در حال ویرایش شبستان

هشدار: شما وارد نشده‌اید. نشانی آی‌پی شما برای عموم قابل مشاهده خواهد بود اگر هر تغییری ایجاد کنید. اگر وارد شوید یا یک حساب کاربری بسازید، ویرایش‌هایتان به نام کاربری‌تان نسبت داده خواهد شد، همراه با مزایای دیگر.

این ویرایش را می‌توان خنثی کرد. لطفاً تفاوت زیر را بررسی کنید تا تأیید کنید که این چیزی است که می‌خواهید انجام دهید، سپس تغییرات زیر را ذخیره کنید تا خنثی‌سازی ویرایش را به پایان ببرید.

نسخهٔ فعلی متن شما
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:شبستان مجاور گنبدخانه مسجد امام اصفهان.jpg|بندانگشتی|شبستانِ کنار گنبدخانه مسجد امام، در اصفهان.|جایگزین=]]
[[پرونده:شبستان مجاور گنبدخانه مسجد امام اصفهان.jpg|بندانگشتی|شبستانِ کنار گنبدخانه مسجد امام، در اصفهان.|جایگزین=]]'''شبستان'''، بخشی از مسجدها را می‌گفتند که سقف‌دار و از هر چهار سو بسته بود و در آن نماز خوانده و دسترسی به آن، با چند در صورت می‌گرفت. امروزه معنای آن گسترده‌تر شده، به بخش سقف‌دار مسجد و به بخش‌های وسیع در زیارتگاه‌ها، که برای برگزاری مراسم‌های بزرگ و پرجمعیت ساخته می‌شود، شبستان می‌گویند. واژه شبستان در طول زمان، دارای معناهای گوناگون از سرای زنان و حرمسرا گرفته تا بخش نمازخانه‌ای مسجد بوده است. شبستان‌ها از نظر معماری چند گونه‌اند؛ مانند شبستان ستون‌دار و شبستان ایوان‌دار. در حرم‌های [[امامان(ع)]] و برخی امامزادگان، شبستان‌های متعددی وجود دارد.
'''شبستان'''، بخشی از مسجدها را می‌گفتند که سقف‌دار و از هر چهار سو بسته بود و در آن نماز خوانده و دسترسی به آن، با چند در صورت می‌گرفت. امروزه معنای آن گسترده‌تر شده، به بخش سقف‌دار مسجد و به بخش‌های وسیع در زیارتگاه‌ها، که برای برگزاری مراسم‌های بزرگ و پرجمعیت ساخته می‌شود، شبستان می‌گویند.  
 
واژه شبستان در طول زمان، دارای معناهای گوناگون از سرای زنان و حرمسرا گرفته تا بخش نمازخانه‌ای مسجد بوده است. شبستان‌ها از نظر معماری چند گونه‌اند؛ مانند شبستان ستون‌دار و شبستان ایوان‌دار. در حرم‌های [[امامان(ع)]] و برخی امامزادگان، شبستان‌های متعددی وجود دارد.


==واژه‌شناسی و چیستی==
==واژه‌شناسی و چیستی==
[[پرونده:شبستان امام خمینی.jpg|بندانگشتی|شبستان امام خمینی، در [[آستان حضرت معصومه(س)|حرم حضرت معصومه(س)]].]]
[[پرونده:شبستان امام خمینی.jpg|بندانگشتی|شبستان امام خمینی، در [[آستان حضرت معصومه(س)|حرم حضرت معصومه(س)]].]]
برای واژه شبستان، در واژه‌نامه‌های قدیمی، معناهای گوناگون و گاه بدون شباهت اشاره شده که البته در همه آن‌ها، ارتباطی با شب وجود دارد؛ این معانی عبارت است از: خوابگاه؛ شب‌خانه؛{{یادداشت|که حرمسرا، خلوتخانه و خوابگاه پادشاهان است.}} بخشی از خانه که جای توقف در شب است و به آن اندرونی و زنانه گویند؛ حرمسرا. برای شبستان در مسجد، دو معنا نقل شده است؛ معنای نخست عبارت است از جایی در مساجد که درویشان و غیر آن‌ها در آن قسمت عبادت کنند و شب‌ها نیز در آن بخوابند. معنای دوم عبارت است از آن بخش از ساختمان مسجد که از هیچ طرف باز نیست و ورود و خروج به آن از درها است، به آن شبستان گفته‌اند، چون در شب‌های سرد، [[نماز]] جماعت در آن‌جا خوانده می‌شود.<ref>لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه شبستان، به نقل از ناظم الاطباء، برهان قاطع، فرهنگ نظام؛ فرهنگ فارسی عمید؛ فرهنگ فارسی معین.</ref> عمید، معنای شبستان را گسترده‌تر دانسته و بخش سقف‌دار مسجدهای بزرگ را شبستان دانسته است.<ref name=":1">فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه شبستان.</ref>
برای واژه شبستان، در واژه‌نامه‌های قدیمی، معناهای گوناگون و گاه بدون شباهت اشاره شده که البته در همه آن‌ها، ارتباطی با شب وجود دارد؛ این معانی عبارت است از: خوابگاه؛ شب‌خانه؛{{یادداشت|که حرمسرا، خلوتخانه و خوابگاه پادشاهان است.}} بخشی از خانه که جای توقف در شب است و به آن اندرونی و زنانه گویند؛ حرمسرا. برای شبستان در مسجد، دو معنا نقل شده است؛ معنای نخست عبارت است از جایی در مساجد که درویشان و غیر آن‌ها در آن قسمت عبادت کنند و شب‌ها نیز در آن بخوابند. معنای دوم عبارت است از آن بخش از ساختمان مسجد که از هیچ طرف باز نیست و ورود و خروج به آن از درها است، چون در شب‌های سرد، [[نماز]] جماعت در آن‌جا خوانده می‌شود.<ref>لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه شبستان، به نقل از ناظم الاطباء، برهان قاطع، فرهنگ نظام؛ فرهنگ فارسی عمید؛ فرهنگ فارسی معین.</ref> عمید، معنای شبستان را گسترده‌تر دانسته و بخش سقف‌دار مسجدهای بزرگ را شبستان دانسته است.<ref name=":1">فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه شبستان.</ref>


برخی، شبستان را در معماری مسجدهای تاریخی [[ایران|ایران]]، فضای مسطح و سقف‌دار و از هر چهار سو بسته مسجدها دانسته‌اند، که در آن نماز خوانده می‌شود و دسترسی نمازگزاران به آن با استفاده از یک یا چند در صورت می‌گیرد.<ref name=":2">گونه‌شناسی شبستان‌محور مسجدهای تاریخی ایران، نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، دوره ۲۳، ص۱۹، به نقل از تحلیل متون تاریخی به قصد بازشناسی مدلول‌های معماری واژه شبستان.</ref> استفاده از واژه شبستان برای دلالت بر چنین فضاهایی در مسجدها، پیشینه زیادی نداشته و از حدود سده دوازدهم قمری، در متون تاریخی، به کار برده شده است. به باور برخی، واژه شبستان در گذر زمان، معانی گوناگونی به خود گرفته است؛ مانند سرای زنان، حرمسرا، گرمخانه، جای دلگیر، خوابگاه، خانه، جای تاریک، غار، نمازخانهٔ مسجدها و خلوتخانه.<ref name=":2" />
برخی، شبستان را در معماری مسجدهای تاریخی [[ایران|ایران]]، فضای مسطح و سقف‌دار و از هر چهار سو بسته مسجدها دانسته‌اند، که در آن نماز خوانده می‌شود و دسترسی نمازگزاران به آن با استفاده از یک یا چند در صورت می‌گیرد.<ref name=":2">گونه‌شناسی شبستان‌محور مسجدهای تاریخی ایران، نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، دوره ۲۳، ص۱۹، به نقل از تحلیل متون تاریخی به قصد بازشناسی مدلول‌های معماری واژه شبستان.</ref> استفاده از واژه شبستان برای دلالت بر چنین فضاهایی در مسجدها، پیشینه زیادی نداشته و از حدود سده دوازدهم قمری، در متون تاریخی، به کار برده شده است. به باور برخی، واژه شبستان در گذر زمان، معانی گوناگونی به خود گرفته است؛ مانند سرای زنان، حرمسرا، گرمخانه، جای دلگیر، خوابگاه، خانه، جای تاریک، غار، نمازخانهٔ مسجدها و خلوتخانه.<ref name=":2" />


امروزه، به بخش سقف‌دار مسجد<ref name=":1" /> و به بخش‌های وسیع در زیارتگاه‌ها، که برای برگزاری مراسم‌های بزرگ و پرجمعیت ساخته می‌شود، شبستان گفته می‌شود.<ref name=":3">بررسی تطبیقی جهت‌گیری شبستان در مساجد سنتی و معاصر، فصلنامه شهر ایرانی اسلامی، شماره ۲۴، ص۶۷، به نقل از رمزپردازی در مســجد.</ref>
امروزه، به بخش سقف‌دار مسجد<ref name=":1" /> و به بخش‌های وسیع در زیارتگاه‌ها، که برای برگزاری مراسم‌های بزرگ و پرجمعیت ساخته می‌شود، شبستان گفته می‌شود.<ref name=":3">بررسی تطبیقی جهت گیری شبستان در مساجد سنتی و معاصر، فصلنامه شهر ایرانی اسلامی، شماره ۲۴، ص۶۷، به نقل از رمزپردازی در مســجد.</ref>


==ویژگی‌ها==
==ویژگی‌ها==
شبستان‌ها در معماری مسجدها، گونه‌های مختلف دارد؛ مانند «شبستان ستون‌دار» که سبک عربی نامیده شده و الگوی آن [[مسجدالنبی]] است؛ «شبستان ایوان‌دار» که خود شامل تک‌ایوانه، دو ایوانه و چهار ایوانه است{{یادداشت|یکی از کهن‌ترین مسجدهای ایوان‌دار مسجد جامع تبریز است.}} و «شبستان ایوان‌دار و گنبدخانه پشت ایوان».<ref>بررسی تطبیقی جهت‌گیری شبستان در مساجد سنتی و معاصر، فصلنامه شهر ایرانی اسلامی، شماره ۲۴، ص۶۶.</ref> برخی، معماری شبستان مسجدهای تاریخی ایران را دارای مفهوم دانسته و شبستان را تجلیگاه وحدت مسلمانان دانسته‌اند.<ref>اسلام و معماری مســجد، ص۱۰۹.</ref> به باور برخی نیز، فضای ساکن و خیال‌انگیز شبستان با آغاز نماز به صورت حرکتی جمعی، از ذکر خفی به جلی تبدیل شده و ستون‌های مکرر درون آن نیز، نماد نمازگزارانی هستند که پشت سر هم ایستاده‌اند.<ref name=":3" />
شبستان‌ها در معماری مسجدها، گونه‌های مختلف دارد؛ مانند «شبستان ستون‌دار» که سبک عربی نامیده شده و الگوی آن [[مسجدالنبی]] است؛ «شبستان ایوان‌دار» که خود شامل تک‌ایوانه، دو ایوانه و چهار ایوانه است{{یادداشت|یکی از کهن‌ترین مسجدهای ایوان‌دار مسجد جامع تبریز است.}} و «شبستان ایوان‌دار و گنبدخانه پشت ایوان».<ref>بررسی تطبیقی جهت گیری شبستان در مساجد سنتی و معاصر، فصلنامه شهر ایرانی اسلامی، شماره ۲۴، ص۶۶.</ref> برخی، معماری شبستان مسجدهای تاریخی ایران را دارای مفهوم دانسته و شبستان را تجلیگاه وحدت مسلمانان دانسته‌اند.<ref>اسلام و معماری مســجد، ص۱۰۹.</ref> به باور برخی نیز، فضای ساکن و خیال‌انگیز شبستان با آغاز نماز به صورت حرکتی جمعی، از ذکر خفی به جلی تبدیل شده و ستون‌های مکرر درون آن نیز، نماد نمازگزارانی هستند که پشت سر هم ایستاده‌اند.<ref name=":3" />


==در زیارتگاه‌ها==
==در زیارتگاه‌ها==
خط ۳۶: خط ۳۳:
* '''مسجد گوهرشاد مشهد پس از ششصد سال'''، محمدرضا قصابیان، مشکوة، شماره ۸۶، بهار ۱۳۸۲، ص۹۷.
* '''مسجد گوهرشاد مشهد پس از ششصد سال'''، محمدرضا قصابیان، مشکوة، شماره ۸۶، بهار ۱۳۸۲، ص۹۷.
{{پایان}}
{{پایان}}
[[رده:مقاله‌های در دست ویرایش]]
لطفاً توجه داشته‌باشید که همهٔ مشارکت‌ها در ویکی حج منتشرشده تحت Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike در نظر گرفته‌می‌شوند (برای جزئیات بیش‌تر ویکی حج:حق تکثیر را ببینید). اگر نمی‌خواهید نوشته‌هایتان بی‌رحمانه ویرایش و توزیع شوند؛ بنابراین، آنها را اینجا ارائه نکنید.
شما همچنین به ما تعهد می‌کنید که خودتان این را نوشته‌اید یا آن را از یک منبع با مالکیت عمومی یا مشابه آزاد آن برداشته‌اید (برای جزئیات بیش‌تر ویکی حج:حق تکثیر را ببینید). کارهای دارای حق تکثیر را بدون اجازه ارائه نکنید!
لغو راهنمای ویرایش‌کردن (در پنجرهٔ تازه باز می‌شود)