در حال ویرایش قصد قربت


'''قَصد قُربَت''' به معنای انجام دادن عمل با [[نیت]] تقرب به خداوند و اطاعت از فرمان اوست و از شرایط صحت عبادات، از جمله [[حج]]، به شمار می‌رود. قصد قربت با [[اخلاص]] ارتباط دارد، اما با آن یکسان نیست؛ قصد قربت به جهت الهی نیت اشاره دارد، در حالی که اخلاص بر پاک بودن نیت و عمل از انگیزه‌های غیرالهی تأکید می‌کند.

در [[اعمال حج (ابهام‌زدایی)|اعمال حج]]، بر رعایت قصد قربت از آغاز سفر تا پایان [[مناسک حج|مناسک]] تأکید شده و انجام اعمال برای خداوند و دوری از انگیزه‌های غیرعبادی مورد توجه قرار گرفته است. در برخی روایات نیز [[زیارت]] [[پیامبر(ص)]] و [[اهل بیت|امامان(ع)]] با قصد قربت، دارای پاداش‌هایی مانند [[بهشت]] دانسته شده و در منابع [[اهل‌سنت]]، قصد تقرب به خداوند از [[آداب زیارت]] پیامبر(ص) شمرده شده است.

== معنا و اهمیت ==
قصد قربت را به معنای انجام یک عمل با [[نیت]] نزدیک شدن به خدا و اطاعت فرموده خداوند دانسته‌اند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9_%D8%AD%D8%AC_%DA%86%D8%A7%D9%BE_%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B7.pdf&page=158 مناسک حج پژوهشکده حج و زیارت]، ص158 - 162.</ref>

=== تفاوت با اخلاص ===
قصد قربت ناظر به جهت الهیِ نیت است<ref>فیض کاشانی، الحقایق، ص۴۱۶.</ref> در حالی که [[اخلاص]] ناظر به خالص بودن عمل از غیر خداست.<ref>مصباح‌الشریعه، ص36؛ کتاب المزار شیخ مفید، ص19.</ref> مثلاً اگر کسی [[نماز]] بخواند تا به خدا تقرب پیدا کند، قصد قربت دارد. اما اگر در همان حال، نماز را به‌گونه‌ای انجام دهد که دیگران او را فردی متعبد بدانند، قصد او با انگیزه غیرالهی آمیخته شده و اخلاص او خدشه‌دار می‌شود.<ref name=":1">مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی(ره) و مراجع معظم تقلید، [[پژوهشکده حج و زیارت]]، ۱۳۹۷ش، صفحه ۲۶۱ تا ۳۰۸.</ref>

احکام اخلاص ناظر به هنگام انجام عمل و بعد از عمل است<ref name=":1" /> اما قصد قربت مربوط به حوزه نیت و انگیزه مکلف از شروع تا پایان عمل است و از این جهت، مقدم بر اخلاص است.<ref>الحدائق الناضرة، ج2، ص185؛ جواهر الکلام، ج2، ص105.</ref><ref>درسنامه مناسک حج، ص۵۰.</ref> رعایت اخلاص موجب [[حج مقبول|قبولی]] و افزایش ارزش هر عمل عبادی می‌شود<ref>ابن فهد حلی، عدة الداعی و نجاح الساعی ، ص 232؛ جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج1، ص127.</ref><ref>فاطر: ۱۰؛ قصص: ۸۸.</ref> ولی رعایت قصد قربت در نیت، بنابر مشهور موجب جلوگیری از بطلان عمل عبادی است.<ref>شرائع الاسلام، ج1، ص15 ؛ مسالک الافهام، ج1، ص34.    </ref>

=== اهمیت ===
آیه {{قلم رنگ|سبز|﴿وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ﴾}}<ref>بقره: ۱۹۶.</ref> بیانگر آن است که همه اعمال [[حج]] و [[عمره]] باید با قصد قربت باشد. همچنین آیه {{قلم رنگ|سبز|﴿وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا﴾}} بر این معنا دلالت دارد.<ref>آل عمران: ۹۷.</ref> قصد قربت از شروط صحت حج دانسته شده است.<ref>تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۳ ؛ ثواب الاعمال، ص ۱۰۸ و ۱۱۶.</ref>

== قصد قربت در حج ==
در منابع اسلامی، بر رعایت قصد قربت در تمام مراحل سفر [[حج]]، از آغاز حرکت تا بازگشت، تأکید شده است. بر این اساس، [[حاجی]] باید نیت خود را بر تقرب به خداوند و انجام تکلیف شرعی استوار کند و از آمیختن این سفر عبادی با انگیزه‌هایی مانند تفریح و سیاحت پرهیز داشته باشد؛ زیرا پذیرش و پاداش عمل عبادی به انجام خالصانه آن ارتباط دارد.<ref>جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج۱، ص۱۲۷.</ref><ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۱، ص۳۸۹.</ref> به اعتقاد برخی، دستیابی به نیت صحیح، از اصل عمل دشوارتر است.<ref>جوادی آملی، تسنیم، ج۱، ص۵۰۴.</ref>

در قرآن، پس از گزارش بنای کعبه به دست [[ابراهیم]] و [[اسماعیل(ع)]]، دعای آنان با درخواست پذیرش عملشان با تعبیر {{قلم رنگ|سبز|﴿رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنّا﴾}} نقل شده است.<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۲، ص۱۶۹.</ref> این درخواست، در کنار توجه آنان به قصد قربت و لزوم پذیرش عمل از سوی خداوند، بیانگر فروتنی در برابر خداوند و ناچیز شمردن عمل خود دانسته شده است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۲۸۳.</ref> [[امام صادق(ع)]] نیز بر پاکی نیت و زدودن دل از انگیزه‌های غیرالهی هنگام [[نیت]] حج تأکید کرده است.<ref>مصباح الشریعه، ص163؛ مستدرک الوسائل، ج10، ص172.</ref>

=== فتاوای قصد قربت در حج ===
در [[طواف]]، مانند دیگر عبادات [[حج]] و [[عمره]]، اخلاص و انجام عمل برای خداوند لازم است. بر اساس فتاوای فقها، انگیزه انجام عبادت می‌تواند محبت و اطاعت خداوند، ترس از کیفر الهی یا امید به پاداش و نعمت‌های اخروی باشد؛ در همه این موارد، معیار آن است که عمل در چارچوب عبادت و برای خداوند انجام شود.<ref name=":02">مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی(ره) و مراجع معظم تقلید، [[پژوهشکده حج و زیارت]]،  ۱۳۹۷ش، صفحه ۲۶۱ تا ۳۰۸.</ref>

[[ریا]] در اعمال عبادی حج و عمره، به معنای انجام عمل برای نشان دادن آن به دیگران و جلب توجه آنان، موجب بطلان عمل می‌شود. همچنین اگر رضایت شخص یا هدفی غیرالهی در نیت عبادت، به‌گونه‌ای با قصد الهی آمیخته شود، عمل صحیح نخواهد بود.<ref name=":02" />

== در زیارت ==
در برخی روایات، برای [[زیارت]] [[پیامبر(ص)]]، [[امام علی(ع)]]، [[امام حسن(ع)]] و [[امام حسین(ع)]] با قصد قربت، پاداش بهشت ذکر شده است.<ref>مفید، کتاب المزار، ص۱۹.</ref> در منابع [[اهل‌سنت]] نیز قصد تقرب به خداوند از [[آداب زیارت]] پیامبر(ص) دانسته شده و زیارت [[مسجدالنبی]] با نیت خالص، مستحب شمرده شده است.<ref>سمهودی، وفاء الوفا، ج۴، ص۵۲۹.</ref>

== جستارهای وابسته ==

* [[آداب حج]]
* [[اسرار حج]]
* [[زیارت‌نامه‌های مدینه]]
* [[زیارت]]
* [[بقیع]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}* '''الحقایق فی محاسن الاخلاق'''، محمد بن شاه مرتضی فیض کاشانی، به کوشش محسن عقیل، قم، دارالکتاب الاسلامی، 1381ش.
*'''مصباح الشریعه'''، المنسوب امام جعفر الصادق(ع) (-۱۴۸ق)، بیروت، الاعلمی۱۴۰۰ق.
* '''المزار الکبیر'''، شیخ مفید، مکتبة العلامه المجلسی، قم، ۱۴۳۴ق.
* '''مناسک حج محشی'''، مرکز تحقیقات حج، نشر مشعر، زمستان ۱۳۷۵ش.
* '''مناسک حج'''، پژوهشکده حج و زیارت، نشر مشعر، زمستان 1379ش.
* '''جرعه ای از صهبای حج'''، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، 1386ش.
*'''جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام'''، نجفی، صاحب الجواهر، محمد حسن، ۴۳ جلد، بیروت - لبنان، دار إحیاء التراث العربی، هفتم، ۱۴۰۴ق.
*'''حدائق الناضره'''، یوسف بن احمد آل عصفور بحرانی (م.۱۱۸۶ق)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۵ق.
*'''درسنامه مناسک حج'''، محمدحسین فلاح‌زاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش.
* '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
* '''وفاءالوفا باخباردارالمصطفی'''، علی بن عبدالله سمهودی، تحقیق و تقدیم الدکتور قاسم السامرائی، الجز الثالث، مؤسسه الفرقان للتراث الاسلامیه، الطبعة الاولی 1422ه/2004م
* '''عدة الداعی و نجاح الساعی'''، ابن فهد الحلی (م.841ق.)، به کوشش موحد قمی، دار الکتب الاسلامیة، بی‌تا.
* '''المیزان'''، الطباطبایی (م.۱۴۰۲ق.)، بیروت، اعلمی، ۱۳۹۳ق.
* '''مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل'''، حسین نوری الطبرسی (۱۲۵۴–۱۳۲۰ق)، قم، انتشارات موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
*'''مسالک الافهام'''، زین‌الدین بن علی (شهید الثانی)، تحقیق موسسه المعارف الاسلامی، قم، موسسه المعارف الاسلامی، ۱۴۱۳ق.
*'''مجمع البیان فی تفسیر القرآن'''، فضل بن حسن طبرسی، قم، کتابخانة آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق.
*'''ادب فنای مقربان'''جوادی آملی، عبدالله، نشر اسراء، قم، بی تا.
*'''روض الجنان''': ابوالفتوح رازی (م.۵۵۴ق.)، به كوشش یاحقی و ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۵ش.
*'''ثواب الاعمال''': الصدوق (م.381ق.)، قم، الرضی، 1368ش.
{{پایان}}{{حج و عمره}}
[[رده:مفاهیم مرتبط با حج]]