه محل حضور امام زین‌العابدین(ع)، نصب شده و با پارچه‌های سبزرنگ، پوشانیده شده است.<ref>زیارت‌گاه‌های عراق، ج۲، ص۵۰.</ref>

=== مقام امام سجاد(ع) در نجف ===
{{اصلی|مقام امام زین‌العابدین (نجف)}}
مقام امام سجاد(ع) در نجف در ضلع غربی [[آستان مقدس علوی]] قرار دارد. این مقام در حقیقت، محل توقف و اقامت امام سجاد(ع) در زمان زیارت جدشان، [[امام علی(ع)]] بوده و حضرت در اینجا به عبادت و نماز پرداخته‌اند.<ref>زیارت‌گاه‌های عراق، ج۱، ص۷۷.</ref>

=== مقام امام سجاد(ع) در کربلا ===
{{اصلی|مقام امام زین‌العابدین (کربلا)}}
مقام امام سجاد(ع) و [[اسرای کربلا]]، یکی از توقفگاه‌های کاروان اسرای کربلا در کشور عراق و در [[کربلا]]، در منطقه خسیف واقع شده است.<ref>المواقع الاثریة والسیاحیة فی کربلاء، ص١٢٩.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{منابع}}
* '''الاتحاف بحب الاشراف'''، شبراوی، جمال‌الدین، قم، دارالکتاب، 1423ق.
* '''اثبات الوصیه'''، مسعودی، علی بن حسین، قم، انصاریان، 1426ق.
* '''الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد'''، شيخ مفيد، محمد بن محمد بن النعمان، تحقيق مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، بيروت، دار المفيد، 1414ق.
* '''الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد'''، شیخ مفید، محمد بن محمد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
* '''الاحتجاج علي اهل اللجاج'''، طبرسی، احمد بن علی، تحقيق سيد محمد باقر موسوي خرسان، نجف، دار النعمان، 1386ق. 
* '''الاختصاص'''، شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، تحقیق علی اکبر غفاري و سید محمود زرندي، بيروت، دار المفيد، 1414ق.
* '''إعلام الوری بأعلام الهدی'''، طبرسی، فضل بن حسن،  تهران، اسلامیه،‌ چاپ سوم، ۱۳۹۰ق
* '''الاغاني'''، ابوالفرج اصفهاني، علی بن حسین، تصحيح عبدالله علي مهنّا و سمير جابر، بيروت، دار الفکر، بي‌تا.  
* '''انساب الاشراف'''، البلاذري، احمد بن يحيي، تحقيق سهيل صادق زکار و رياض زرکلي، بيروت، دار الفکر، ‌1417‌ق. 
* '''بحار الانوار'''، مجلسی، محمدباقر، بیروت، دار احیاء‌التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
* '''بقیع در آینه نگاره‌های هنری'''، خامه‌یار، احمد، تهران، مشعر، 1403ش. 
* '''بررسی اسرار حج در حدیث شبلی از منظر آیات و روایات'''، حسینی، داوود، تهران، مشعر، 1400ش.
* '''تاريخ الطبري (تاريخ الامم و الملوك)'''، الطبري، محمد بن جریر، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1378ق.
* '''تاريخ مدينة دمشق'''، ابن عساكر، علي بن الحسن، تحقیق علي شيري، بيروت، دار الفكر، 1415ق.
* '''تخریب و بازسازی بقیع به روایت اسناد'''، قاضی عسکر، علی، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
* '''الخصال المحمودة و المذمومه'''، شيخ صدوق، محمد بن علي بن بابويه، تحقيق علي‌اکبر غفاري، قم، النشر الاسلامي، 1410ق.
* '''الدر النظيم في مناقب الائمّه اللهاميم'''، ابن حاتم العالمي، قم، النشر الاسلامی، 1420ق. 
* '''دیار عاشقان'''، انصاریان، حسین، تفسیر جامع صحیفه سجادیه، تهران، پیام آزادی، ۱۳۷۲ش.
* '''الذریعة الی تصانیف الشیعه'''، آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۳ق.
* '''زیارت‌گاه‌های عراق'''، فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، تهران، سازمان حج و زیارت،‌ بی‌تا،
* '''صحیفه کامله سجادیه با ترجمه فارسی'''، علی بن حسین، مترجم: غرویان، محسن، ابراهیمی‌‌فر، عبد الجواد، قم، نشر الهادی، ۱۳۷۸ش
* '''العِبَر فی خبر من غبر'''، ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، بی‌تا.
* '''قلائد الدرر فی مناسک من حج و اعتمر'''، كاشف الغطاء، احمد، مؤسسة كاشف الغطاء، نجف اشرف‌، 1367ق‌.
* '''الکافي'''، کلینی، محمد بن يعقوب، تحقيق علي‌اکبر غفاري، تهران، دار الکتب اسلاميه، 1362ش.
* '''کامل الزیارات'''، ابن قولویه، جعفر بن محمد، نجف اشرف، مطبعة المقدسة الرضویه، بی‌تا.
* '''الکامل فی التاریخ'''، ابن اثیر، بیروت، دار صادر، 1385ق.
* '''المحاسن'''، برقی، احمد بن محمد، به کوشش سيد جلال‌الدين محدث ارموي، تهران، دار الکتب الاسلاميه، 1326ش.
* '''مروج الذهب'''، مسعودی، علی بن حسین، به کوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.
* '''من لا يحضره الفقيه'''، شيخ صدوق، محمد بن علي بن بابويه، تحقیق علی اکبر غفاري، قم، النشر الاسلامي، 1404ق.
* '''مناقب آل ابي طالب'''، ابن شهرآشوب، محمد بن علی، تحقیق گروهي از اساتيد نجف، نجف، المکتبة الحيدريه، 1376ق.
* '''المنتظم في تاريخ الملوک و الامم'''، ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، تحقيق محمد عبدالقادر عطا و مصطفي عبدالقادر عطا و نعيم زرزور، بيروت، دار الکتب العلميه، 1412ق.  
* '''المواقع الاثرية والسياحية في كربلاء'''، سلمان هادي آل طعمة، تهران، موسسه فرهنگی و هنری مشعر، ١۴٣١ه. ق - ١٣٨٩ش.
{{پایان}}

[[رده:امامان شیعه]]
[[رده:معصومان]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]
[[رده:مقاله‌های آماده ترجمه]]

[[ar:الإمام السجاد (ع)]]
[[en:Imam Sajjad (AS)]]