|
|
| (۱۲۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| '''هاجر''' همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[اسماعیل (پیامبر)|حضرت اسماعیل(ع)]] است.
| |
| ==معرفی==
| |
| هاجر کنیز مصری ساره، همسر نخست حضرت ابراهیم(ع) بود. ساره به سبب نازایی، هاجر را به ابراهیم بخشید و پیشنهاد داد<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۶، ۱ و ۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵</ref> ابراهیم با هاجر ازدواج کند.<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۵ و ۱۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص۷۳.</ref> حضرت اسماعیل از این ازدواج متولد شد. [[حضرت ابراهیم(ع)|حضرت ابراهیم]] از خداوند فرزندی صالح خواست و خداوند تولد پسری بردبار را به وی بشارت داد.<ref>سوره صافات آیات ۹۷ تا ۱۰۱.</ref> مفسران قرآن، این فرزند را اسماعیل دانستهاند که مادرش [[هاجر]] بود.<ref>تفسیر مجاهد، ص543؛ مجمع البیان، ج8، ص322؛ الصافی، ج4، ص276.</ref>
| |
|
| |
|
| هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل مهمترین فصل زندگی او به شمار می رود. حضرت ابراهیم هاجر و اسماعیل را از شام به مکه که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود برد و هاجر و اسماعیل در آنجا سکونت یافتند. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.</ref> که قرآن کریم آن را به صراحت گزارش کرده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref> دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است. سوره ابراهیم، 37.
| |
|
| |
| در برخی منابع آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا نظر ساره همسر اول ابراهیم بوده که پس از تولد فرزندش اسحاق همسرش را به این کار واداشته است. در برخی منابع نیز این هجرت پیش از تولد فرزند ساره نقل شده است.
| |
|
| |
| === پیدایش شهر مکه ===
| |
| ابراهیم همسرش هاجر و فرزندش [[حضرت اسماعیل(ع)|اسماعیل]] را به مکه آورد. مکه سرزمینی بدون آب بود، که با پیدا شدن چشمه [[زمزم]]، افرادی که اطراف مکه بودند، به سوی آن آمدند.
| |
|
| |
| تاریخنگاران مکه برآنند که [[جرهم|قبیله جرهم]] بعد از اطلاع از جوشش چشمه زمزم به [[مکه]] آمدند و در اطراف این چشمه ساکن شدند.<ref>اخبار مکه، ج٢، ص۴۰_4١.</ref>
| |
|
| |
| مورخان ذیل آیه ۳۷ سوره ابراهیم، پیدایش [[زمزم]] و گرد آمدن قبایل پیرامون آن، و آبادی و رونق گرفتن مکه را با ساکن شدن هاجر و اسماعیل در کنار کعبه پیوند دادهاند.<ref>الکامل، ج۱، ص۱۰۳ تا ۱۰۵؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۳۵۰.</ref>
| |
|
| |
| == زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر ==
| |
| {{اصلی|زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر}}
| |
| زیارتنامه [[حضرت اسماعیل(ع)]] و مادرش، هاجر، متنی است که در برخی از منابع راهنمای دعا و زیارت نقل شده است. بنابر روایات قبر [[حضرت اسماعیل]] و مادرش هاجر و تعدادی دیگر از انبیاء در [[حجر اسماعیل]] در [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] است. توصیه شده که زیارتکننده این متن را در هنگام زیارت حجر اسماعیل بخواند و سپس دو رکعت نماز گزارده و ثوابش را به حضرت اسماعیل و هاجر هدیه کند.
| |
|
| |
| == چاه زمزم ==
| |
| {{اصلی|زمزم}}
| |
| زَمزَم نام مشهورترین چاه آب [[مسجدالحرام]] در [[مکه]] است که در فاصله حدود 21 متری [[حجرالاسود]] قرار دارد. بنابر آیه 37 سوره ابراهیم، پس از آنکه [[حضرت ابراهیم(ع)]]، همسر و فرزندش (هاجر و اسماعیل) را به سرزمین بیآب و علفِ مکه آورد<ref>سوره ابراهیم، آیه 37.</ref> و به دستور خداوند، آنها را ترک کرد، تشنگی بر آنها چیره شد و هاجر در پی یافتن آب فاصله بین دو [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را هفت بار طی نمود.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref> وی در بار هفتم و در حالی که بر کوه مروه بود، نگریست که آب از زیر پای اسماعیل، روان شده است. که بعدا به چشمه زمزم مشهور شد.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref>
| |
| == صفا و مروه ==
| |
| {{اصلی|صفا و مروه}}
| |
| بنابر روایت از [[ابن عباس]] نخستین کسی که میان صفا و مروه دوید مادر اسماعیل بود.<ref>تاریخ طبری، ج١، ص١٩٣.</ref> و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بین صفا و مروه، سعی، سنّت شد.<ref>قصص الانبیاء، ابن کثیر، ج١، ص٢٢4.</ref>
| |
|
| |
| == محل دفن؛ حجر اسماعیل ==
| |
| {{اصلی|حجر اسماعیل}}
| |
| بر پایه نظر مشهور، هاجر به همراه فرزندش اسماعیل در [[حجر اسماعیل]]، کنار کعبه، زیر ناودان مدفون شد.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۳۱۴.</ref> برخی نیز مدفن او را کنار [[حجر الاسود|حجرالاسود]] دانستهاند.<ref>مروج الذهب، ج1، ص75.</ref>
| |
|
| |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
|
| |
| == منابع ==
| |
|
| |
| * '''اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه'''، محمد بن اسحاق فاکهی (درگذشت: ۲۷۵ق)، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.
| |
| * '''تاريخ ابن خلدون،''' ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق.
| |
| * '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)،''' الطبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي.
| |
| * '''تاريخ اليعقوبي،''' یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق.
| |
| * '''التفسیر الصافی'''، ملا محسن فیض کاشانی، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش.
| |
| * '''تفسير مجاهد،''' قرشی مخزومی، مجاهد بن جبر، به كوشش عبدالرحمن بن محمد، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بیتا.
| |
| * '''السيرة النبويه،''' ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به كوشش محمد محيي الدين، مصر، مكتبة محمد علي صبيح، 1383ق.
| |
| * '''الصافی،''' فیض کاشانی، محمد بن شاهمرتضی، بيروت، اعلمي، 1402ق.
| |
| * '''قاموس كتاب مقدس،''' مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش.
| |
| * '''قصص الانبیاء'''، اسماعیل بن عمر ابنکثیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م.
| |
| * '''الكامل في التاريخ،''' ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق.
| |
| * '''كتاب مقدس،''' ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش.
| |
| * '''مجمع البيان،''' طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق.
| |
| * '''مروج الذهب،''' مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.
| |
| {{منابع}}
| |
| {{پایان}}
| |
