در حال ویرایش قصد قربت


'''قَصد قُربَت''' به معنای انجام دادن عمل با [[نیت]] تقرب به خداوند و اطاعت از فرمان اوست و از شرایط صحت عبادات، از جمله [[حج]]، به شمار می‌رود. قصد قربت با [[اخلاص]] ارتباط دارد، اما با آن یکسان نیست؛ قصد قربت به جهت الهی نیت اشاره دارد، در حالی که اخلاص بر پاک بودن نیت و عمل از انگیزه‌های غیرالهی تأکید می‌کند.

در [[اعمال حج (ابهام‌زدایی)|اعمال حج]]، بر رعایت قصد قربت از آغاز سفر تا پایان [[مناسک حج|مناسک]] تأکید شده و انجام اعمال برای خداوند و دوری از انگیزه‌های غیرعبادی مورد توجه قرار گرفته است. در برخی روایات نیز [[زیارت]] [[پیامبر(ص)]] و [[اهل بیت|امامان(ع)]] با قصد قربت، دارای پاداش‌هایی مانند [[بهشت]] دانسته شده و در منابع [[اهل‌سنت]]، قصد تقرب به خداوند از [[آداب زیارت]] پیامبر(ص) شمرده شده است.

== معنا و اهمیت ==
قصد قربت را به معنای انجام یک عمل با [[نیت]] نزدیک شدن به خدا و اطاعت فرموده خداوند دانسته‌اند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9_%D8%AD%D8%AC_%DA%86%D8%A7%D9%BE_%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B7.pdf&page=158 مناسک حج پژوهشکده حج و زیارت]، ص158 - 162.</ref>

=== تفاوت با اخلاص ===
قصد قربت ناظر به جهت الهیِ نیت است<ref>فیض کاشانی، الحقایق، ص۴۱۶.</ref> در حالی که [[اخلاص]] ناظر به خالص بودن عمل از غیر خداست.<ref>مصباح‌الشریعه، ص36؛ کتاب المزار شیخ مفید، ص19.</ref> مثلاً اگر کسی [[نماز]] بخواند تا به خدا تقرب پیدا کند، قصد قربت دارد. اما اگر در همان حال، نماز را به‌گونه‌ای انجام دهد که دیگران او را فردی متعبد بدانند، قصد او با انگیزه غیرالهی آمیخته شده و اخلاص او خدشه‌دار می‌شود.<ref name=":1">مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی(ره) و مراجع معظم تقلید، [[پژوهشکده حج و زیارت]]، ۱۳۹۷ش، صفحه ۲۶۱ تا ۳۰۸.</ref>

احکام اخلاص ناظر به هنگام انجام عمل و بعد از عمل است<ref name=":1" /> اما قصد قربت مربوط به حوزه نیت و انگیزه مکلف از شروع تا پایان عمل است و از این جهت، مقدم بر اخلاص است.<ref>الحدائق الناضرة، ج2، ص185؛ جواهر الکلام، ج2، ص105.</ref><ref>درسنامه مناسک حج، ص۵۰.</ref> رعایت اخلاص موجب [[حج مقبول|قبولی]] و افزایش ارزش هر عمل عبادی می‌شود<ref>ابن فهد حلی، عدة الداعی و نجاح الساعی ، ص 232؛ جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج1، ص127.</ref><ref>فاطر: ۱۰؛ قصص: ۸۸.</ref> ولی رعایت قصد قربت در نیت، بنابر مشهور موجب جلوگیری از بطلان عمل عبادی است.<ref>شرائع الاسلام، ج1، ص15 ؛ مسالک الافهام، ج1، ص34.    </ref>

== قصد قربت در حج ==
آیه {{قلم رنگ|سبز|﴿وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ﴾}}<ref>بقره: ۱۹۶.</ref> بیانگر آن است که همه اعمال [[حج]] و [[عمره]] باید با قصد قربت باشد. همچنین آیه {{قلم رنگ|سبز|﴿وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا﴾}} بر این معنا دلالت دارد.<ref>آل عمران: ۹۷.</ref> قصد قربت از شروط صحت حج دانسته شده است.<ref>تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۳ ؛ ثواب الاعمال، ص ۱۰۸ و ۱۱۶.</ref> [[امام صادق(ع)]] نیز بر پاکی نیت و زدودن دل از انگیزه‌های غیرالهی هنگام [[نیت]] حج تأکید کرده است.<ref>مصباح الشریعه، ص163؛ مستدرک الوسائل، ج10، ص172.</ref>

بر این اساس گفته شده که [[حاجی]] باید نیت خود را بر تقرب به خداوند و انجام تکلیف شرعی استوار کند و از آمیختن این سفر عبادی با انگیزه‌هایی مانند تفریح و سیاحت پرهیز داشته باشد؛ زیرا پذیرش و پاداش عمل عبادی به انجام خالصانه آن ارتباط دارد.<ref>جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج۱، ص۱۲۷.</ref><ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۱، ص۳۸۹.</ref> 

=== فتاوای قصد قربت در حج ===
در اعمال عبادی [[حج]] و [[عمره]]، قصد قربت و انجام عمل برای خداوند لازم است. بر اساس فتاوای فقهای شیعه، انگیزه انجام عبادت می‌تواند محبت و اطاعت خداوند، ترس از کیفر الهی یا امید به پاداش و نعمت‌های اخروی باشد؛ در همه این موارد، معیار آن است که عمل در چارچوب عبادت و برای خداوند انجام شود.<ref name=":02">مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی(ره) و مراجع معظم تقلید، [[پژوهشکده حج و زیارت]]،  ۱۳۹۷ش، صفحه ۲۶۱ تا ۳۰۸.</ref> [[ریا]] در اعمال عبادی حج و عمره، به معنای انجام عمل برای نشان دادن آن به دیگران و جلب توجه آنان، موجب بطلان عمل می‌شود. همچنین اگر رضایت شخص یا هدفی غیرالهی در [[نیت]] عبادت، به‌گونه‌ای با قصد الهی آمیخته شود، عمل صحیح نخواهد بود.<ref name=":02" />

در فقه [[اهل‌سنت]]، [[حج]] عبادتی است که با قصد تقرب به خداوند انجام می‌شود و صرف حضور در مناسک بدون قصد عبادت<ref>استفتائات معاصر اهل سنت، بخش فتاوا و استفائات [https://www.islamweb.net/ar/fatwa/228844/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A3%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC-%D9%8A%D9%86%D8%B9%D9%82%D8%AF-%D8%A8%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%B4%D8%AA%D8%B1%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9?utm_source=chatgpt.com وبسابت اسلام ویب].</ref>، حج محسوب نمی‌شود.<ref>[https://www.islamweb.net/amp/ar/library/content/18/1639/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A3%D8%AC%D8%B1-%D8%B1%D8%AC%D9%84%D8%A7-%D9%84%D9%8A%D8%AD%D8%AC-%D8%B9%D9%86%D9%87?utm_source=chatgpt.com المبسوط، ج4، ص160]؛ حاشية الدسوقي على الشرح الكبير، ج2، ص26.</ref> [[ریا]] و انجام حج برای کسب شهرت یا جلب توجه مردم حرام است.<ref>مواهب الجليل في شرح مختصر خليل، ج2، ص532؛ أنوار البروق في أنواء الفروق، ج3، ص23.</ref> ازاین‌رو، حج باید با انگیزه تقرب به خداوند انجام شود و اگر انگیزه اصلی آن خودنمایی و جلب نظر مردم باشد، با اخلاص حقیقت حج ناسازگار است.<ref>قواعد الاحکام فی مصالح الانام، ج1، ص212 ؛ فتح القدیر، ج3، ص41.</ref>

== در زیارت ==
در برخی روایات، برای [[زیارت]] [[پیامبر(ص)]]، [[امام علی(ع)]]، [[امام حسن(ع)]] و [[امام حسین(ع)]] با قصد قربت، پاداش بهشت ذکر شده است.<ref>مفید، کتاب المزار، ص۱۹.</ref> در منابع [[اهل‌سنت]] نیز قصد تقرب به خداوند از [[آداب زیارت]] پیامبر(ص) دانسته شده و زیارت [[مسجدالنبی]] با نیت خالص، مستحب شمرده شده است.<ref>سمهودی، وفاء الوفا، ج۴، ص۵۲۹.</ref>

== جستارهای وابسته ==

* [[آداب حج]]
* [[احکام حج]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
*'''ادب فنای مقربان'''جوادی آملی، عبدالله، نشر اسراء، قم، بی تا.
* '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
* '''جرعه ای از صهبای حج'''، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، 1386ش.
*'''جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام'''، نجفی، صاحب الجواهر، محمد حسن، ۴۳ جلد، بیروت - لبنان، دار إحیاء التراث العربی، هفتم، ۱۴۰۴ق.
*'''حدائق الناضره'''، یوسف بن احمد آل عصفور بحرانی (م.۱۱۸۶ق)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۵ق.
* '''الحقایق فی محاسن الاخلاق'''، محمد بن شاه مرتضی فیض کاشانی، به کوشش محسن عقیل، قم، دارالکتاب الاسلامی، 1381ش.
*'''روض الجنان''': ابوالفتوح رازی (م.۵۵۴ق.)، به كوشش یاحقی و ناصح، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۵ش.
*'''ثواب الاعمال''': الصدوق (م.381ق.)، قم، الرضی، 1368ش.
*'''درسنامه مناسک حج'''، محمدحسین فلاح‌زاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش.
*'''مصباح الشریعه'''، المنسوب امام جعفر الصادق(ع) (-۱۴۸ق)، بیروت، الاعلمی۱۴۰۰ق.
* '''المزار الکبیر'''، شیخ مفید، مکتبة العلامه المجلسی، قم، ۱۴۳۴ق.
* '''مناسک حج محشی'''، مرکز تحقیقات حج، نشر مشعر، زمستان ۱۳۷۵ش.
* '''مناسک حج'''، پژوهشکده حج و زیارت، نشر مشعر، زمستان 1379ش.
* '''وفاءالوفا باخباردارالمصطفی'''، علی بن عبدالله سمهودی، تحقیق و تقدیم الدکتور قاسم السامرائی، الجز الثالث، مؤسسه الفرقان للتراث الاسلامیه، الطبعة الاولی 1422ه/2004م
* '''عدة الداعی و نجاح الساعی'''، ابن فهد الحلی (م.841ق.)، به کوشش موحد قمی، دار الکتب الاسلامیة، بی‌تا.
* '''المیزان'''، الطباطبایی (م.۱۴۰۲ق.)، بیروت، اعلمی، ۱۳۹۳ق.
* '''مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل'''، حسین نوری الطبرسی (۱۲۵۴–۱۳۲۰ق)، قم، انتشارات موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
*'''مسالک الافهام'''، زین‌الدین بن علی (شهید الثانی)، تحقیق موسسه المعارف الاسلامی، قم، موسسه المعارف الاسلامی، ۱۴۱۳ق.
*'''مجمع البیان فی تفسیر القرآن'''، فضل بن حسن طبرسی، قم، کتابخانة آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق.

{{پایان}}{{حج و عمره}}
[[رده:مفاهیم مرتبط با حج]]