پرش به محتوا

باب‌های مسجدالنبی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی حج
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۰ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۶: خط ۶:


==تاریخچه==
==تاریخچه==
مسجدالنبی در زمان پیامبر، سه در داشت؛ دری در انتهای مسجد، دری در دیوار غربی به نام باب عاتکه که بعدها باب الرحمه نام گرفت، دری نیز در دیوار شرقی بود با نام باب عثمان که بعدها باب جبرئیل نامیده شد.
[[مسجدالنبی]] در زمان [[پیامبر اسلام|پیامبر]]، سه در داشت؛ دری در انتهای مسجد، دری در دیوار غربی به نام باب عاتکه که بعدها [[باب الرحمه]] نام گرفت، دری نیز در دیوار شرقی بود با نام باب [[عثمان]] که بعدها باب جبرئیل شهرت یافت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=45 وفاء الوفاء، ج۲، ص ۴۵]</ref>
در زمان عمر، تعداد درها به 6 در افزایش یافت، در دیوار شمالی دو در (یک در جدید)، دو در در دیوار شرقی، باب جبرئیل و باب النساء تازه ساخته شده بود، دو در در دیوار غربی، شامل باب الرحمه و یک در جدید با نام باب السلام.
در زمان [[عمر بن خطاب|عمر]]، مسجد دارای 6 در شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aوفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=240 وفاء الوفاء، ج۲، ص ۲۴۰]</ref>، در دیوار شمالی دو در (یک در جدید)، دو در در دیوار شرقی، [[باب جبرئیل]] و [[باب النساء]] تازه ساخته شده بود، دو در در دیوار غربی، شامل باب الرحمه و یک در جدید با نام [[باب السلام]].<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=64 المدینه المنوره، ص 64]</ref>


برخی منابع گزارشی از ساخته شدن 20 در علاوه بر چهار اصلی، در دوره ولیدبن عبدالملک خبر داده‌اند. اما برخی دیگر ساخته شدن این درها را مربوط بهدوره مهدی عباسی می دانند. در این میان برخی از منابع نیز از احتمال ساخته شدن دو در دیوار شمالی، بر راست و چپ محراب خبر داده اند.
برخی منابع گزارشی از ساخته شدن 20 باب، در دوره [[ولیدبن عبدالملک]] (86-96ق)خبر داده‌اند.<ref>التعریف، ص 38</ref> اما برخی دیگر ساخته شدن این درها را مربوط به دوره [[مهدی عباسی]] می‌دانند.<ref>وفاءالوفا،ج2، ص 706 و 686</ref> در این میان برخی از منابع نیز از احتمال ساخته شدن دو در دیوار شمالی، بر راست و چپ [[محراب عثمانی|محراب]] خبر داده‌اند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=71 المدینه المنوره، ص 71]</ref>


در دوره مهدی عباسی، مسجد 24 در داشت؛ 8 در بر دیوار شرقی، 8 در بر دیوار غربی، 4 در بر دیوار شمالی، 4 در بر دیوار جنوبی(قبله). درهای دیوار جنوبی مخصوص دخول و خروج بود؛ از آن جمله دری بود که امرا از آن داخل می شدند؛ در ناحیه خانه مروان. دری نیز در سمت قبله بود که از آن به مقصوره می رفتند وو دری در طرف راست قبله(در بیت القنادیل) بود و دری در قبله ی مسجد که سلطان از آن به مقصوره می رفت. درهایی که مهدی ساخته بود به مرور بسته شد، به طوری که ابن جبیردر زیارت مدینه در سال(580ه./1184م) می‌گوید: در مسجد نوزده در بود، از آن جمله 4 در بسته در دیوار شمالی و پنج در بسته در دیوارهای شرقی و غربی و در دیوار قبله‌ای هم یک در بسته بود. درهای باز عبارت بودند از دو  درِ باز در دیوار شرقی؛ یعنی باب جبرئیل و باب النسا و دو در در دیوار غربی؛ یعنی باب الرحمه و باب السلام.
در دوره [[مهدی عباسی]](12-169ق)، مسجد 24 در داشت؛ 8 در بر دیوار شرقی، 8 در بر دیوار غربی، 4 در بر دیوار شمالی، 4 در بر دیوار جنوبی(قبله). درهای دیوار جنوبی مخصوص دخول و خروج بود؛ از آن جمله دری بود که امرا از آن داخل می شدند؛ در ناحیه خانه مروان. دری نیز در سمت قبله بود که از آن به مقصوره می رفتند و دری در طرف راست قبله(در بیت <ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=114 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص114]</ref>القنادیل) بود و دری در قبله ی مسجد که سلطان از آن به مقصوره می رفت. درهایی که مهدی ساخته بود به مرور بسته شد، به طوری که ابن جبیر در زیارت مدینه در سال(580ه./1184م) می‌گوید: در مسجد نوزده در بود، از آن جمله 4 در بسته در دیوار شمالی و پنج در بسته در دیوارهای شرقی و غربی و در دیوار قبله‌ای هم یک در بسته بود. درهای باز عبارت بودند از دو  درِ باز در دیوار شرقی؛ یعنی باب جبرئیل و باب النسا و دو در در دیوار غربی؛ یعنی باب الرحمه و باب السلام.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=115 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص115]</ref> علاوه بر این درها، دَرِ کوچکی [[خوخه عمر|(خوخه) منسوب به آل عمر]]  در دیوار جنوبی سمت چپ [[محراب]] قرار داشت که در این دوره بسته شد و پس از ساخته شدن مقصوره جدید به شکل پنجره درآمد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=پرونده%3Aوفاء_الوفاء_سمهودی_ج۲.pdf&page=295 وفاءالوفا، ج2، ص 295]</ref>
 
در [[مملوکیان|دوره مملوکی]]، در زمان [[سلطان چقمق]](842-857ق)، دری در سمت شمالی، آن جا که مقصوره چوبی واقع بود، باز شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=126 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 126]</ref> پس از در دوره [[سلطان قایتبای|قایتبای]]( 820-901ق) و پس از [[آتش سوزی مسجد]]، درهای اصلی تجدید بناشدند. باب الرحمه در جهت غربی و باب جبرئیل در جهت شرقی در جای خود باقی ماند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=130 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 130]</ref> جلوی باب السلام داخل مسجد، دو گنبد ساخته شد، باب النساء نیز بازسازی شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=131 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 131]</ref>
 
در دوره عثمانی، در زمان [[سلطان سلیمان قانونی]](926-974ق)، ترمیمات و اصلاحاتی در باب السلام انجام شد و روی باب الرحمه و باب النسا نیز تاریخ بنا و نام سلطان نوشته شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=133 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 133]</ref> در دوره [[سلطان سلیم سوم]](1203-1222ق) نیز باب جبرئیل تجدید بنا شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=140 عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 140]</ref> در دوره [[سلطان عبدالمجید|سلطان عبدالمجید اول]](1255-1277ق)، علاوه بر 4 در اصلی، دری جدید در ناحیه شمالی، با نام [[باب التوسل|باب مجیدی]]([[باب التوسل]]) ساخته شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A.pdf&page=95 المدینه المنوره، ص 95]</ref>
 
==درهای اصلی==
===باب الرحمه===
{{اصلی|باب الرحمه}}
باب الرحمه در دیوار غربی از ورودی‌های سه‌گانه‌ای است که در دوران [[پیامبر(ص)]] برای مسجد در نظر گرفته شد.<ref>التعریف بما آنست الهجره، ص103؛ تاریخ المدینه، ص122.</ref>با وجود شهرت این نام، وجه این نام‌گذاری مشخص نشده است. [[سمهودی]] (م. 911ق.) با عنایت به روایتی از [[بخاری]] درباره نزول باران رحمت به دعای پیامبر در پاسخ به تقاضای یک بادیه‌نشین<ref>صحیح البخاری، ج2، ص16؛ سنن النسائی، ج3، ص160.</ref>نتیجه می‌‌گیرد که ورود وی از این در انجام گرفته و این در به همین دلیل به باب الرحمه مشهور گشته است.<ref>وفاء الوفاء، ج2، ص221.</ref>
 
از دیگر نام‌های آن، باب عاتکه بوده؛ زیرا روبه‌روی خانه عاتکه، دختر [[عبدالله بن یزید|عبدالله]] بن [[یزید بن معاویه]]<ref>اخبار المدینه، ص108.</ref>یا خانه [[عاتکه بنت عبدالمطلب]]، عمه رسول خدا(ص) <ref>الدر الثمین، ص56؛ معجم معالم الحجاز، ج1، ص170.</ref>قرار داشته است.
 
===باب السلام===
{{اصلی|باب السلام}}
باب السلام<ref>التعریف بما آنست الهجره، ص108؛ وفاء الوفاء، ج2، ص85.</ref> یکی از درهایی بود که به سال 17ق. در گسترش دوران [[عمر بن خطاب]] (حک: 13-23ق.) در انتهای دیوار غربی [[مسجدالنبی]] ساخته شد.<ref>معجم البلدان، ج5، ص87؛ وفاء الوفاء، ج2، ص85؛ مرآة الحرمین، ج1، ص462؛ عمارة المسجد النبوی، ص87.</ref> این باب کنار [[باب الرحمه]] قرار گرفت و از آن‌جا که بعدها خانه [[مروان بن حکم]] (حک: 64-65ق.) نزدیک آن بنا گشت، مدت‌ها با نام باب مروان شناخته می‌شد.<ref>اخبار المدینه، ص110؛ الدرة الثمینه، ص108؛ وفاء الوفاء، ج2، ص225، 227.</ref>
 
===باب جبرئیل===
{{اصلی|باب جبرئیل}}
باب جبرئیل در دیوار شرقی [[مسجدالنبی]] و شمال شرقی [[مرقد پیامبر]] نزدیک [[باب النساء]] قرار دارد.<ref>التحفة اللطیفه، ج1، ص51؛ مرآة الحرمین، ج1، ص479.</ref>در علت نام‌‌گذاری این در، نزدیک بودن به [[مقام جبرئیل]]<ref>تاریخ المدینه، ج1، ص5؛ وفاء الوفاء، ج1، ص215؛ تاریخ و آثار اسلامی، ص211.</ref>یا آمد و رفت [[جبرئیل]] از این در برای دیدار با [[پیامبر(ص)]] <ref>تاریخ معالم المدینه، ص89؛ مرآة الحرمین، ج1، ص480.</ref>را یاد کرده‌اند.
 
===باب النساء===
{{اصلی|باب النساء}}
باب النساء از درهای اصلی [[مسجدالنبی]] در انتهای سمت شمالی دیوار شرقی مسجد است.<ref>رحلة العبدری، ج1، ص424؛ مرآة الحرمین، ص449.</ref>باب النساء در دوره حکومت [[عمر بن خطاب]] (13-23ق.) ضمن گسترش مسجد النبی (سال17ق.) ساخته شد و به دستور او برای ورود و خروج زنان اختصاص یافت.<ref>وفاء الوفاء، ج2، ص60، 216.</ref>
 
==درها دوره سعودی ==
 
* [[باب السلام (ابهام‌زدایی)|باب السلام]]، که محاذی دری که عمربن خطاب ساخته‌است، آن گاه که مسجد را توسعه می داد.
* [[باب الصدیق]]، در غرب مسجد شریف نبوی و معروف به [[خوخه ابوبکر]]. کسانی که مسجد را تعمیر و ترمیمم می کردند دری محاذی روزن ابوبکر می ساختند تا بر مکان آن دلالت کند. در عمارت اول سعودی دروازه بزرگی که سه قسمت داشت، میان [[باب السلام (ابهام‌زدایی)|باب السلام]] و باب الرحمه ساختند و آن را [[باب الصدیق]] نامیدند.
* [[باب الرحمه (ابهام‌زدایی)|باب الرحمه]]، در غرب مسجد است.
* [[باب جبرئیل]]، در شرق مسجد و شمال شرقی [[حجره شریفه]] واقع شده است.
* [[باب النساء]]، در شرق مسجد است، بعد از باب جبرئیل از شمال و آن محاذی دری است که عمربن خطاب گشود، آن گاه که مسجد را توسعه می داد.
* [[باب عبدالعزیز]]، در شرق مسجد است بعد از باب النساء و آن عبارت از سه در وسیع است که از شرق به خیابان ملک عبدالعزیز باز می شود.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=175 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 175]</ref>
* [[باب عثمان بن عفان]]، در رکن شمال شرقی مسجد قرار دارد.
* [[باب التوسل|باب المجیدی]]، در وسط دیوار شمال شرقی مسجد بود و آن عبارت است از یک در پس از عمارت [[سلطان عبدالمجید]] به این اسم نامیده می شد که در توسعه نخستین سعودی جهت جاویدان ساختن نام او باز هم به باب المجیدی نام گذاری شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=176 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 176]</ref>
* [[باب عمربن خطاب]]، در رکن شمال غربی مسجد واقع شده و آن عبارت از یک در است.
* باب سعودی، در غرب مسجد، بعد از [[باب الرحمه (ابهام‌زدایی)|باب الرحمه]] از جانب شمالی و آن عبارت از سه در وسیع است و مواجهه با [[باب عبدالعزیز]].
* [[ملک فهد بن عبدالعزیز]] دستور داد که در جهت جنوب شرقی روبروی باب السلام دری باز کنند. این در در سال 1410ه.ق باز شد و سبب تسهیل در امر ورود و خروخ زائران گردید.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=178 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 178]</ref> این در جدید [[باب البقیع|باب بقیع]] نام داشت.<ref>التعریف بتاریخ، ص429.</ref>
* در توسعه ملک فهدبن عبدالعزیز راهروی جلو دیوار قبله به طول 82/5 متر و عرض 4/95 متر احداث شد و در آن سه در گذاشتند، عرض هر در 2/5 متر بود: دری محاذی [[باب السلام]] در غرب و دری محاذی باب جبرئیل در شرق و دری در وسط که به تالار مخصوص نماز بر جنازه ها باز می شود. و نیز دری در دیوار قبله به عرض 2متر باز شد. این در، سمت راست امام است. امام از آن در برای نماز بر جنازه ها به تالار می رود.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=178 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 178]</ref>
* مدخل [[ملک فهد]] در وسط ناحیه شمالی بخش توسعه یافته قرارداشت. بر سر این مدخل هفت [[گنبد]] بتونی قرارداشت. به‌طور کلی [[حرم نبوی]] در دوره  ملک فهد،83 ورودی داشت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=246 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 246]</ref>
 
==پانویس==
{{پانویس}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۵۵

باب‌های مسجدالنبی، شامل چند در اصلی با نام‌های باب الرحمه، باب السلام، باب جبرئیل، باب النساء و چندین در فرعی می‌باشد.

تاریخچه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

مسجدالنبی در زمان پیامبر، سه در داشت؛ دری در انتهای مسجد، دری در دیوار غربی به نام باب عاتکه که بعدها باب الرحمه نام گرفت، دری نیز در دیوار شرقی بود با نام باب عثمان که بعدها باب جبرئیل شهرت یافت.[۱] در زمان عمر، مسجد دارای 6 در شد.[۲]، در دیوار شمالی دو در (یک در جدید)، دو در در دیوار شرقی، باب جبرئیل و باب النساء تازه ساخته شده بود، دو در در دیوار غربی، شامل باب الرحمه و یک در جدید با نام باب السلام.[۳]

برخی منابع گزارشی از ساخته شدن 20 باب، در دوره ولیدبن عبدالملک (86-96ق)خبر داده‌اند.[۴] اما برخی دیگر ساخته شدن این درها را مربوط به دوره مهدی عباسی می‌دانند.[۵] در این میان برخی از منابع نیز از احتمال ساخته شدن دو در دیوار شمالی، بر راست و چپ محراب خبر داده‌اند.[۶]

در دوره مهدی عباسی(12-169ق)، مسجد 24 در داشت؛ 8 در بر دیوار شرقی، 8 در بر دیوار غربی، 4 در بر دیوار شمالی، 4 در بر دیوار جنوبی(قبله). درهای دیوار جنوبی مخصوص دخول و خروج بود؛ از آن جمله دری بود که امرا از آن داخل می شدند؛ در ناحیه خانه مروان. دری نیز در سمت قبله بود که از آن به مقصوره می رفتند و دری در طرف راست قبله(در بیت [۷]القنادیل) بود و دری در قبله ی مسجد که سلطان از آن به مقصوره می رفت. درهایی که مهدی ساخته بود به مرور بسته شد، به طوری که ابن جبیر در زیارت مدینه در سال(580ه./1184م) می‌گوید: در مسجد نوزده در بود، از آن جمله 4 در بسته در دیوار شمالی و پنج در بسته در دیوارهای شرقی و غربی و در دیوار قبله‌ای هم یک در بسته بود. درهای باز عبارت بودند از دو درِ باز در دیوار شرقی؛ یعنی باب جبرئیل و باب النسا و دو در در دیوار غربی؛ یعنی باب الرحمه و باب السلام.[۸] علاوه بر این درها، دَرِ کوچکی (خوخه) منسوب به آل عمر در دیوار جنوبی سمت چپ محراب قرار داشت که در این دوره بسته شد و پس از ساخته شدن مقصوره جدید به شکل پنجره درآمد.[۹]

در دوره مملوکی، در زمان سلطان چقمق(842-857ق)، دری در سمت شمالی، آن جا که مقصوره چوبی واقع بود، باز شد.[۱۰] پس از در دوره قایتبای( 820-901ق) و پس از آتش سوزی مسجد، درهای اصلی تجدید بناشدند. باب الرحمه در جهت غربی و باب جبرئیل در جهت شرقی در جای خود باقی ماند.[۱۱] جلوی باب السلام داخل مسجد، دو گنبد ساخته شد، باب النساء نیز بازسازی شد.[۱۲]

در دوره عثمانی، در زمان سلطان سلیمان قانونی(926-974ق)، ترمیمات و اصلاحاتی در باب السلام انجام شد و روی باب الرحمه و باب النسا نیز تاریخ بنا و نام سلطان نوشته شد.[۱۳] در دوره سلطان سلیم سوم(1203-1222ق) نیز باب جبرئیل تجدید بنا شد.[۱۴] در دوره سلطان عبدالمجید اول(1255-1277ق)، علاوه بر 4 در اصلی، دری جدید در ناحیه شمالی، با نام باب مجیدی(باب التوسل) ساخته شد.[۱۵]

درهای اصلی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

باب الرحمه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

نوشتار اصلی: باب الرحمه

باب الرحمه در دیوار غربی از ورودی‌های سه‌گانه‌ای است که در دوران پیامبر(ص) برای مسجد در نظر گرفته شد.[۱۶]با وجود شهرت این نام، وجه این نام‌گذاری مشخص نشده است. سمهودی (م. 911ق.) با عنایت به روایتی از بخاری درباره نزول باران رحمت به دعای پیامبر در پاسخ به تقاضای یک بادیه‌نشین[۱۷]نتیجه می‌‌گیرد که ورود وی از این در انجام گرفته و این در به همین دلیل به باب الرحمه مشهور گشته است.[۱۸]

از دیگر نام‌های آن، باب عاتکه بوده؛ زیرا روبه‌روی خانه عاتکه، دختر عبدالله بن یزید بن معاویه[۱۹]یا خانه عاتکه بنت عبدالمطلب، عمه رسول خدا(ص) [۲۰]قرار داشته است.

باب السلام[ویرایش | ویرایش مبدأ]

نوشتار اصلی: باب السلام

باب السلام[۲۱] یکی از درهایی بود که به سال 17ق. در گسترش دوران عمر بن خطاب (حک: 13-23ق.) در انتهای دیوار غربی مسجدالنبی ساخته شد.[۲۲] این باب کنار باب الرحمه قرار گرفت و از آن‌جا که بعدها خانه مروان بن حکم (حک: 64-65ق.) نزدیک آن بنا گشت، مدت‌ها با نام باب مروان شناخته می‌شد.[۲۳]

باب جبرئیل[ویرایش | ویرایش مبدأ]

نوشتار اصلی: باب جبرئیل

باب جبرئیل در دیوار شرقی مسجدالنبی و شمال شرقی مرقد پیامبر نزدیک باب النساء قرار دارد.[۲۴]در علت نام‌‌گذاری این در، نزدیک بودن به مقام جبرئیل[۲۵]یا آمد و رفت جبرئیل از این در برای دیدار با پیامبر(ص) [۲۶]را یاد کرده‌اند.

باب النساء[ویرایش | ویرایش مبدأ]

نوشتار اصلی: باب النساء

باب النساء از درهای اصلی مسجدالنبی در انتهای سمت شمالی دیوار شرقی مسجد است.[۲۷]باب النساء در دوره حکومت عمر بن خطاب (13-23ق.) ضمن گسترش مسجد النبی (سال17ق.) ساخته شد و به دستور او برای ورود و خروج زنان اختصاص یافت.[۲۸]

درها دوره سعودی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  • باب السلام، که محاذی دری که عمربن خطاب ساخته‌است، آن گاه که مسجد را توسعه می داد.
  • باب الصدیق، در غرب مسجد شریف نبوی و معروف به خوخه ابوبکر. کسانی که مسجد را تعمیر و ترمیمم می کردند دری محاذی روزن ابوبکر می ساختند تا بر مکان آن دلالت کند. در عمارت اول سعودی دروازه بزرگی که سه قسمت داشت، میان باب السلام و باب الرحمه ساختند و آن را باب الصدیق نامیدند.
  • باب الرحمه، در غرب مسجد است.
  • باب جبرئیل، در شرق مسجد و شمال شرقی حجره شریفه واقع شده است.
  • باب النساء، در شرق مسجد است، بعد از باب جبرئیل از شمال و آن محاذی دری است که عمربن خطاب گشود، آن گاه که مسجد را توسعه می داد.
  • باب عبدالعزیز، در شرق مسجد است بعد از باب النساء و آن عبارت از سه در وسیع است که از شرق به خیابان ملک عبدالعزیز باز می شود.[۲۹]
  • باب عثمان بن عفان، در رکن شمال شرقی مسجد قرار دارد.
  • باب المجیدی، در وسط دیوار شمال شرقی مسجد بود و آن عبارت است از یک در پس از عمارت سلطان عبدالمجید به این اسم نامیده می شد که در توسعه نخستین سعودی جهت جاویدان ساختن نام او باز هم به باب المجیدی نام گذاری شد.[۳۰]
  • باب عمربن خطاب، در رکن شمال غربی مسجد واقع شده و آن عبارت از یک در است.
  • باب سعودی، در غرب مسجد، بعد از باب الرحمه از جانب شمالی و آن عبارت از سه در وسیع است و مواجهه با باب عبدالعزیز.
  • ملک فهد بن عبدالعزیز دستور داد که در جهت جنوب شرقی روبروی باب السلام دری باز کنند. این در در سال 1410ه.ق باز شد و سبب تسهیل در امر ورود و خروخ زائران گردید.[۳۱] این در جدید باب بقیع نام داشت.[۳۲]
  • در توسعه ملک فهدبن عبدالعزیز راهروی جلو دیوار قبله به طول 82/5 متر و عرض 4/95 متر احداث شد و در آن سه در گذاشتند، عرض هر در 2/5 متر بود: دری محاذی باب السلام در غرب و دری محاذی باب جبرئیل در شرق و دری در وسط که به تالار مخصوص نماز بر جنازه ها باز می شود. و نیز دری در دیوار قبله به عرض 2متر باز شد. این در، سمت راست امام است. امام از آن در برای نماز بر جنازه ها به تالار می رود.[۳۳]
  • مدخل ملک فهد در وسط ناحیه شمالی بخش توسعه یافته قرارداشت. بر سر این مدخل هفت گنبد بتونی قرارداشت. به‌طور کلی حرم نبوی در دوره ملک فهد،83 ورودی داشت.[۳۴]

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. ↑ وفاء الوفاء، ج۲، ص ۴۵
  2. ↑ وفاء الوفاء، ج۲، ص ۲۴۰
  3. ↑ المدینه المنوره، ص 64
  4. ↑ التعریف، ص 38
  5. ↑ وفاءالوفا،ج2، ص 706 و 686
  6. ↑ المدینه المنوره، ص 71
  7. ↑ عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص114
  8. ↑ عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص115
  9. ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 295
  10. ↑ عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 126
  11. ↑ عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 130
  12. ↑ عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 131
  13. ↑ عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 133
  14. ↑ عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 140
  15. ↑ المدینه المنوره، ص 95
  16. ↑ التعریف بما آنست الهجره، ص103؛ تاریخ المدینه، ص122.
  17. ↑ صحیح البخاری، ج2، ص16؛ سنن النسائی، ج3، ص160.
  18. ↑ وفاء الوفاء، ج2، ص221.
  19. ↑ اخبار المدینه، ص108.
  20. ↑ الدر الثمین، ص56؛ معجم معالم الحجاز، ج1، ص170.
  21. ↑ التعریف بما آنست الهجره، ص108؛ وفاء الوفاء، ج2، ص85.
  22. ↑ معجم البلدان، ج5، ص87؛ وفاء الوفاء، ج2، ص85؛ مرآة الحرمین، ج1، ص462؛ عمارة المسجد النبوی، ص87.
  23. ↑ اخبار المدینه، ص110؛ الدرة الثمینه، ص108؛ وفاء الوفاء، ج2، ص225، 227.
  24. ↑ التحفة اللطیفه، ج1، ص51؛ مرآة الحرمین، ج1، ص479.
  25. ↑ تاریخ المدینه، ج1، ص5؛ وفاء الوفاء، ج1، ص215؛ تاریخ و آثار اسلامی، ص211.
  26. ↑ تاریخ معالم المدینه، ص89؛ مرآة الحرمین، ج1، ص480.
  27. ↑ رحلة العبدری، ج1، ص424؛ مرآة الحرمین، ص449.
  28. ↑ وفاء الوفاء، ج2، ص60، 216.
  29. ↑ عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 175
  30. ↑ عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 176
  31. ↑ عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 178
  32. ↑ التعریف بتاریخ، ص429.
  33. ↑ عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 178
  34. ↑ عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 246
برگرفته از «https://wikihaj.com/index.php?title=باب‌های_مسجدالنبی&oldid=70191»