| نسخهٔ فعلی |
متن شما |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| [[پرونده:دکهالاغوات.jpg|File.png|400px|thumb|left|دکه الاغوات]] | | '''دکه الاغوات'''، سکویی است در بخش عقب [[مسجدالنبی]]، که محل استقرار و عبادات [[اغوات]] بوده است. |
|
| |
|
| '''دَکَّةُ الاَغَوات'''، سکویی است در [[مسجدالنبی]] و در شمال [[حجره شریفه]]، میان باب جبرئیل و باب النساء است.
| | ==مکان== |
| | این سکو در بخش عقب مسجد، در رکن شمال شرقی، دقیقاً غرب محل اولیه [[صفه پیامبر]] (ص) قرار دارد. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتیمتر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف این دکه با نردههای کوتاه برنجی زردرنگ محصور شده و امروزه بخشی از فضای روضه شریف محسوب میشود. |
|
| |
|
| این سکو مختص خادمان خواجه [[حرمین]] بود که [[اغوات]] نامیده میشدند و دیگران اجازه ورود به آنجا را نداشتند. اغوات وظایفی چون دربانی، تأمین نظم، روشنایی حرم و قرائت [[قرآن]] را بر عهده داشتند.
| | ==اغوات و وظایف== |
| | اَغوات، آغوات و آغاوات جمع كلمه آغا و اَغا است كه به خادم خواجه حرمين ميگفتهاند. كلمه آغا از ريشه مغولي به معناي بانو، خانم و شاهزاده خانم وآقا در زبان كهن مغولي به معناي برادر و خواهر بزرگ، فرمانده، نجيب، قدرتمند، عمو، جد، پدرزن و بزرگسالتر است. در زبان فارسی، آغا به معنای خاتون، بیبی، و بانوی حرم و كلمهای احترامآميز برای خادمان خواجه بوده است. اين دو كلمه از زبان تركي وارد زبان عربي شدند و عرب زبانان هر دو را به معناي «مرد بزرگوار» بهكار بردند. |
| | واژه آغا در اواخر دوران [[مماليك چَرْكَسي]] (حك: ۷۸۴ـ۹۲۲ق.) و نيز پس از قدرت گرفتن تركان عثماني، براي اشاره به شخص خواجه به كار ميرفت. اما در حجاز خادمان خواجه حرمين شريفين را اغوات گفتند كه پيشتر به طواشيه به معنای اخته مشهور بودند. |
| | خدمت آنان در مسجد النبی (ص) از دوره [[صلاحالدین ایوبی]] (۵۵۷ هجری قمری / ۱۱۶۱ میلادی) آغاز شد. صلاحالدین پس از تلاش صلیبیون برای تعرض به حجره نبوی، نخستین گروه اغوات را برای حراست و خدمت حرم وقف کرد. در دوره عثمانی، تعداد آنان افزایش یافت و به بیش از صد نفر رسید. |
| | وظایف اغوات شامل حراست از روضه شریف و حجره نبوی، نگهداری کلیدهای روضه و منبر، همراهی امام جمعه، اعلامیههای سلطان از روی دکه و حفظ نظم و حرمت حرم بود. لباس آنان خاص بود؛ عمامه سفید، کمربند رنگی و ظاهری متمایز. آنان از آفریقا (بهویژه حبشه) انتخاب میشدند و تمام عمر خود را وقف خدمت حرم میکردند. این سنت تا اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی ادامه داشت، اما با فتوای مفتیان عربستان، پذیرش اغوات جدید متوقف شد. |
|
| |
|
| برخی دکة الاغوات را با جایگاه [[اصحاب صفه]] یکی دانستهاند و برخی آن را باقیماندهای از [[صفه]]<nowiki/>ی دوران [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] میدانند.
| | ==علت نامگذاری== |
| | | اغوات در اين دكه به قرائت قرآن، ادعيه و نمازهای مستحب مشغول میشدند. شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند. از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری میشد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند. |
| ==معرفی و مکان== | |
| دکة الاغوات سکویی کم ارتفاع در بخشی از مسجدالنبی است. این سکو در شمال حجره شریفه بین [[باب جبرئیل]] و [[بابالنساء]] قرار گرفته است. ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتیمتر از کف مسجد است، طولش ۱۲ متر و عرض آن ۸ متر. سه طرف دکه به جز ضلع جنوبی، با نردههای کوتاه احاطه شده است.<ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>
| |
| | |
| گفته شده که این سکو محل استقرار و نیایش اغوات بود. [[اغوات]] گروهی از بردگان خواجه (اخته) بودند که از عصر ایوبیان برای انجام امور خدماتی، نگهبانی، دربانی و برخی از کارهای مذهبی در مسجدالنبی به کار گماشته شدند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AC%DB%B3-%DB%B4.pdf&page=43 موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۳]؛ المسجد النبوی الشریف،ص 378</ref><ref>التحفة اللطيفه، ج۱، ص۶۳.</ref>
| |
| | |
| اغوات در اين سکو (دکه) به قرائت [[قرآن]]، ادعيه و [[نمازهای مستحب]] مشغول میشدند؛ شايد به همين سبب اين مكان را دكه الاغوات ناميدند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AC%DB%B3-%DB%B4.pdf&page=42 موسوعة مرآة الحرمين، ج۳، ص۴۲.]</ref> از ورود افراد ديگر به درون دكه جلوگیری میشد و تنها اغوات اجازه حضور و استراحت در آن را داشتند.<ref>روزنامه عكاظ، جمعه۱۳/۴/۱۴۳۲ق.، عدد ۳۵۶۱.</ref> | |
|
| |
|
| ==تفاوت دکه الاغوات و صفه== | | ==تفاوت دکه الاغوات و صفه== |
| برخی منابع دکة الاغوات را با صفه یکی میدانند<ref>معالم المدینه المنوره، ج1، ص 233</ref>و بعضی نیز آن را باقیمانده سکوی اصحاب صفه میدانند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=53 عمارة و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 53]</ref> اصحاب صفه، گروهی از [[مهاجرین]] بودند که به سبب از دست دادن، یا رها کردن خانه و دارایی و جایگاه خود، با پذیرش فقر و تنگدستی<ref>انوارالتنزیل، ج1، ص267، اللمع، ص 132-133</ref> در قسمت شمال مسجدالنبی<ref>مجموعه الرسائل و المسائل، ج1، ص 34</ref> در محلی مسقف و بزرگ و خارج از مسجد به نام «[[صفه]]» زندگی میکردند.<ref>الطبقات الکبیر، ج1، ص 48</ref>
| | در زمان پیامبر اکرم (ص)، مهاجران فقیر که به مدینه میآمدند، نیاز به مکانی برای سکونت و عبادت داشتند. پیامبر (ص) دستور دادند در عقب مسجد، در گوشه شمال شرقی، سکویی بسازند و با شاخههای نخل آن را سقفپوش کنند. این مکان «صفه» یا «ظله» نامیده شد و به «اصحاب صفه» اختصاص یافت. این گروه شامل فقرای عزب بودند که قرآن میآموختند، حدیث حفظ میکردند و در جنگها شرکت میکردند. |
| | | |
| در نسبت دکة الاغوات و صفهی اصحاب صفه گفته شده که زمینی که به [[اهل صفه]] اختصاص داده شده بود، مساحتی 96 متری و مسقف بود که در منتهاالیه شرقی مسجد و به عبارتی در انتهای مسجد، کنار دیواره شمالی آن قرار داشت. از این رو مکان صفه اصلی در غرب دکه اغوات فعلی قرار میگرفته است و محل دکه اغوات که بعد از توسعه ولیدبن عبدالملک وارد مسجد شد، تا پیش از آن خارج از مسجد و محل حجرات برخی از زنان [[رسول خدا]] بوده است. <ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 234</ref> | | با گسترش مسجد در عصر ولید بن عبدالملک (دوره اموی)، موقعیت صفه تغییر کرد. برخی منابع اين دكه را با دكه اصحاب صفه يكسان میدانند و بعضی نيز آن را باقيماندهای از دكه اصحاب صفه میشمرند. |
| | |
| ==جستارهای وابسته==
| |
| *'''[[محراب اغوات]]'''
| |
| *'''[[مسجدالنبی]]'''
| |
|
| |
|
| | ==موقعیت کنونی== |
| | امروزه که سنت اغوات به پایان رسیده است، دکه همچنان پابرجاست و زائران میتوانند آن را مشاهده کنند، اما کاربرد اصلی آن به عنوان سکوی خادمان، دیگر فعال نیست. |
| ==پانویس== | | ==پانویس== |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
|
| |
| ==منابع==
| |
| {{منابع}}
| |
|
| |
| *'''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، رسول، جعفریان، تهران، مشعر، 1387ش.
| |
|
| |
| *'''الرسائل و المسائل'''، احمد، ابن تیمیه، بیروت، 1403ق/1983م.
| |
|
| |
| *'''الطبقات الکبیر'''، محمد، ابن سعد، به کوشش زاخاو و دیگران، لیدن، 1904-1905.
| |
|
| |
| *'''اللمع'''، عبدالله، سراج، لیدن، 1914.
| |
|
| |
| *'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه'''، محمد هزاع الشهری، دارالقاهره الکتاب، 2003م
| |
|
| |
| *'''انوارالتنزیل'''، عبدالله، بیضاوی، بیروت، مؤسسه شعبان
| |
|
| |
| *'''عمارة و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ'''، ناجی محمدحسن عبدالقادر الانصاری، مراجعه و تقدیم: فضیله الشیخ/عطیه محمدسالم، اصدارات نادی المدینه المنوره الادبی، الطبعه الاولی، 1416ق/1996م.
| |
|
| |
| *'''معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ'''، عبدالعزیز عبدالرحمن ابراهیم، کعکی، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی للطباعه و النشر و التجاره، چاپ اول، 1432ق/2011م
| |
|
| |
| *'''موسوعه المرآة الحرمین الشریفین و جزیزة العرب'''، ایوب، صبری پاشا، ترجمه: الدکتور محمد حرب، الافاق العربیه، 1424ق/2004م
| |
