در حال ویرایش قصد قربت

احکام اخلاص ناظر به هنگام انجام عمل و بعد از عمل است<ref name=":1" /> اما قصد قربت مربوط به حوزه نیت و انگیزه مکلف از شروع تا پایان عمل است و از این جهت، مقدم بر اخلاص است.<ref>الحدائق الناضرة، ج2، ص185؛ جواهر الکلام، ج2، ص105.</ref> رعایت اخلاص موجب قبولی و افزایش ارزش هر عمل عبادی می‌شود<ref>ابن فهد حلی، عدة الداعی و نجاح الساعی ، ص 232؛ جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج1، ص127.</ref><ref>فاطر: ۱۰؛ قصص: ۸۸.</ref> ولی رعایت قصد قربت در نیت، بنابر مشهور موجب جلوگیری از بطلان عمل عبادی است.<ref>شرائع الاسلام، ج1، ص15 ؛ مسالک الافهام، ج1، ص34.    </ref>

آیه {{قلم رنگ|سبز|﴿وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ﴾}}<ref>بقره: ۱۹۶.</ref> بیانگر آن است که همه اعمال [[حج]] و [[عمره]] باید با قصد قربت باشد. همچنین آیه «ولله على الناس حج البیت من استطاع إلیه سبیلاً» بر این معنا دلالت دارد.<ref>آل عمران: ۹۷.</ref> قصد قربت و اخلاص نیز از شروط [[حج مقبول|قبولی]] و صحت حج دانسته شده است.<ref>تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۳ ؛ ثواب الاعمال، ص ۱۰۸ و ۱۱۶.</ref>

 

ریا از موانع اخلاص و در مقابل آن است و به انجام عمل با انگیزه خودنمایی در برابر مردم گفته می‌شود.<ref name=":0">مکه و مدینه در آینه آیات قرآن، ص368.</ref> قرآن کریم از ریا نهی کرده و آن را موجب بی‌اثر شدن عمل دانسته است.<ref>بقره: ۲۶۴.</ref> «سُمعه» نیز به معنای مطرح کردن عمل نزد دیگران و رساندن آن به گوش مردم با هدف جلب توجه آنان است. در عبادات، اگر ریا یا سمعه در هنگام انجام عمل و در نیت عبادت دخالت داشته باشد، با قصد قربت ناسازگار است و می‌تواند موجب بطلان عمل شود<ref>مکه و مدینه در آینه آیات قرآن، ص368.</ref>

رعایت قصد قربت در طول سفر حج توصیه شده و گفته‌اند حاجی باید در تمام مراحل حج، از آغاز سفر تا بازگشت، نیت خود را بر قرب الهی و انجام تکلیف شرعی استوار کند و از آمیختن این سفر عبادی با انگیزه‌هایی مانند تفریح، سیاحت و جهانگردی پرهیز کند.<ref>جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج۱، ص۱۲۷.</ref> چراکه تنها در صورت ارائه خالصانه عمل، پذیرفته شده و پاداش داده می‌شود.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۱، ص۳۸۹.</ref> در قرآن، ضمن گزارش دعای ابراهیم و اسماعیل(ع) پس از بنای کعبه، از درخواست آنان برای پذیرش عملشان با تعبیر «رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنّا» یاد شده است<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۲، ص۱۶۹.</ref>؛ تعبیری که در کنار درخواست پذیرش، بیانگر تواضع آنان و ناچیز شمردن عمل خود در مقام بندگی دانسته شده است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۲۸۳.</ref>

 

 

 

مرحوم فیض در محجة البیضاء می‌فرماید: حقیقت اخلاص آن است که نیت انسان از هرگونه شرک خفی و جلی پاک باشد. همان‌گونه که شیر خالص نه رگه‌های خون در آن است و نه اثری از آلودگی درون شکم، نیت و عمل خالص نیز باید هیچ انگیزه‌ای جز انگیزه اله بر آن حاکم نباشد. اخلاص در عمل، مربوط به حوزه نیت و انگیزه انجام دادن عمل است و از این جهت مقدم بر عمل است. ارزش هر عمل عبادی به میزان رعایت اخلاص در آن است.

 

نیتِ صحیح و مقبول، یعنی اخلاص، دشواری فراوانی دارد و هرگز دشواریِ کار به اندازه دشواری نیّت آن نیست.<ref>جوادی آملی، تسنیم، ج۱، ص۵۰۴.</ref> مرحوم فیض در محجة البیضاء می فرماید:

حقیقت اخلاص آن است که نیت انسان از هرگونه شرک خفی و جلی پاک باشد؛ چنانچه، قرآن می فرماید: (وَ إِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ.…).<ref>مؤمنون: ۲۱.</ref> شیر خالص آن است که نه رگه های خون در آن باشد و نه اثری از آلودگی درون شکم؛ صاف و پاک و بدون غل و غش باشد. نیت و عمل خالص نیز همین گونه است؛ باید هیچ انگیزه ای جز انگیزه اله بر آن حاکم نشود.<ref>فیض کاشانی، المحجة البیضاء، ج۸ ، ص۱۲۸.</ref>

=== فتاوای اخلاص در حج ===

ریا در اعمال عبادی حج و عمره، به معنای انجام عمل برای نشان دادن آن به دیگران و جلب توجه آنان، با اخلاص ناسازگار است و موجب بطلان عمل می‌شود. همچنین اگر رضایت شخص یا هدفی غیرالهی در نیت عبادت، به‌گونه‌ای با قصد الهی آمیخته شود که عمل دیگر خالص برای خداوند نباشد، عمل صحیح نخواهد بود.<ref name=":02" />

همچنین در برخی روایات، پاداش زیارت رسول خدا۹ یا امیرالمؤمنین۷ یا امام حسن۷ و امام حسین۷ با قصد قربت، بهشت دانسته شده است.<ref>مفید، کتاب المزار، ص۱۹.</ref>اهل سنت یکی از آداب زیارت رسول خدا۹ را اخلاص در نیت و تقرب به پروردگار بیان کرده و اخلاص در زیارت مسجدالنبی را مستحب دانسته اند.<ref>سمهودی، وفاء الوفا، ج۴، ص۵۲۹.</ref>

* '''ادعیه و آداب حرمین شریفین در عمره مفرده با ترجمه فارسی'''، مرکز تحقیقات حج، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۷ش.

*'''مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل'''، حسین نوری الطبرسی (۱۲۵۴–۱۳۲۰ق)، قم، انتشارات موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.

* '''لولو و مرجان'''، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹ش.

 

 

* '''البیان'''، محمدبن مکی، شهیداول، چاپ محمد حسون، قم، ۱۴۱۲ق.

* '''آثار اسلامی مکه و مدینه'''، جعفریان، رسول، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۶ش

* '''بحار الأنوار'''، مجلسی، محمد باقر، مؤسسة الوفاء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.

* '''تاریخ حرم ائمه بقیع و آثار دیگر در مدینه منوره'''، نجمی، محمدصادق، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۶ش.

* '''تحفة الزائر'''، مجلسی، محمدباقر، مؤسسه امام هادی، قم، ۱۳۸۶ش.

* '''مفتاح الجنات في الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات'''، امین، سید محسن، مؤسسه اعلمی، بیروت، بی‌تا.

* '''ميزان الحكمه''' محمدی ری‌شهری.