در حال ویرایش شاه اسماعیل اول

'''شاه اسماعیل اول،''' بنیانگذار [[صفویان|سلسله صفوی]]، از سال ۹۰۷ تا ۹۳۰ق بر [[ایران]] حکومت کرد. وی پس از رسیدن به قدرت، شیعه را مذهب رسمی کشور اعلام نمود. شاه اسماعیل در سال ۹۱۴ق، پس از فتح بغداد به زیارت [[عتبات عالیات]] رفت. همچنین در این سفر او به اقدامات زیادی در راستای توسعه و مرمت و تزیین حرم‌های [[اهل‌بیت(ع)]] در عراق انجام داد.

 

سفرهای زیارتی شاه اسماعیل اول و اقدامات عمرانی وی در حرم‌های اهل‌بیت(ع) در عراق، نقش مهمی در نشر و گسترش رسم و فرهنگ [[زیارت]] در جامعه ایران داشت.

شاه اسماعیل اول، شیعه را مذهب رسمی کشور اعلام نمود و خود را در بین مردم چنین معرفی می‌کرد که از طرف [[امام زمان(عج)]] برای حکومت انتخاب شده است.<ref>«تأثیر اندیشه مهدویت بر تشکیل حکومت شیعی ملی صفوی (دوره شاه اسماعیل اول)»، ص۱۱۴.</ref> شاه اسماعیل برای ترویج مذهب تشیع در کشوری که بیشتر مردم آن [[اهل تسنن]] بودند، گاه به خشونت‌هایی نیز دست می‌زد و این کار غالباً به دست قزلباشان و تَبرائیان انجام می‌گرفت.<ref>''عالم‌آرای صفوی''، ص۶۴–۶۵؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۸۶؛ ''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران''، ص۴۰۹.</ref> وی همچنین برای نشر تشیع، عالمان ایرانی و عالمان جبل عامل، کوفه و بحرین را به تدوین کتاب‌های فقه جعفری دعوت کرد.<ref>ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه‌طهماسب، ص۱۲۶؛ ''روزگاران''، ص۳، ۳۴؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۷۳.</ref>  

از جمله کارهای شاه اسماعیل یکم برای بزرگداشت [[امامان شیعه]]، می‌توان اینها را برشمرد: ضرب سکه با نام ۱۲ امام، قرار دادن نام امامان معصوم به‌عنوان سجع مهرشاهی، مرمت و گسترش آرامگاه امامان در شهرهای عراق و مشهد، ساختن مقبره برای امامزاده‌ها در شهرهای ایران، و طرح آب‌رسانی از فرات به نجف.<ref>''جهانگشای خاقان''، ص۱۴۹، ۲۸۹–۲۹۲؛ ''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران''، ص۴۲۷–۴۲۸؛ ''عالم‌آرای صفوی''، ص۱۲۷–۱۲۹؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۱۵۱؛ ''گلشن مراد''، ص۵۵۶.</ref>  

شاه اسماعیل به ساخت بناهای یادبود و بازسازی بناهای مذهبی علاقه‌مند بود؛<ref>''شاه اسماعیل اول''، ص۸۱۳–۸۱۶؛ ''جهانگشای خاقان''، ص۴۲۸–۴۲۹، ۵۷۳–۵۷۴.</ref> [[مدرسهٔ هارونیه]] و [[بقعهٔ امامزاده هارون در اصفهان]] و بناهای یادبود در اوجان فارس، شیراز، خوی و تبریز از جمله آثاری است که از وی به یادگار مانده است.<ref>''از شیخ صفی تا شاه صفی''، ص۳۳؛ ''خلاصة التواریخ''، ص۱۵۱؛ ''جهانگشای خاقان''، ص۳۰۳.</ref>

شاه اسماعیل اول پس از فتح بغداد در سال ۹۱۴ق،<ref>«اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات»، ص۶۸.</ref> ابتدا به [[کربلا]] و زیارت مرقد [[امام حسین(ع)]] و شهدای کربلا رفت و علاقه و شیفتگی خود را به ائمه اطهار(ع) آشکارا ابراز نمود.<ref>''حبیب السیر فی اخبار افراد بشر''، ج۴، ص۴۹۵.</ref> وی یک شب در [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم مطهر امام حسین(ع)]] معتکف شد.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.</ref> شاه اسماعیل شخصاً در غبارروبی حرم شرکت کرد و پس از تقدیم هدایای گران‌قیمت و نذورات به مجاوران و خادمان و زوار به [[نجف]] رفت.<ref>تاریخ فتوحات شاهی، ص۳۰۰ و ص۳۰۱.</ref> پس از رسیدن به نزدیکی شهر نجف، شاه اسماعیل از اسب فرود آمد و با پای پیاده و سر برهنه به طرف [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم حضرت علی(ع)]] حرکت کرد و در زمان رسیدن به نجف، در حالی‌که علما و سادات به استقبال او می‌آمدند، پرچم حرم امام علی(ع) را از آنان تحویل گرفت.<ref>عالم آرای شاه اسماعیل، ص۱۶۶ و ۱۶۷؛ ''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص۴۹۵.</ref> شاه اسماعیل پس از گرفتن پرچم، «یا علی» گویان از بین مردم عبور کرد و مستقیم داخل حرم شد و اجازه ورود به هیچ‌کس نداد و به مدت ۸ ساعت به تنهایی در داخل حرم بود. شاه اسماعیل پس از این زیارت طولانی و دادن هدایا به خادمان و مجاوران حرم، به شهر حلّه رفت و طی همین مدت، گروهی از بیابان‌گردان عرب، که زوّار شیعه را غارت می‌کردند، سرکوب کرد و پس از ضبط ثروت هنگفت آنان، به نجف بازگشت.<ref>تاریخ فتوحات شاهی، ص۳۰۳؛ تاریخ حبیب السیر، ج۴، ص۴۹۴ و ۴۹۵.</ref>

سفرهای زیارتی شاه اسماعیل اول به [[عتبات عالیات]] و [[شهر مشهد|مشهد مقدس]]، که در جریان لشکرکشی‌های وی به جنوب عراق و خراسان صورت گرفته بود، در وهله اول موجب ایجاد ثبات، امنیت و آرامش در این مناطق، به‌ویژه برای شیعیان، شد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۵ و ص۱۳۶.</ref> از سوی دیگر، اقدامات وی موجب شد که رسم زیارت، که تا آن زمان به دلیل تعصّب مذهبی مخالفان شیعه و ناامنی و جنگ‌های پی درپی در جنوب عراق بسیار کم‌رنگ شده بود، احیا گردد و خیل جمعیت زائران به عتبات سرازیر شود.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۵ و ص۱۳۶.</ref>

بزرگ‌ترین و اساسی‌ترین اقدامات عمرانی شاه‌اسماعیل مشمول [[آستان مقدس کاظمین]] شد؛ زیرا حرم کاظمین بر اثر طغیان [[رود دجله]] و غفلت‌های زمان گذشته و قرار داشتن در کانون منازعات فرقه‌ای ویران شده بود.<ref>''تاریخ حرم کاظمین''،ص۶۲ و ص۶۳.</ref> از سوی دیگر شاهان صفوی به سبب اینکه خود را از نوادگان [[امام موسی کاظم(ع)]] معرفی می‌کردند،<ref>ایران در زمان شاه صفی و شاه عبّاس دوم ص۱۲۶؛ تاریخ حبیب السیر، ج۴، ص۴۹۴.</ref> به این عتبه توجه خاصی داشتند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.</ref> شاه‌اسماعیل در ۲۵ جمادی‌الثانی ۹۱۴ قمری آستانه کاظمین را زیارت کرد و دستور داد عمارت آستانه را از بنیاد خراب کنند و عده‌ای از مهندسان و معماران را از شهرهای [[اصفهان]]، [[قزوین]] و دیگر شهرهای ایران فراخوانند تا عمارت ازپیش‌طراحی‌شده را از نو بنا کنند. این تجدید عمارت ۲۱ سال به طول انجامید و در زمان [[شاه‌طهماسب اول]] در سال ۹۳۵ قمری پایان یافت. این بازسازی این موارد را شامل می‌شد: ساخت دو گنبد جداگانه، توسعه حرم، کاشی‌کاری دور دیوار داخلی روضه و دیوارهای بیرونی آن که آیاتی از قرآن بر آن حک بود، سنگفرش رواق‌ها با سنگ مرمر، ساخت مسجد بزرگی در شمال حرم که به مسجد صفوی مشهور شد و انتقال کاروانسرای داخل صحن به بیرون پشت صحن، تزئین حرم با فرش‌های نفیس و قندیل‌های طلا و نقره، ساخت دو گلدسته بسیار زیبا و برداشتن صندوق‌های قدیمی و نصب دو صندوق چوبی خاتم‌کاری به جای آنها.<ref>''خلاصة التواریخ''، ج۱، ص۵۹۷ و ۵۹۸؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.</ref>