محراب تهجد: تفاوت میان نسخهها
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
عاطفه فتاحی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۱۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
| اندازه تصویر = | | اندازه تصویر = | ||
| پیوند تصویر = | | پیوند تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | | توضیح تصویر = تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود | ||
| نامهای دیگر = | | نامهای دیگر = | ||
| مکان = مسجدالنبی | | مکان = مسجدالنبی | ||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
| بنیانگذار = | | بنیانگذار = | ||
| رویدادها = | | رویدادها = | ||
| بازسازیها = | | بازسازیها = در دورههای متعدد | ||
| بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی | | بازسازی کنندگان = قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی | ||
| بخشهای از میان رفته = | | بخشهای از میان رفته = | ||
| ویژگیهای تاریخی = | | ویژگیهای تاریخی = محل نافله شب پیامبر در ماههای غیر از رمضان | ||
| متولیان = | | متولیان = | ||
| مساحت = | | مساحت = | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
}} | }} | ||
'''محراب | '''محراب تَهَجُّد'''، یکی از [[محرابهای مسجدالنبی]] است که در انتهای دیوار شمالیِ [[ضریح رسول الله|ضریح پیامبر]] قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این [[محراب]] در مکانی ساخته شده بود که [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] برخی شبها [[نماز شب]] را در آنجا اقامه میکرد. | ||
محراب تهجد در کنار ستون | محراب تهجد در کنار [[ستون تهجد]]، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. [[ابن نجار]] (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتشسوزی مسجدالنبی]] پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. روایاتی از فضیلت نمازگزاری در این مکان نقل شدهاست. | ||
== | ==مکان و نام== | ||
این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> | این محراب خارج دیوار شمالی [[حجره رسولالله|حجره شریفه]]، کنار [[ستون تهجد]]، مقابل [[دکه اغوات]]، قرار داشت.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از [[ستونهای مسجدالنبی]] که بعد از درِ خانه [[امام علی(ع)|امیر مؤمنان]] قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به [[تهجّد]] و نماز شب میایستاد.<ref>المعالم الاثیره، ص43</ref> [[امام علی(ع)|علی (ع)]] نیز نماز شب را همین جا میخواند.<ref>موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به [[ستون تهجد]] بود، محرابی با همین نام ساخته شد.<ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref><ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref> | ||
[[ابن نجّار]] (578/643ق) و [[محمد بن احمد مطری|مطری]](671/741ق) از این محل به «نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین [[علی بن عبدالله سمهودی|سمهودی]] محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از [[ماه رمضان]] عنوان کردهاست.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا، ج2، ص 189]</ref><ref>الدره الثمینه، ص 93</ref> | |||
[[ | ==بازسازی محراب تهجد== | ||
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار [[ستون تهجد]] اشاره کرده است.<ref>الدره الثمینه، ص 93</ref> سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره [[سلطان قایتبای|سلطان قایتبای مملوکی]] (888ق/1483م) پرداخته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=189 وفاءالوفا،ج2، 189]</ref> در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از [[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی در مسجدالنبی]] و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:وفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=190 وفاءالوفا، ج2، ص 190]</ref> این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> | |||
در دوره سلطان [[عبدالمجید عثمانی]]( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص302-303</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده:مرآة_الحرمین_ابراهیم_رفعت_پاشا_ج1.pdf&page=470 مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470] </ref>محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به این آیه اشاره کرد: {{آیه|و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا}} (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده ([[شفاعت]]) مبعوث گرداند) اشاره کرد.<ref>المسجد الشریف النبوی، 303</ref>[[پرونده:محراب تهجد2.jpeg|423x423px|thumb|محراب تهجد2]]در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] مورد احترام بود.<ref>المسجد الشریف النبوی، ص 303</ref> | |||
== فضیلت نمازگزاری در محراب تهجد== | |||
روایاتی از فضیلت نمازگزاری در محل تهجد پیامبر ذکر شده است. از جمله این روایات آن که [[محمد بن حنفیه]]، فرزند امام علی، به [[سعید بن عبدالله بن فضیل]] که در آنجا نماز میگزارد، گفت: این جا مصلای رسول خدا هنگام به جای آوردن [[نافله شب|نافله شب]] بوده است؛ از این رو، پیوسته آنجا باش.<ref>الدره الثمینه، 93</ref> <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=73 عماره و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 73]</ref>همچنین از [[مالک بن انس]] نقل است که صحابه پیامبر شب هنگام به محل تهجد پیامبر میشتافتند.<ref>صحیح بخاری، ج1، ص 134</ref> | |||
==وضعیت کنونی== | ==وضعیت کنونی== | ||
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 303</ref> گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. <ref>المعالم الاثیره، ص 43</ref> | |||
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید | |||
==جستارهای وابسته== | ==جستارهای وابسته== | ||
*[[ستون تهجد]] | *[[ستون تهجد]] | ||
*[[محرابهای مسجدالنبی]] | *[[محرابهای مسجدالنبی]] | ||
*[[آتشسوزی در مسجدالنبی|آتش سوزی مسجدالنبی]] | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| خط ۹۴: | خط ۸۴: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
*'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، | *'''الدره الثمینه فی اخبار المدینه'''، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، دارالارقم بن ابی الارقم، بیروت، بیتا. | ||
*'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م. | *'''المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»'''، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م. | ||
*'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق. | *'''المعالم الاثیره'''، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق. | ||
*'''صحیح البخاری'''، محمدبن اسماعیل بخاری، مطابع الشعب، بیجا، 1378ق. | |||
* '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا. | * '''مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه'''، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا. | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۹۷: | ||
*'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق. | *'''وفاء الوفاء'''، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق. | ||
[[رده:محرابهای مسجدالنبی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۳ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۲
 تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| مکان | مسجدالنبی |
| تاریخ بنا | |
| بازسازیها | در دورههای متعدد |
| بازسازی کنندگان | قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی |
| ویژگیهای تاریخی | محل نافله شب پیامبر در ماههای غیر از رمضان |
| وضعیت فعلی | |
| وضعیت بنا | قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده |
محراب تَهَجُّد، یکی از محرابهای مسجدالنبی است که در انتهای دیوار شمالیِ ضریح پیامبر قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این محراب در مکانی ساخته شده بود که پیامبر برخی شبها نماز شب را در آنجا اقامه میکرد.
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. ابن نجار (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و سمهودی (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از آتشسوزی مسجدالنبی پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. روایاتی از فضیلت نمازگزاری در این مکان نقل شدهاست.
مکان و نام[ویرایش | ویرایش مبدأ]
این محراب خارج دیوار شمالی حجره شریفه، کنار ستون تهجد، مقابل دکه اغوات، قرار داشت.[۱] به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از ستونهای مسجدالنبی که بعد از درِ خانه امیر مؤمنان قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به تهجّد و نماز شب میایستاد.[۲] علی (ع) نیز نماز شب را همین جا میخواند.[۳] در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به ستون تهجد بود، محرابی با همین نام ساخته شد.[۴][۵]
ابن نجّار (578/643ق) و مطری(671/741ق) از این محل به «نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین سمهودی محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از ماه رمضان عنوان کردهاست.[۶][۷]
بازسازی محراب تهجد[ویرایش | ویرایش مبدأ]
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار ستون تهجد اشاره کرده است.[۸] سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره سلطان قایتبای مملوکی (888ق/1483م) پرداخته است.[۹] در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از آتش سوزی در مسجدالنبی و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.[۱۰] این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.[۱۱]
در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.[۱۲] [۱۳]محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به این آیه اشاره کرد: ﴿و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا﴾ (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده (شفاعت) مبعوث گرداند) اشاره کرد.[۱۴]
در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن پیامبر مورد احترام بود.[۱۵]
فضیلت نمازگزاری در محراب تهجد[ویرایش | ویرایش مبدأ]
روایاتی از فضیلت نمازگزاری در محل تهجد پیامبر ذکر شده است. از جمله این روایات آن که محمد بن حنفیه، فرزند امام علی، به سعید بن عبدالله بن فضیل که در آنجا نماز میگزارد، گفت: این جا مصلای رسول خدا هنگام به جای آوردن نافله شب بوده است؛ از این رو، پیوسته آنجا باش.[۱۶] [۱۷]همچنین از مالک بن انس نقل است که صحابه پیامبر شب هنگام به محل تهجد پیامبر میشتافتند.[۱۸]
وضعیت کنونی[ویرایش | ویرایش مبدأ]
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.[۱۹] گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. [۲۰]
جستارهای وابسته[ویرایش | ویرایش مبدأ]
پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 302-303
- ↑ المعالم الاثیره، ص43
- ↑ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.
- ↑ المعالم الاثیره، ص 43
- ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 189
- ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 189
- ↑ الدره الثمینه، ص 93
- ↑ الدره الثمینه، ص 93
- ↑ وفاءالوفا،ج2، 189
- ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 190
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 302-303
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص302-303
- ↑ مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470
- ↑ المسجد الشریف النبوی، 303
- ↑ المسجد الشریف النبوی، ص 303
- ↑ الدره الثمینه، 93
- ↑ عماره و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 73
- ↑ صحیح بخاری، ج1، ص 134
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 303
- ↑ المعالم الاثیره، ص 43
منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- الدره الثمینه فی اخبار المدینه، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، دارالارقم بن ابی الارقم، بیروت، بیتا.
- المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.
- المعالم الاثیره، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.
- صحیح البخاری، محمدبن اسماعیل بخاری، مطابع الشعب، بیجا، 1378ق.
- مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.
- موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.
- وفاء الوفاء، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.