علامه حلی: تفاوت میان نسخه‌ها

(۱۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)

خط ۶۲:

}}

'''علامه حلی''' (۶۴۸–۷۲۶ق)، فقیه، اصولی و متکلم [[شیعه|امامیه]] در قرن ~~هفتم و~~ هشتم هجری قمری بود که با هجرتش به ایران موجب شیعه شدن سلطان محمد خدابنده، از شاهان [[ایلخانان|حکومت ایلخانی]]، شد.

'''علامه حلی''' (۶۴۸–۷۲۶ق)، فقیه، اصولی و متکلم [[شیعه|امامیه]] در قرن هشتم هجری قمری بود که با هجرتش به [[ایران]] موجب شیعه شدن سلطان محمد خدابنده، از شاهان [[ایلخانان|حکومت ایلخانی]]، شد.

وی در فقه، اصول، کلام و فلسفه به گسترش و تبیین مذهب امامیه پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.

وی در فقه، اصول، کلام و فلسفه به گسترش و تبیین [[شیعه|مذهب امامیه]] پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.

او در بسیاری از آثار فقهی خود، باب مستقلی را به احکام [[حج]] با رویکرد تطبیقی - استدلالی اختصاص داده است. از جمله آثاری که به تفصیل به [[مناسک حج]] پرداخته‌اند، می‌توان به ''منتهی المطلب فی تحقیق المذهب'' و ''مختلف الشیعه فی احکام الشیعه'' اشاره کرد.

==معرفی و اهمیت==

حسن بن یوسف بن مطهّر حلی، معروف به علامه حلی و آیت‌الله،<ref>مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، مقدمه.</ref> فقیه، اصولی، متکلم و فیلسوف [[شیعه|امامیه]] در قرن ~~هفتم و~~ هشتم هجری قمری، از شخصیت‌های علمی جهان تشیع به شمار می‌رفت.<ref>~~[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.</ref> وی به~~ گسترش و تبیین مذهب امامیه پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.</ref>

حسن بن یوسف بن مطهّر حلی، معروف به علامه حلی و آیت‌الله،<ref>مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، مقدمه.</ref> فقیه، اصولی، متکلم و فیلسوف [[شیعه|امامیه]] در قرن هشتم هجری قمری، از شخصیت‌های علمی جهان تشیع به شمار می‌رفت.<ref>قواعد الاحکام،ج۱، ص۱۸؛ «تاثیر فعالیت‌های فرهنگی علامه حلی در گسترش تشیع»، ص۱۰.</ref>

علامه حلی در تاریخ علم شیعه، افزون بر تسلط بر دانش‌های مختلف، در تأثیرگذاری بر حکومت زمان خود (ایلخانیان در ایران) و مسلمان کردن سلطان محمد خدابنده (الجایتو) و تربیت شاگردانی همچون [[فخر المحققین]] پرداخت.<ref>~~[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه~~.</ref>

علامه حلی در تاریخ علم شیعه، افزون بر تسلط بر دانش‌های مختلف، در تأثیرگذاری بر حکومت زمان خود (ایلخانیان در ایران) و مسلمان کردن سلطان محمد خدابنده (الجایتو)<ref>نگاهی به زندگی دوازده امام(علیهم السلام)، ص۲۳.</ref> و تربیت شاگردانی همچون [[فخر المحققین]] پرداخت.<ref>اندیشه‌های کلامی علامه حلی، ص۴۴.</ref>

علامه حلی در ۲۹ رمضان سال ۶۴۸ قمری در حلهٔ [[عراق]] به دنیا آمد<ref>قواعد الاحکام، ج۱، ص۵ -۱۱.</ref> و در ۲۱ محرم ۷۲۶ق در سن ۷۸ سالگی، در شهر حله درگذشت و در [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم حضرت علی(ع)]] به خاک سپرده شد.<ref>اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۲۴، ص۲۲۳.</ref>

علامه حلی در ۲۹ رمضان سال ۶۴۸ قمری در حلهٔ [[عراق]] به دنیا آمد<ref>اعیان الشیعه، ج۵، ص۳۹۶؛ قواعد الاحکام، ج۱، ص۵ -۱۱.</ref> و در ۲۱ محرم ۷۲۶ق در سن ۷۸ سالگی، در شهر حله درگذشت و در [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم حضرت علی(ع)]] به خاک سپرده شد.<ref>اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۲۴، ص۲۲۳.</ref> آرامگاه او در در حجره‌ای واقع در سمت راست ایوان طلای حرم، و بر روی قبرش [[ضریح|ضریحی]] نصب شده است. این قبر، به عنوان زیارتگاه شیعیان، همواره محل رجوع زائران است.<ref>زیارتگاه‌های عراق، ج۱ ص۵۴.</ref>

تاریخ دقیق ورود او به [[ایران]] مشخص نیست؛ اما احتمالاً در سال‌های پس از ۷۰۵ قمری و به دعوت سلطان محمد خدابنده (الجایتو) از پادشاهان ایلخانی به ایران آمده است.<ref>مستدرک الوسائل، ج۲۰، ص۴۰۶.</ref>

از استادان وی می‌توان به پدرش، [[محقق حلی]] و [[خواجه نصیرالدین طوسی]] اشاره کرد.<ref>~~[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]~~، ~~پایگاه اطلاع رسانی حوزه~~.</ref>

از استادان وی می‌توان به پدرش، [[محقق حلی]] و [[خواجه نصیرالدین طوسی]] اشاره کرد.<ref>روضات الجنات، ج۲، ص۲۶۴ و ۲۷۲؛ نگاهی به زندگی دوازده امام(علیهم السلام)، ص۱۴.</ref>

==علامه حلی و فقه حج==

علامه حلی در بسیاری از آثار فقهی خود، باب مستقلی را به احکام حج اختصاص داده است. از جمله آثار وی که به تفصیل به مناسک حج پرداخته‌اند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

خط ۸۳:

خط ۸۴:

*'''[[تذکره الفقهاء (کتاب)|تذکره الفقهاء]]'''؛

این کتاب با رویکردی فقهی مقارن اختلاف فتاوای فقهای امامیه را در کنار آرای چهار مذهب فقهی اهل سنت می‌آورد و مباحث [[حج]] در این کتاب در جلد ۷ و ۸ مورد بررسی قرار گرفته است.<ref>تذکره الفقهاء، ۱۴۱۴ق، مقدمه.</ref>

* '''مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه'''؛

* '''[[مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه (کتاب)|مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه]]'''؛

در این اثر، مؤلف اختلاف نظر میان فقهای امامیه در احکام شرعی را تحلیل کرده است. باب حج در این کتاب تحول دیدگاه‌های فقهی شیعه را در موضوع [[حج]] به‌خوبی نشان می‌دهد.<ref>مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، مقدمه.</ref>

* '''تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب ~~الإمامیة~~'''؛

* '''[[تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیه (کتاب)|تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیه]]'''؛

وی در این کتاب فتواهایش را در ۴۰۰۰۰ مسأله جمع‌آوری کرده و در جلد ۱ و ۲ به مسئله حج پرداخته است.<ref>تحریر الاحکام الشریعه علی مذهب الامامیه، ج۱، ~~مقدمه؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه~~.</ref>

وی در این کتاب فتواهایش را در ۴۰۰۰۰ مسأله جمع‌آوری کرده و در جلد ۱ و ۲ به مسئله حج پرداخته است.<ref>تحریر الاحکام الشریعه علی مذهب الامامیه، ج۱، مقدمه.</ref>

در برخی آثار دیگر علامه حلی به‌صورت مختصر به مسئله حج پرداخته است، از جمله این آثار عبارتند از: '''قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام'''، '''ارشاد الاذهان الی احکام الایمان'''، '''تبصره المتعلمین'''.

== کتاب علامه حلی در موضوع زیارت ==

یکی از آثار علامه حلی، مِنهاج الصَّلاح فی مُختصرِ المِصباح، گزیده‌ای از کتاب [[مصباح المتهجد و سلاح المتعبد|مصباح المتهجد]] [[شیخ طوسی]] شامل مجموعه دعاها، زیارتنامه‌ها و اعمال مستحبی در طول سال است. او این کتاب را به خواهش وزیر محمد بن محمد قوهدی که از صاحب منصبان برجسته دوران خود بود، در سال ۷۲۳ قمری تالیف کرده است.<ref>منهاج الصلاح فی اختصار المصباح، مقدمه، ص32</ref>

خط ۹۸:

خط ۱۰۰:

*اعیان الشیعه، سیدمحسن امین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.

*اندیشه‌های کلامی علامه حلی، زابینه اشمیتکه، مترجم؛ احمد نمایی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۸ش.

*تذکره الفقهاء، علامه حلی، قم، موسسه آل البیت، ۱۴۱۴ق.

*[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2251870 «تاثیرفعالیت‌های فرهنگی علامه حلی در گسترش تشیع»]، صغری فهیمی، نشریه جستارهای تاریخ اسلام، شماره هفتم، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.

*تحریر الاحکام الشرعیه على مذهب الامامیه، علامه حلی، قم، مؤسسه الامام الصادق(ع)‏، ۱۴۲۰ق.

*روضات الجنات، محمدباقر الموسوی خوانساری، بیروت، دارالاسلامیه، ۱۴۱۱ق.

*زیارتگاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه محمدی جلالی، تهران، سازمان حج و زیارت، بی‌تا.

*قواعد الاحکام، علامه حلی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.

*~~[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]~~، ~~پایگاه اطلاع رسانی حوزه~~.

*نگاهی به زندگی دوازده امام (علیهم السلام)، علامه حلی، مترجم؛ محمد محمدی اشتهاردی، قم، جامعه مدرسین قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۸ش.

*منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، علامه حلى، مشهد، آستانه الرضويه المقدسه، ۱۴۱۲ق.

*مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، علامه حلی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.

@@ خط ۶۲: / خط ۶۲: @@
 }}
-'''علامه حلی''' (۶۴۸–۷۲۶ق)، فقیه، اصولی و متکلم [[شیعه|امامیه]] در قرن هفتم و هشتم هجری قمری بود که با هجرتش به ایران موجب شیعه شدن سلطان محمد خدابنده، از شاهان [[ایلخانان|حکومت ایلخانی]]، شد.
+'''علامه حلی''' (۶۴۸–۷۲۶ق)، فقیه، اصولی و متکلم [[شیعه|امامیه]] در قرن هشتم هجری قمری بود که با هجرتش به [[ایران]] موجب شیعه شدن سلطان محمد خدابنده، از شاهان [[ایلخانان|حکومت ایلخانی]]، شد.
-وی در فقه، اصول، کلام و فلسفه به گسترش و تبیین مذهب امامیه پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.
+وی در فقه، اصول، کلام و فلسفه به گسترش و تبیین [[شیعه|مذهب امامیه]] پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.
 او در بسیاری از آثار فقهی خود، باب مستقلی را به احکام [[حج]] با رویکرد تطبیقی - استدلالی اختصاص داده است. از جمله آثاری که به تفصیل به [[مناسک حج]] پرداخته‌اند، می‌توان به ''منتهی المطلب فی تحقیق المذهب'' و ''مختلف الشیعه فی احکام الشیعه'' اشاره کرد.
 ==معرفی و اهمیت==
-حسن بن یوسف بن مطهّر حلی، معروف به علامه حلی و آیت‌الله،<ref>مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، مقدمه.</ref> فقیه، اصولی، متکلم و فیلسوف [[شیعه|امامیه]] در قرن هفتم و هشتم هجری قمری، از شخصیت‌های علمی جهان تشیع به شمار می‌رفت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.</ref> وی به گسترش و تبیین مذهب امامیه پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.</ref>
+حسن بن یوسف بن مطهّر حلی، معروف به علامه حلی و آیت‌الله،<ref>مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، مقدمه.</ref> فقیه، اصولی، متکلم و فیلسوف [[شیعه|امامیه]] در قرن هشتم هجری قمری، از شخصیت‌های علمی جهان تشیع به شمار می‌رفت.<ref>قواعد الاحکام،ج۱، ص۱۸؛ «تاثیر فعالیت‌های فرهنگی علامه حلی در گسترش تشیع»، ص۱۰.</ref>
-علامه حلی در تاریخ علم شیعه، افزون بر تسلط بر دانش‌های مختلف، در تأثیرگذاری بر حکومت زمان خود (ایلخانیان در ایران) و مسلمان کردن سلطان محمد خدابنده (الجایتو) و تربیت شاگردانی همچون [[فخر المحققین]] پرداخت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.</ref>
+علامه حلی در تاریخ علم شیعه، افزون بر تسلط بر دانش‌های مختلف، در تأثیرگذاری بر حکومت زمان خود (ایلخانیان در ایران) و مسلمان کردن سلطان محمد خدابنده (الجایتو)<ref>نگاهی به زندگی دوازده امام(علیهم السلام)، ص۲۳.</ref> و تربیت شاگردانی همچون [[فخر المحققین]] پرداخت.<ref>اندیشه‌های کلامی علامه حلی، ص۴۴.</ref>
-علامه حلی در ۲۹ رمضان سال ۶۴۸ قمری در حلهٔ [[عراق]] به دنیا آمد<ref>قواعد الاحکام، ج۱، ص۵ -۱۱.</ref> و در ۲۱ محرم ۷۲۶ق در سن ۷۸ سالگی، در شهر حله درگذشت و در [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم حضرت علی(ع)]] به خاک سپرده شد.<ref>اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۲۴، ص۲۲۳.</ref>
+علامه حلی در ۲۹ رمضان سال ۶۴۸ قمری در حلهٔ [[عراق]] به دنیا آمد<ref>اعیان الشیعه، ج۵، ص۳۹۶؛ قواعد الاحکام، ج۱، ص۵ -۱۱.</ref> و در ۲۱ محرم ۷۲۶ق در سن ۷۸ سالگی، در شهر حله درگذشت و در [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم حضرت علی(ع)]] به خاک سپرده شد.<ref>اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۲۴، ص۲۲۳.</ref>  آرامگاه او در  در حجره‌ای واقع در سمت راست ایوان طلای حرم، و بر روی قبرش [[ضریح|ضریحی]] نصب شده است. این قبر، به عنوان زیارتگاه شیعیان، همواره محل رجوع زائران است.<ref>زیارتگاه‌های عراق، ج۱ ص۵۴.</ref>
 تاریخ دقیق ورود او به [[ایران]] مشخص نیست؛ اما احتمالاً در سال‌های پس از ۷۰۵ قمری و به دعوت سلطان محمد خدابنده (الجایتو) از پادشاهان ایلخانی به ایران آمده است.<ref>مستدرک الوسائل، ج۲۰، ص۴۰۶.</ref>
-از استادان وی می‌توان به پدرش، [[محقق حلی]] و [[خواجه نصیرالدین طوسی]] اشاره کرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.</ref>
+از استادان وی می‌توان به پدرش، [[محقق حلی]] و [[خواجه نصیرالدین طوسی]] اشاره کرد.<ref>روضات الجنات، ج۲، ص۲۶۴ و ۲۷۲؛ نگاهی به زندگی دوازده امام(علیهم السلام)، ص۱۴.</ref>
 ==علامه حلی و فقه حج==
 علامه حلی در بسیاری از آثار فقهی خود، باب مستقلی را به احکام حج اختصاص داده است. از جمله آثار وی که به تفصیل به مناسک حج پرداخته‌اند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
@@ خط ۸۳: / خط ۸۴: @@
 *'''[[تذکره الفقهاء (کتاب)|تذکره الفقهاء]]'''؛
 این کتاب با رویکردی فقهی مقارن اختلاف فتاوای فقهای امامیه را در کنار آرای چهار مذهب فقهی اهل سنت می‌آورد و مباحث [[حج]] در این کتاب در جلد ۷ و ۸ مورد بررسی قرار گرفته است.<ref>تذکره الفقهاء، ۱۴۱۴ق، مقدمه.</ref>
-* '''مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه'''؛
+* '''[[مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه (کتاب)|مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه]]'''؛
 در این اثر، مؤلف اختلاف نظر میان فقهای امامیه در احکام شرعی را تحلیل کرده است. باب حج در این کتاب تحول دیدگاه‌های فقهی شیعه را در موضوع [[حج]] به‌خوبی نشان می‌دهد.<ref>مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، مقدمه.</ref>
-* '''تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة'''؛
+* '''[[تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیه (کتاب)|تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیه]]'''؛
-وی در این کتاب فتواهایش را در ۴۰۰۰۰ مسأله جمع‌آوری کرده و در جلد ۱ و ۲ به مسئله حج پرداخته است.<ref>تحریر الاحکام الشریعه علی مذهب الامامیه، ج۱، مقدمه؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.</ref>
+وی در این کتاب فتواهایش را در ۴۰۰۰۰ مسأله جمع‌آوری کرده و در جلد ۱ و ۲ به مسئله حج پرداخته است.<ref>تحریر الاحکام الشریعه علی مذهب الامامیه، ج۱، مقدمه.</ref>
 در برخی آثار دیگر علامه حلی به‌صورت مختصر به مسئله حج پرداخته است، از جمله این آثار عبارتند از: '''قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام'''، '''ارشاد الاذهان الی احکام الایمان'''، '''تبصره المتعلمین'''.
 == کتاب علامه حلی در موضوع زیارت ==
+{{اصلی|منهاج الصلاح فی مختصر المصباح}}
 یکی از آثار علامه حلی، مِنهاج الصَّلاح فی مُختصرِ المِصباح، گزیده‌ای از کتاب [[مصباح المتهجد و سلاح المتعبد|مصباح المتهجد]] [[شیخ طوسی]] شامل مجموعه دعاها، زیارتنامه‌ها و اعمال مستحبی در طول سال است. او این کتاب را به خواهش وزیر محمد بن محمد قوهدی که از صاحب منصبان برجسته دوران خود بود، در سال ۷۲۳ قمری تالیف کرده است.<ref>منهاج الصلاح فی اختصار المصباح، مقدمه، ص32</ref>
@@ خط ۹۸: / خط ۱۰۰: @@
 {{منابع}}
 *اعیان الشیعه، سیدمحسن امین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
+*اندیشه‌های کلامی علامه حلی، زابینه اشمیتکه، مترجم؛ احمد نمایی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۸ش.
 *تذکره الفقهاء، علامه حلی، قم، موسسه آل البیت، ۱۴۱۴ق.
+*[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2251870 «تاثیرفعالیت‌های فرهنگی علامه حلی در گسترش تشیع»]، صغری فهیمی، نشریه جستارهای تاریخ اسلام، شماره هفتم، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.
 *تحریر الاحکام الشرعیه على مذهب الامامیه، علامه حلی، قم، مؤسسه الامام الصادق(ع)‏، ۱۴۲۰ق.
+*روضات الجنات، محمدباقر الموسوی خوانساری، بیروت، دارالاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
+*زیارتگاه‌های عراق، محمدمهدی فقیه محمدی جلالی، تهران، سازمان حج و زیارت، بی‌تا.
 *قواعد الاحکام، علامه حلی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
-*[https://hawzah.net/fa/Article/View/6380 «علامه حلی»]، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
+*نگاهی به زندگی دوازده امام (علیهم السلام)، علامه حلی، مترجم؛ محمد محمدی اشتهاردی، قم، جامعه مدرسین قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۸ش.
 *منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، علامه حلى، مشهد، آستانه الرضويه المقدسه، ۱۴۱۲ق.
 *مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، علامه حلی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.