آیه ۱۸۹ سوره بقره: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+'''آیه ۱۸۹ سوره بقره'''، آیه‌ای از [[قرآن]]، که یکی از حکمت‌های هلال‌های ماه را مشخص بودن [[ایام الحج|زمان حج]] دانسته است. این آیه، یکی از سنت‌های [[جاهلیت|جاهلی]] در زمان [[احرام]] را نیز، مورد نهی قرار داده است. پیش از [[اسلام]]، کسانی که [[احرام|مُحرم]] بودند از در وارد خانه‌های خود نشده؛ بلکه از پشتِ خانه سوراخی ایجاد کرده و وارد می‌شدند.
 == متن و ترجمه ==
 {{قرآن
@@ خط ۱۳: / خط ۱۵: @@
 در شأن نزول آیه ۱۸۹ سوره بقره، گفته شده معاذ بن جبل، یکی از [[صحابه|صحابی]]، به[[حضرت محمد(ص)|پیامبر اسلام (ص)]] از سؤال [[یهودیت|یهودیان]] از [[اسلام|مسلمانان]] درباره هلال‌ها پرسید، که این آیه نازل شد.<ref>مجمع البیان، ج١، ص٢٨٣.</ref> برخی از مفسران، سؤال را به تفصیل اینگونه بیان کرده‌اند که چرا و چگونه ماه ابتدا به صورت نخی باریک ظاهر شده و به تدریج گسترش یافته تا به صورت دایره درآمده و دوباره باریک شده و به صورت اول در می‌آید، و چرا مانند خورشید نیست که یکسان باشد.<ref>تفسیر کبیر، ج ۵، ص ١٣٢؛ من وحی القرآن، ج۴، ص۶١.</ref>
-برای بخش {{آیه|وَ لَیْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ظُهُورِهٰا}} شأن نزول مستقلی بیان شده است. در زمان [[جاهلیت]]، عده‌ای، زمانی که مُحرم بودند، پشت دیوار خانه خود را سوراخ کرده و از آن رفت و آمد می‌کردند.<ref name=":0">تفسیر تبیان، ج٢، ص ١۴٣.</ref> این بخش از آیه در نهی این عمل نازل شده است.
+برای بخش {{آیه|وَ لَیْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ظُهُورِهٰا}} شأن نزول مستقلی بیان شده است. در زمان [[جاهلیت]]، عده‌ای، زمانی که [[احرام|مُحرم]] بودند، پشت دیوار خانه خود را سوراخ کرده و از آن رفت و آمد می‌کردند.<ref name=":0">تفسیر تبیان، ج٢، ص ١۴٣.</ref> این بخش از آیه در نهی این عمل نازل شده است.
 == محتوا ==
-آیه ۱۸۹ سوره بقره، از نظر محتوا، از دو بخش جداگانه تشکیل شده، که البته به نظر برخی این دو بخش با یکدیگر مرتبط هستند.<ref>درسنامه تفسیر آیات حج، ص۱۵۵.</ref>
+آیه ۱۸۹ سوره بقره، از نظر محتوا، از دو بخش جداگانه تشکیل شده، که البته به نظر برخی، این دو بخش با یکدیگر مرتبط هستند.<ref>درسنامه تفسیر آیات حج، ص۱۵۵.</ref>
 === فلسفه هلال ===
 در بخش نخست آیه، سؤالی که از سوی عده‌ای پرسیده شده است، ذکر شده و سپس پاسخ آن گفته شده است.
-در آیه تنها، موضوع سؤال که هلال‌ها هستند ذکر شده و به محتوای سؤال اشاره‌ای نشده است. از این رو، درباره محتوای پرسش در آیه، میان مفسران اختلاف نظر به وجود آمده است. برخی از نظرها چنین است: سؤال از حقیقت تکوینی ماه؛<ref>مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، ج٣، ص١١٠.</ref> اشکال مختلف ماه چون: هلال، قمر و بدر؛<ref>تفسیر تبیان، ج٢، ص ١۴١؛ مجمع البیان، ج٢، ص٢٨٣؛ کشف الاسرار، ج١، ص۵١۵؛ تقریب القرآن الی الاذهان، ج١، ص ٢٢۵؛ الجدید فی تفسیر القرآن، ج١، ص٢٢٧.</ref> ماهیت هلال و چگونگی ظهور آن بعد از محاق؛ دوازده بودن عدد ماه؛ فایده تغییرات؛<ref>تفسیر کبیر، ج ۵، ص ١٣٢؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج٢، ص ۵۶؛ تفسیر نمونه، ج٢، ص ١٠.</ref> احکام شرعی مربوطه.<ref>الفرقان فی تفسیر القرآن، ج٣، ص٨٨.</ref> برخی، مجموع این سؤال‌ها را به دو پرسش کلیِ «علت ظهور هلال‌ها» و «حکمت و احکام آن» برگردانده‌اند.<ref>درسنامه تفسیر آیات حج، ص۱۵۷.</ref>
+در آیه تنها، موضوع سؤال که هلال‌ها هستند ذکر شده و به محتوای سؤال اشاره‌ای نشده است. از این رو، درباره محتوای پرسش در آیه، میان مفسران اختلاف نظر به وجود آمده است. برخی از نظرها چنین است:
-به گفته سیدمحمود آلوسی، مفسر اهل سنت، اگر سؤال پرسشگران از فایده تغییر هلال، حکمت شکل‌های متعدد و احکام شرعی آن باشد، پاسخ آیه متناسب با پرسش است؛<ref>روح المعانی، ج٢، ص ١٠.</ref> ولی اگر سؤال از علت تکوینی تغییر هلال‌ها باشد پاسخ متناسب با پرسش نیست؛ و چون خدای حکیم، سخن بدون حکمت نمی‌گوید معلوم می‌شود پرسش از فایده تغییر هلال، حکمت و احکام آن است.
+* سؤال از حقیقت تکوینی ماه؛<ref>مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، ج٣، ص١١٠.</ref>
+* سؤال از اشکال مختلف ماه مانند هلال، قمر و بدر؛<ref>تفسیر تبیان، ج٢، ص ١۴١؛ مجمع البیان، ج٢، ص٢٨٣؛ کشف الاسرار، ج١، ص۵١۵؛ تقریب القرآن الی الاذهان، ج١، ص ٢٢۵؛ الجدید فی تفسیر القرآن، ج١، ص٢٢٧.</ref>
+* سؤال از ماهیت هلال و چگونگی ظهور آن بعد از محاق؛
+* سؤال از چراییِ ۱۲ بودن عدد ماه؛ فایده تغییرات<ref>تفسیر کبیر، ج ۵، ص ١٣٢؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج٢، ص ۵۶؛ تفسیر نمونه، ج٢، ص ١٠.</ref>
+* سؤال از احکام شرعی مربوطه.<ref>الفرقان فی تفسیر القرآن، ج٣، ص٨٨.</ref>
+برخی، مجموع این سؤال‌ها را به دو پرسش کلیِ «علت ظهور هلال‌ها» و «حکمت و احکام آن» برگردانده‌اند.<ref>درسنامه تفسیر آیات حج، ص۱۵۷.</ref>
+به گفته سیدمحمود آلوسی، مفسر [[اهل سنت]]، اگر سؤال پرسشگران از فایده تغییر هلال، حکمت شکل‌های متعدد و احکام شرعی آن باشد، پاسخ آیه متناسب با پرسش است؛<ref>روح المعانی، ج٢، ص ١٠.</ref> ولی اگر سؤال از علت تکوینی تغییر هلال‌ها باشد پاسخ متناسب با پرسش نیست؛ و چون خدای حکیم، سخن بدون حکمت نمی‌گوید معلوم می‌شود پرسش از فایده تغییر هلال، حکمت و احکام آن است.
 ==== فایده هلال برای مردم ====
-در عبارت {{آیه|هیَ مَوَاقِیتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجّ}}، در پاسخ به پرسش، به دو فایده شکل‌گیری هلال اشاره شده است. فایده نخست برای مردم است و به این معنا دانسته شده که انسان در زندگی خود از ظهور شکل‌های هلال برای زمان‌بندی بهره برده و به مسائل اقتصادی و معنوی خود رسیدگی می‌کند.<ref>تفسیر نمونه، ج٨، ص٢٢٨.</ref>
+در عبارت {{آیه|هیَ مَوَاقِیتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجّ}}، در پاسخ به پرسش، به دو فایده شکل‌گیری هلال اشاره شده است. فایده نخست برای مردم است و مفسران به این معنا دانسته‌اند که انسان در زندگی خود از ظهور شکل‌های هلال برای زمان‌بندی بهره برده و به مسائل اقتصادی و معنوی خود رسیدگی می‌کند.<ref>تفسیر نمونه، ج٨، ص٢٢٨.</ref>
 ==== فایده هلال برای عبادت حج ====
 در عبارت {{آیه|هیَ مَوَاقِیتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجّ}}، به فایده دوم هلال نیز اشاره شده، که به‌جا آوردن [[حج]] است.
-در این عبارت، از میان عباداتی که زمان خاصی دارند مانند نماز، روزه، خمس و زکات، تنها حج یاد شده است. برخی از مفسران، ذکر حج را ذکر خاص بعد از عام دانسته و اختصاص دادن آن به حج را به این دلیل دانسته‌اند که حج نیاز بیشتری به تشخیص زمان دارد.<ref>تفسیر بحر المحیط، ج٢، ص٧٠.</ref>
+در این عبارت، از میان عباداتی که زمان خاصی دارند مانند [[نماز]]، [[روزه]]، خمس و زکات، تنها حج یاد شده است. برخی از مفسران، ذکر حج را ذکر خاص بعد از عام دانسته و اختصاص دادن آن به حج را به این دلیل دانسته‌اند که حج نیاز بیشتری به تشخیص زمان دارد.<ref>تفسیر بحر المحیط، ج٢، ص٧٠.</ref>
 === نهی از ورود مُحرم به خانه از پشت آن ===
-با توجه به شأن نزول بخش {{آیه|وَ لَیْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ظُهُورِهٰا}}، محتوای این بخش، مستقل از محتوای پیشین است و به نهیِ عادتی جاهلی پرداخته که مردم وقتی مُحرم می‌شدند از پشت خانه سوراخی ایجاد کرده و از آن به خانه رفت و آمد می‌کردند.<ref name=":0"/> خداوند پس از نهی از این عمل، نیکی را این دانسته که از انسان درهای خانه به آن وارد شود.
+با توجه به شأن نزول بخش {{آیه|وَ لَیْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ظُهُورِهٰا}}، محتوای این بخش، مستقل از محتوای پیشین است و به نهیِ عادتی [[جاهلیت|جاهلی]] پرداخته که مردم وقتی [[احرام|مُحرم]] می‌شدند از پشت خانه سوراخی ایجاد کرده و از آن سوراخ به خانه رفت و آمد می‌کردند.<ref name=":0"/> خداوند این عمل را نیکی ندانسته؛ بلکه نیکی را این دانسته که انسان از درهای خانه به آن وارد شود.
-البته به نظر [[شیخ طوسی]]، فقیه و مفسر شیعه، این بخش از آیه یک ضرب‌المثل بوده و کامل کننده بخش نخست آیه است.<ref>تفسیر تبیان، ج٢، ص ١۴٣.</ref>
+البته به نظر [[شیخ طوسی]]، فقیه و مفسر [[شیعه]]، این بخش از آیه یک ضرب‌المثل بوده و کامل کننده بخش نخست آیه است.<ref>تفسیر تبیان، ج٢، ص ١۴٣.</ref>
-علامه طباطبایی، مفسر شیعه، صیغه امر در عبارت {{آیه|وَ أْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوٰابِهٰا}} را امر ارشادی دانسته است؛ بنابراین، در صورتی که انسان خلاف آن عمل کند، دچار عذاب الهی نمی‌شود؛ زیرا بنای عقلا بر این است که وقتی برای خانه دری ساختند از آن وارد و خارج می‌شوند؛ بنابراین، این فراز از آیه می‌خواهد آنان را نسبت به یک عادت زشت آگاه، و نسبت به رسیدن به یک سنت درست ارشاد نماید؛ و بیشتر از این را در نظر ندارد.<ref>تفسیر المیزان، ج٢، ص ۵٧.</ref>
+[[علامه طباطبایی]]، مفسر شیعه، صیغه امر در عبارت {{آیه|وَ أْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوٰابِهٰا}} را امر ارشادی دانسته است؛ زیرا بنای عقلا بر این است که وقتی برای خانه دری ساختند از آن وارد و خارج می‌شوند؛ بنابراین، این فراز از آیه می‌خواهد آنان را نسبت به یک عادت زشت آگاه، و نسبت به رسیدن به یک سنت درست ارشاد نماید؛ و بیشتر از این را در نظر ندارد. بنابراین، بنابراین، در صورتی که انسان خلاف آن عمل کند، دچار عذاب الهی نمی‌شود.<ref>تفسیر المیزان، ج٢، ص ۵٧.</ref>
 == پانویس ==
@@ خط ۴۴: / خط ۵۴: @@
 == منابع ==
+{{منابع}}
 {{برگرفتگی
 | پیش از لینک = کتاب
@@ خط ۵۰: / خط ۶۱: @@
 | لینک = http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/761
-}}'''معجم مقاییس اللغة'''، احمد بن فارس، تحقیق عبد السلام محمد هارون، قم، مکتب الإعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
+}}
+* '''تفسير البحر المحيط'''، محمد بن يوسف مشهور به ابوحيان اندلسى، بيروت، دارالنشر، دارالكتب العلمية، ١۴٢٢ق.
-'''من وحی القرآن'''، سید محمدحسین فضل‌الله، دارالملاک للطباعة و النشر، ۱۴۱۹ق.
+* '''التبيان فى تفسير القرآن'''، محمد بن حسن طوسى، تحقيق احمد حبيب قصير عاملى، بيروت، دار احياء التراث العربى.
+* '''تفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)'''، محمد بن عمر فخر رازی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چهارم، ۱۴۱۳ق.
+* '''تفسير نمونه'''، ناصر مكارم شيرازى، و دیگران، دار الكتب الاسلاميه، ١٣۶٩ش.
+* '''معجم مقاییس اللغة'''، احمد بن فارس، تحقیق عبد السلام محمد هارون، قم، مکتب الإعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
+* '''مجمع البیان فی تفسیر القرآن'''، فضل بن حسن طبرسی، قم، کتابخانة آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق.
+* '''من وحی القرآن'''، سید محمدحسین فضل‌الله، دارالملاک للطباعة و النشر، ۱۴۱۹ق.
+* '''المیزان فی تفسیر القرآن'''، سید محمدحسین طباطبایی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
+{{پایان}}
 [[رده:آیه های مربوط به حج]]