|
|
| (۱۲۰ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| '''هاجر''' همسر [[حضرت ابراهیم(ع)]] و مادر [[اسماعیل (پیامبر)|حضرت اسماعیل(ع)]] است.
| |
| ==معرفی==
| |
| هاجر کنیز مصری ساره، همسر نخست حضرت ابراهیم(ع) بود. ساره به سبب نازایی، هاجر را به ابراهیم بخشید و پیشنهاد داد<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۶، ۱ و ۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵</ref> ابراهیم با هاجر ازدواج کند.<ref>کتاب مقدس، پیدایش، ۱۵ و ۱۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص۷۳.</ref> حضرت اسماعیل از این ازدواج متولد شد. [[حضرت ابراهیم(ع)|حضرت ابراهیم]] از خداوند فرزندی صالح خواست و خداوند تولد پسری بردبار را به وی بشارت داد.<ref>سوره صافات آیات ۹۷ تا ۱۰۱.</ref> مفسران قرآن، این فرزند را اسماعیل دانستهاند که مادرش [[هاجر]] بود.<ref>تفسیر مجاهد، ص543؛ مجمع البیان، ج8، ص322؛ الصافی، ج4، ص276.</ref>
| |
|
| |
|
| هجرت هاجر و فرزندش اسماعیل مهمترین فصل زندگی او به شمار می رود. حضرت ابراهیم هاجر و اسماعیل را از شام به مکه که آن زمان بیابانی بی آب و علف بود برد و هاجر و اسماعیل در آنجا سکونت یافتند. به گزارش مورخان، هاجر و اسماعیل در مکه سکونت گزیدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۲۵۵؛ الکامل، ج۱، ص۱۰۳.</ref> که قرآن کریم آن را به صراحت گزارش کرده است.<ref>سوره ابراهیم: آیه ۳۷.</ref> دعاهای ابراهیم برای هاجر و اسماعیل پس از سکونت این دو در مکه در قرآن آمده است. سوره ابراهیم، 37.
| |
|
| |
| در تورات<ref>کتاب مقدس، ص۱۵ و ص۲۱ و ص۲۲.</ref> و برخی منابع اسلامی آمده دلیل هجرت هاجر و اسماعیل، حسادت یا فخرفروشی ساره همسر اول ابراهیم بوده که پس از تولد فرزندش اسحاق همسرش را به این کار واداشته است. (طبری<ref>طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357 ش.</ref>، 1357: 1/180؛ ابن اثیر جزری،<ref>ابن اثیر جزری، عزالدین ابوالحسن علی بن ابیالکرم محمد، الکامل فی التـاریخ، بـیروت، دار صادر، 1385 ق.</ref> 1385: 1/83).؛ کلینی،<ref>کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.</ref> 1407: 5/513).
| |
|
| |
| اما محققان گفته اند تعلیل این هجرت به رذیلهای چون حسادت و انتساب آن به بانو ساره، مسئلهای سؤالبرانگیز است. که علیرغم اوصاف پسندیدۀ ساره در قرآن، شدت عمل او تحت تأثیر حسادت ادعایی، دارای تنافی و تناقض است. به نظر میرسد چنین تفسیری، هماهنگ با ظواهر و مبانی قرآنی نبوده است.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref>
| |
|
| |
| === پیدایش شهر مکه ===
| |
| از مهمترین نقاط عطف تاریخ، هجرت حضرت هاجر و اسماعیل (علیهماالسلام) به سرزمین بیآب و علف حجاز است، که به ایجاد شهر و حرم امن الهی و تجدید بنای خانه کعبه انجامید.<ref>«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»، ص۱۲۱.</ref>
| |
|
| |
| ابراهیم همسرش هاجر و فرزندش [[حضرت اسماعیل(ع)|اسماعیل]] را به مکه آورد. مکه سرزمینی بدون آب بود، که با پیدا شدن چشمه [[زمزم]]، افرادی که اطراف مکه بودند، به سوی آن آمدند.
| |
|
| |
| تاریخنگاران مکه برآنند که [[جرهم|قبیله جرهم]] بعد از اطلاع از جوشش چشمه زمزم به [[مکه]] آمدند و در اطراف این چشمه ساکن شدند.<ref>اخبار مکه، ج٢، ص۴۰_4١.</ref>
| |
|
| |
| مورخان ذیل آیه ۳۷ سوره ابراهیم، پیدایش [[زمزم]] و گرد آمدن قبایل پیرامون آن، و آبادی و رونق گرفتن مکه را با ساکن شدن هاجر و اسماعیل در کنار کعبه پیوند دادهاند.<ref>الکامل، ج۱، ص۱۰۳ تا ۱۰۵؛ تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۳۵۰.</ref>
| |
|
| |
| == زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر ==
| |
| {{اصلی|زیارتنامه حضرت اسماعیل و هاجر}}
| |
| زیارتنامه [[حضرت اسماعیل(ع)]] و مادرش، هاجر، متنی است که در برخی از منابع راهنمای دعا و زیارت نقل شده است. توصیه شده که زیارتکننده این متن را در هنگام زیارت حجر اسماعیل بخواند و سپس دو رکعت نماز گزارده و ثوابش را به حضرت اسماعیل و هاجر هدیه کند.<ref>مفتاح الجنات فی الادعیه و الاعمال، ص203-204.</ref>
| |
|
| |
| == چاه زمزم ==
| |
| {{اصلی|زمزم}}
| |
| زَمزَم نام مشهورترین چاه آب [[مسجدالحرام]] در [[مکه]] است که در فاصله حدود 21 متری [[حجرالاسود]] قرار دارد. بنابر آیه 37 سوره ابراهیم، پس از آنکه [[حضرت ابراهیم(ع)]]، همسر و فرزندش (هاجر و اسماعیل) را به سرزمین بیآب و علفِ مکه آورد<ref>سوره ابراهیم، آیه 37.</ref> و به دستور خداوند، آنها را ترک کرد، تشنگی بر آنها چیره شد و هاجر در پی یافتن آب فاصله بین دو [[صفا و مروه|کوه صفا و مروه]] را هفت بار طی نمود.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref> وی در بار هفتم و در حالی که بر کوه مروه بود، نگریست که آب از زیر پای اسماعیل، روان شده است. که بعدا به چشمه زمزم مشهور شد.<ref>تفسیر صافی، ج۳، ص۹۳.</ref>
| |
| == صفا و مروه ==
| |
| {{اصلی|صفا و مروه}}
| |
| بنابر روایت از [[ابن عباس]] نخستین کسی که میان صفا و مروه دوید مادر اسماعیل بود.<ref>تاریخ طبری، ج١، ص١٩٣.</ref> و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بین صفا و مروه، سعی، سنّت شد.<ref>قصص الانبیاء، ابن کثیر، ج١، ص٢٢4.</ref>
| |
|
| |
| == محل دفن؛ حجر اسماعیل ==
| |
| {{اصلی|حجر اسماعیل}}
| |
| بر پایه نظر مشهور، هاجر به همراه فرزندش اسماعیل در [[حجر اسماعیل]]، کنار کعبه، زیر ناودان مدفون شد.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۳۱۴.</ref> برخی نیز مدفن او را کنار [[حجر الاسود|حجرالاسود]] دانستهاند.<ref>مروج الذهب، ج1، ص75.</ref>
| |
|
| |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
|
| |
| == منابع ==
| |
|
| |
| * '''اخبار مکه فی قدیم الدهر و حدیثه'''، محمد بن اسحاق فاکهی (درگذشت: ۲۷۵ق)، تحقیق عبدالملک بن عبدالله بن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.
| |
| * '''تاريخ ابن خلدون،''' ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1391ق.
| |
| * '''تاريخ طبري (تاريخ الامم و الملوك)،''' الطبري، محمد بن جریر، به كوشش محمد ابوالفضل، بيروت، دار احياء التراث العربي.
| |
| * طـبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، قاهره، مطبعة الاستقامه، 1357 ش.
| |
| * '''تاريخ اليعقوبي،''' یعقوبی، احمد بن اسحاق، بيروت، دار صادر، 1415ق.
| |
| * '''التفسیر الصافی'''، ملا محسن فیض کاشانی، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق/ 1374 ش.
| |
| * '''تفسير مجاهد،''' قرشی مخزومی، مجاهد بن جبر، به كوشش عبدالرحمن بن محمد، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلاميه، بیتا.
| |
| * '''السيرة النبويه،''' ابن هشام، عبدالملک بن هشام، به كوشش محمد محيي الدين، مصر، مكتبة محمد علي صبيح، 1383ق.
| |
| * '''الصافی،''' فیض کاشانی، محمد بن شاهمرتضی، بيروت، اعلمي، 1402ق.
| |
| * '''قاموس كتاب مقدس،''' مستر هاكس، تهران، اساطير، 1377ش.
| |
| * '''قصص الانبیاء'''، اسماعیل بن عمر ابنکثیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۲۰۰۳م.
| |
| * '''الکافی'''، کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.
| |
| * '''الكامل في التاريخ،''' ابن اثیر، علی بن محمد، بيروت، دار صادر، 1385ق.
| |
| * ابن اثیر جزری، عزالدین ابوالحسن علی بن ابیالکرم محمد، الکامل فی التـاریخ، بـیروت، دار صادر، 1385 ق.
| |
| * '''كتاب مقدس،''' ترجمه: فاضل خان همداني، ويليام گلن و هنري مرتن، تهران، اساطير، 1380ش.
| |
| * '''کـتاب مـقدس'''، ترجمه فاضلخان همدانی و ویـلیام گـلن، چاپ سوم، تهران، ایلام، 2002 م.
| |
| * '''مجمع البيان،''' طبرسی، فضل بن حسن، به كوشش گروهي از علما، بيروت، اعلمي، 1415ق.
| |
| * '''مروج الذهب،''' مسعودی، علی بن حسین، به كوشش اسعد داغر، قم، دار الهجره، 1409ق.
| |
| * '''مفتاح الجنات في الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات'''، محسن امین، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 2000م.
| |
| * '''«نقد شخصیتپردازی ساره در برابر هاجر و مهاجرت به حجاز»'''، رستگار، مریم؛ پیرهادی، علی؛ نقیپورفر، ولی اله، آموزههای قرآنی، شماره ۳۶، پاییز و زمستان 1401ش.
| |
| {{منابع}}
| |
| {{پایان}}
| |
