اسرار وقوف در مشعر: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۵ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۰

اسرار وقوف در مَشعَر حقایق و حکمت‌های پنهانِ توقف حج‌گزاران در سرزمین مشعر است. وقوف در مشعر یکی از اعمال واجب حج است که حاجیان پس از عرفات، در سرزمین مشعر (میان مکه و عرفات) از شب عید قربان بیتونه کرده و تا طلوع آفتاب توقف می‌کنند. وقوف از اذان صبح تا طلوع آفتاب، از ارکان حج است. خواندن دعا، ذکر خدا و جمع‌آوری سنگریزه برای رمی جمرات از مستحبات آن است.

از فلسفه‌های وقوف در مشعر، آمادگی برای ورود به حرم و انجام قربانی و زیارت خانه خداست. همچنین در روایات، این مکان آستانه درِ دوم ورود به حرم معرفی شده که حاجی با گریه و تضرع، اجازه ورود می‌یابد. مشعر جایگاه نزول رحمت، بخشش گناهان و استجابت دعاست و وقوف در آن امید به آمرزش الهی را افزایش می‌دهد. آیهٔ ۱۹۸ بقره، مشعرالحرام را محل ذکر و یاد خدا دانسته و به اعتقاد برخی مفسران، راز وقوف در آن، آگاه شدن قلب به تقوا و خوف از خداست.

در آداب وقوف نیز سفارش به صبر و پرهیز از عجله و آزار دیگران شده است، زیرا شتابزدگی از رسوم جاهلی بود. امام صادق (ع) ترک تکبر را شرط جلب رحمت خدا دانسته و کبر را «رنجاندن مردم و نپذیرفتن حق» معنا کرده است. خواندن دعای «فک رقبتی من النار» و درخواست عفو، عذرخواهی و حفظ تقوا در مشعر توصیه شده است. گفته شده این دعاها نشان ‌می‌دهد که مشعر جای طلب آمرزش، سلامت دین، قبولی مناسک و برکت اعمال است.

وقوف در مشعر[ویرایش | ویرایش مبدأ]

وقوف در مشعر، به معنای ماندن در مشعر از اذان صبح روز عید قربان تا طلوع آفتاب و سومین عملِ واجبِ حج است.^[۱] وقوفِ حداقلی در مشعر، رکن حج شمرده شده است.^[۲] مَشعَر سرزمینی بین شهر مکه و عرفات است^[۳] که حاجیان پس از وقوف در عرفات، به این سرزمین رفته و در آن توقف می‌کنند.^[۴] این سرزمین بین تنگه دو کوه مأزمین و وادی محسر واقع شده و حدود چهار کیلومتر طول دارد.^[۵]

خواندن دعا، ذکر الهی و گردآوری سنگ‌ریزه‌هایی که در منا باید به جمرات زده شود از مستحبات وقوف در مشعر است.^[۶]

فلسفه وقوف در مشعر[ویرایش | ویرایش مبدأ]

آمادگی برای ورود به حرم[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در روایات، مشعر، آستانه درِ دوم ورود به حرم مکی دانسته شده، که حج‌گزار با توقف، زاری و پاک شدن در مشعر، اجازه انجام قربانی^[۷] و زیارت خانه خدا را دریافت می‌کند.^[۸] برخی وقوف در مشعر را وسیله آمادگی برای مبارزه روز بعد با شیطان در قالب عمل رمی جمره دانسته‌اند.^[۹]

جلب آمرزش و رحمت الهی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

روایتی از پیامبر(ص) به نزول نعمت‌های الهی و بخشش گناهان گناهکاران به خاطر نیکوکاران و قبولی دعاها در مشعر اشاره دارد.^[۱۰] برخی با مقایسه محل قرار گرفتن سرزمین عرفات (که در بیرون محدوده حرم است) با مشعر که در محدوده حرم مکی است، معتقدند می‌توان امید بیشتری به رحمت الهی و تقرب به خداوند در وقوف دوم حج‌گزاران در سرزمین مشعر داشت.^[۹]^[۱۱]

افزایش یاد خداوند و تقوا در قلب حاجیان[ویرایش | ویرایش مبدأ]

آیه 198 سوره بقره^{[یادداشت ۱]}، مشعرالحرام را محل ذکر و یاد خداوند معرفی کرده است. جوادی آملی در مورد اسرار مشعر می‌نویسد: راز وقوف و بیتوته در مشعر الحرام، این است که حج گزار قلب خود را با شعار تقوا آگاه کرده پرهیزگاری و خوف از خداوند را شعار دل خود قرار دهد.^[۱۲]

فلسفه آداب وقوف[ویرایش | ویرایش مبدأ]

پرهیز از عجله و مزاحمت[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در حدیثی از امام صادق(ع) به صبر در حرکت و مراقبت از آزار دیگران در هنگام ازدحام در مشعر امر شده است.^[۱۳] گفته شده عجله و شتاب همراه با هیاهو و جنجال، به هنگام کوچ از عرفات، از رسوم حج‌گزاران در دوره جاهلی بوده است.^[۱۴]

ترک تکبر و اظهار فروتنی و مردم دوستی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

امام صادق(ع) در روایتی توصیه به کنار گذاشتن کبر در سرزمین مشعر کرده و فلسفه آن را جلب نظر رحمت خداوند به حج‌گزار در صورت خارج کردن کبر از قلب دانستند.^[۱۵]

توصیه به دعا[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در روایات توصیه شده به خواندن دعای «فک رقبتی من النار»؛ خدایا مرا از آتش نجات عنایت فرما.^[۱۶] همچنین توصیه شده که به عنوان مهمان خدا از او جایزه بخواهید که لغزشهایتان را ببخشاید و عذرتان را بپذیرد و تقوا را توشه راهتان قرار دهد.^[۱۷] برخی فلسفه این دعاها را چنین برداشت کرده‌اند که: «مشعر محلی برای طلب آمرزش و سلامتی دین و قبولی مناسک و برکت اعمال و ارزاق است؛ یعنی در رحمت و بخشش و عنایت الهی باز است.»^[۱۸]

مقاله‌های مرتبط[ویرایش | ویرایش مبدأ]

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

↑ حج در اندیشه اسلامی، ص۲۸۸.
↑ فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ص۲۷۶.
↑ شفاء الغرام، ج١، ص5٠5و5٠٧ .
↑ ینابیع الفقیهه، ج٧، ص١٩٨؛ شرایع، ص6٣4.
↑ مرآة الحرمین، ج١، ص٣4١.
↑ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۴۳؛ ترجمه من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۴۴۷.
↑ کافی، ج ۱، ص ۲۲۴، ح ۴؛ التهذیب، ج ۱۷، ص ۴۴۸، ج ۵ .
↑ حج و عمره در قرآن و حدیث، ص۲۳۶، به نقل از: تهذیب الأحکام، ج۵ ص۴۴٨، ح١۵۶۵ ، کنزالفوائد، ج٢ ص٨١، المناقب، ابن شهر آشوب، ج٢، ص٣٧٨ .
↑ ^۹٫۰ ^۹٫۱ الاخلاق ، ص125 .
↑ سنن ابن ماجه ح ۳۰۲۴ مشابه این حدیث در مورد عرفات در منابع شیعه آمده است.
↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 208 و 209.
↑ به نقل از: درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 210.
↑ وسائل، ج١4، ص6.
↑ علل الشرایع، ص444.
↑ المحاسن ، ج1 ، ص141 .
↑ الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص225 .
↑ الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص 222 و 225 .
↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 212 .

↑ فَاذْكُرُوا اللهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ

منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

اخلاق، عبد الله شبر ، ترجمه محمدرضا جباران، قم، هجرت، 1374ش.
پرتوی از اسرار حج : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش .
تهذیب الأحکام، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
ترجمه و متن کتاب من لا یحضره الفقیه، شیخ صدوق (ابن بابویه)، ترجمه محمدجواد غفاری، بی‌جا، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش.
من لا یحضره الفقیه، محمد بن علی بن‌بابویه، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.
جرعه‌ای از صهبای حج، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش.
حج و عمره در قرآن و حدیث، محمد محمدی ری‌شهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
حج در اندیشه اسلامی ، علی قاضی‌عسکر، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
فرهنگ اصطلاحات حج و عمره: راهنمای زائران سرزمین وحی: مسعود فکری، احمد علائی، تهران، مشعر، 1393ش.
شفاء الغرام باخبار البلد الحرام: محمد بن احمد، محقق عمر عبد السلام تدمری ، بیروت لبنان ، دار الکتاب العربی ، 1364 ش / 1405 ق .
سنن الترمذی ، ترمذی، محمد بن عیسی، تحقیق: احمد محمد شاکر، القاهره: دار الحدیث ، 1419 ق .
سنن ابن ماجه: ابن ماجه (م. 275ق.)، به کوشش محمد فؤاد، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1395ق.
علل الشرائع، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
سلسله الینابیع الفقیه: علی اصغر مروارید، بیروت لبنان ، الدار الاسلامیه ، 1410 ق / 1990 م .
مرآت الحرمین : ایوب صبری پاشا، تهران ، به کوشش علی قاضی عسکر و عبدالرسول منشی، مشعر ، 1392 ش .
کنز الفوائد، محمد بن علی کراجکی ، محقق عبد الله نعمه ، قم، دارالذخائر، 1369 ش / 1410 ق .
المحاسن، احمد بن محمد برقی ، مصحح جلال الدین محدث، قم، دارالکتب الاسلامیه، بی‌تا .
مستدرک الوسائل، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
المناقب، محمد بن علی ابن شهر آشوب ، تصحیح هاشم رسولی و محمد حسین آشتیانی، علامه، بی‌تا .
وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه،، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.

[1] حج در اندیشه اسلامی، ص۲۸۸.

[2] فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ص۲۷۶.

[3] شفاء الغرام، ج١، ص5٠5و5٠٧ .

[4] ینابیع الفقیهه، ج٧، ص١٩٨؛ شرایع، ص6٣4.

[5] مرآة الحرمین، ج١، ص٣4١.

[6] من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۴۳؛ ترجمه من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۴۴۷.

[7] کافی، ج ۱، ص ۲۲۴، ح ۴؛ التهذیب، ج ۱۷، ص ۴۴۸، ج ۵ .

[8] حج و عمره در قرآن و حدیث، ص۲۳۶، به نقل از: تهذیب الأحکام، ج۵ ص۴۴٨، ح١۵۶۵ ، کنزالفوائد، ج٢ ص٨١، المناقب، ابن شهر آشوب، ج٢، ص٣٧٨ .

[:0-9] ۹٫۰ ^۹٫۱ الاخلاق ، ص125 .

[10] سنن ابن ماجه ح ۳۰۲۴ مشابه این حدیث در مورد عرفات در منابع شیعه آمده است.

[11] درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 208 و 209.

[13] به نقل از: درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 210.

[14] وسائل، ج١4، ص6.

[15] علل الشرایع، ص444.

[16] المحاسن ، ج1 ، ص141 .

[17] الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص225 .

[18] الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص 222 و 225 .

[19] درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 212 .

[12] فَاذْكُرُوا اللهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[یادداشت ۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+'''اسرار وقوف در مَشعَر''' حقایق و حکمت‌های پنهانِ توقف [[حج‌گزاران]] در سرزمین [[مشعر]] است. [[وقوف در مشعر]] یکی از اعمال واجب حج است که حاجیان پس از عرفات، در سرزمین مشعر (میان مکه و عرفات) از شب [[عید قربان]] بیتونه کرده و تا طلوع آفتاب توقف می‌کنند. وقوف از اذان صبح تا طلوع آفتاب، از [[ارکان حج]] است. خواندن [[دعا]]، ذکر خدا و جمع‌آوری سنگریزه برای [[رمی جمرات]] از مستحبات آن است.
+از فلسفه‌های وقوف در مشعر، آمادگی برای ورود به [[حرم مکی|حرم]] و انجام قربانی و زیارت خانه خداست. همچنین در روایات، این مکان آستانه درِ دوم ورود به حرم معرفی شده که [[حاجی]] با گریه و تضرع، اجازه ورود می‌یابد. مشعر جایگاه نزول رحمت، بخشش گناهان و استجابت دعاست و [[وقوف]] در آن امید به آمرزش الهی را افزایش می‌دهد. آیهٔ ۱۹۸ بقره، [[مشعرالحرام]] را محل ذکر و یاد خدا دانسته و به اعتقاد برخی مفسران، راز وقوف در آن، آگاه شدن قلب به تقوا و خوف از خداست.
+در آداب وقوف نیز سفارش به صبر و پرهیز از عجله و آزار دیگران شده است، زیرا شتابزدگی از رسوم [[جاهلیت|جاهلی]] بود. [[امام صادق (ع)]] ترک تکبر را شرط جلب رحمت خدا دانسته و کبر را «رنجاندن مردم و نپذیرفتن حق» معنا کرده است. خواندن دعای «فک رقبتی من النار» و درخواست عفو، عذرخواهی و حفظ [[تقوا]] در مشعر توصیه شده است. گفته شده این دعاها نشان ‌می‌دهد که مشعر جای [[طلب آمرزش]]، سلامت دین، قبولی مناسک و برکت اعمال است.
+== وقوف در مشعر ==
+{{اصلی|وقوف در مشعر}}وقوف در مشعر، به معنای ماندن در [[مشعر]] از اذان صبح روز [[عید قربان]] تا طلوع آفتاب و سومین عملِ واجبِ [[حج]] است.<ref>حج در اندیشه اسلامی، ص۲۸۸.</ref> وقوفِ حداقلی در مشعر، [[ارکان حج|رکن حج]] شمرده شده است.<ref>فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ص۲۷۶.</ref> مَشعَر سرزمینی بین شهر [[مکه]] و [[عرفات]] است<ref>شفاء الغرام، ج١، ص5٠5و5٠٧ .</ref> که [[حاجی|حاجیان]] پس از [[وقوف در عرفات]]، به این سرزمین رفته و در آن [[وقوف در مشعر|توقف]] می‌کنند.<ref>ینابیع الفقیهه، ج٧، ص١٩٨؛ شرایع، ص6٣4.</ref> این سرزمین بین تنگه دو کوه [[مأزمین]] و [[وادی محسر]] واقع شده و حدود چهار کیلومتر طول دارد.<ref>مرآة الحرمین، ج١، ص٣4١.</ref>
-{{مکان‌های آیین حج عمودی}}
+خواندن دعا، ذکر الهی و گردآوری سنگ‌ریزه‌هایی که در [[منا]] باید به [[جمرات]] زده شود از [[مستحب|مستحبات]] وقوف در مشعر است.<ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/101083/translate من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۴۳]؛ ترجمه من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۴۴۷.</ref>
+== فلسفه وقوف در مشعر ==
+=== آمادگی برای ورود به حرم ===
+در روایات، مشعر، آستانه درِ دوم ورود به [[حرم مکی]] دانسته شده، که [[حج‌گزار]] با توقف، زاری و پاک شدن در مشعر، اجازه انجام قربانی<ref>کافی، ج ۱، ص ۲۲۴، ح ۴؛ التهذیب، ج ۱۷، ص ۴۴۸، ج ۵ .</ref> و [[زیارت]] [[کعبه|خانه خدا]] را دریافت می‌کند.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/297/1/236 حج و عمره در قرآن و حدیث، ص۲۳۶]، به نقل از: تهذیب الأحکام، ج۵ ص۴۴٨، ح١۵۶۵ ، کنزالفوائد، ج٢ ص٨١، المناقب، ابن شهر آشوب، ج٢، ص٣٧٨ .</ref> برخی وقوف در مشعر را وسیله آمادگی برای مبارزه روز بعد با شیطان در قالب عمل [[رمی جمره]] دانسته‌اند.<ref name=":0">الاخلاق ، ص125 .</ref>
+=== جلب آمرزش و رحمت الهی ===
+روایتی از [[پیامبر(ص)]] به نزول نعمت‌های الهی و بخشش گناهان گناهکاران به خاطر نیکوکاران و قبولی دعاها در مشعر اشاره دارد.<ref>سنن ابن ماجه ح ۳۰۲۴ مشابه این حدیث در مورد عرفات در منابع شیعه آمده است.</ref> برخی با مقایسه محل قرار گرفتن سرزمین عرفات (که در بیرون محدوده حرم است) با [[مشعر]] که در محدوده [[حرم مکی|حرم]] مکی است، معتقدند می‌توان امید بیشتری به رحمت الهی و تقرب به خداوند در وقوف دوم [[حج‌گزاران]] در سرزمین مشعر داشت.<ref name=":0" /><ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 208 و 209.</ref>
+=== افزایش یاد خداوند و تقوا در قلب حاجیان ===
+آیه 198 سوره بقره{{یادداشت|فَاذْكُرُوا اللهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ}}، [[مشعرالحرام]] را محل ذکر و یاد خداوند معرفی کرده است. [[جوادی آملی]] در مورد اسرار مشعر می‌نویسد: راز وقوف و [[بیتوته]] در مشعر الحرام، این است که حج گزار قلب خود را با شعار تقوا آگاه کرده پرهیزگاری و خوف از خداوند را شعار دل خود قرار دهد.<ref>به نقل از: درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 210.</ref>
+== فلسفه آداب وقوف ==
+=== پرهیز از عجله و مزاحمت ===
+در حدیثی از [[امام صادق(ع)]] به صبر در حرکت و مراقبت از آزار دیگران در هنگام ازدحام در مشعر امر شده است.<ref>وسائل، ج١4، ص6.</ref> گفته شده عجله و شتاب همراه با هیاهو و جنجال، به هنگام کوچ از عرفات، از رسوم حج‌گزاران در دوره جاهلی بوده است.<ref>علل الشرایع، ص444.</ref>
+=== ترک تکبر و اظهار فروتنی و مردم دوستی ===
+[[امام صادق(ع)]] در روایتی توصیه به کنار گذاشتن کبر در سرزمین مشعر کرده و فلسفه آن را جلب نظر رحمت خداوند به حج‌گزار در صورت خارج کردن کبر از قلب دانستند.<ref>المحاسن ، ج1 ، ص141 .</ref>
+=== توصیه به دعا ===
+در روایات توصیه شده به خواندن دعای «فک رقبتی من النار»؛ خدایا مرا از آتش نجات عنایت فرما.<ref>الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص225 .</ref> همچنین توصیه شده که به عنوان مهمان خدا از او جایزه بخواهید که لغزشهایتان را ببخشاید و عذرتان را بپذیرد و تقوا را توشه راهتان قرار دهد.<ref>الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص 222 و 225 .</ref> برخی فلسفه این دعاها را چنین برداشت کرده‌اند که: «مشعر محلی برای طلب آمرزش و سلامتی دین و قبولی مناسک و برکت اعمال و ارزاق است؛ یعنی در رحمت و بخشش و عنایت الهی باز است.»<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 212 .</ref>
 == مقاله‌های مرتبط ==
-* [[عرفات]]
+* [[مشعر]]
 * [[اسرار حج]]
@@ خط ۱۴: / خط ۴۰: @@
 == منابع ==
 {{منابع}}
-* '''اخبار مکه وما جاء فیها من الآثار'''، ازرقی، محمدبن عبدالله، 1403ق/1983م، تحقیق: رُشدی الصالح ملحس، مکه المکرمة، مطابع دار الثقافة، چاپ چهارم.
+*'''اخلاق'''، عبد الله شبر ، ترجمه محمدرضا جباران، قم، هجرت، 1374ش.
-* '''مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی و مراجع معظم تقلید'''، خمينى، سيد روح اللّه موسوى‌، تهیه و تنظیم: منصور مظاهری، تهران، نشر مشعر، 1397ه.ش.
+* '''پرتوی از اسرار حج''' : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش .
-* '''وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه'''،، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.
+* '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
-* '''المراقبات (اعمال السنة)'''، میرزا جواد ملکی تبریزی، ترجمهٔ میرزا حکیم خسروانی، تهران: بی‌تا، انتشارات فقیه.
+*'''ترجمه و متن کتاب من لا یحضره الفقیه'''، شیخ صدوق (ابن بابویه)، ترجمه محمدجواد غفاری، بی‌جا، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش.
+*[https://hadith.inoor.ir/fa/hadithlist?pagenumber=1&pagesize=14&sortcolumn=default&sortdirection=desc&searchtype=and&book=1347&isgroup=0&isfulltext=0&iserab=1&pagesizegrouping=10000&isflexibleforstem=0&isflexibleforletter=1 '''من لا یحضره الفقیه''']، محمد بن علی بن‌بابویه، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.
+* '''جرعه‌ای از صهبای حج'''، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش.
+* '''حج و عمره در قرآن و حدیث'''، محمد محمدی ری‌شهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
 * '''حج در اندیشه اسلامی '''، علی قاضی‌عسکر، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
-* '''درسنامه مناسک حج'''، محمدحسین فلاح‌زاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۵۷-۶۴
+* '''الحج و العمرة فی الکتاب و السنه''': ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
-* '''تاریخ مکه: از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (1344ق)''': احمد سباعی، مترجم رسول جعفریان، تهران، مشعر، 1385ش.
-* '''الحج و العمرة فی الکتاب و السنه''': ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش
 *'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
 * '''الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
-* '''جرعه‌ای از صهبای حج'''، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش.
+* '''فرهنگ اصطلاحات حج و عمره: راهنمای زائران سرزمین وحی''': مسعود فکری، احمد علائی، تهران، مشعر، 1393ش.
-* '''المحجّة البیضاء فی تهذیب الاحیاء'''، مولی محسن فیض کاشانی، بیروت ، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات،  ۱۴۰۳ق .
+* '''شفاء الغرام باخبار البلد الحرام''': محمد بن احمد، محقق عمر عبد السلام تدمری ، بیروت لبنان ، دار الکتاب العربی ، 1364 ش / 1405 ق .
-* '''مصباح الشریعة ومفتاح الحقیقه'''، منسوب به امام ششم حضرت صادق علیه السلام ، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفهٔ ایران، ۱۳۶۰.
-* '''مستدرک الوسائل'''، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
 * '''سنن الترمذی''' ، ترمذی، محمد بن عیسی، تحقیق: احمد محمد شاکر، القاهره: دار الحدیث ، 1419 ق .
-* '''بحار الانوار''' : المجلسی (م.۱۱۱۰ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
+* '''سنن ابن ماجه''': ابن ماجه (م. 275ق.)، به کوشش محمد فؤاد، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1395ق.
-* '''پرتوی از اسرار حج''' : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش .
-* '''حج و عمره در قرآن و حدیث'''، محمد محمدی ری‌شهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
-* '''الوافی''' : محمد بن شاه مرتضی فیض کاشانی، اصفهان ، مکتبة الإمام أميرالمؤمنين علي (عليه السلام) العامة، 1365ش / 1406 ق .
-* '''من لا یحضره الفقیه'''، ابن بابویه، محمد بن علی، 1413ق، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، بیروت، دار الاضواء، چاپ دوم.
-* '''دعائم الاسلام''': النعمان المغربی (م. 363ق.)، به کوشش فیضی، قاهره، دار المعارف، 1383ق؛
-*'''السنن الکبری''': البیهقی (م.۴۵۸ق.)، بیروت، دار الفکر .
 * '''علل الشرائع'''، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
-* '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
+* '''سلسله الینابیع الفقیه''': علی اصغر مروارید، بیروت لبنان ، الدار الاسلامیه ، 1410 ق / 1990 م .
-* '''کشف الاسرار''': میبدی (م. 520ق.)، به کوشش حکمت، تهران، امیرکبیر، 1361ش.
+* '''مرآت الحرمین ''': ایوب صبری پاشا، تهران ، به کوشش علی قاضی عسکر و عبدالرسول منشی،  مشعر ، 1392 ش .
-* '''در بارگاه نور''': حسین انصاریان، تهران، مشعر، 1382 ش .
+*'''کنز الفوائد'''، محمد بن علی کراجکی ، محقق عبد الله نعمه ، قم، دارالذخائر، 1369 ش / 1410 ق .
-{{پایان}}{{حج و عمره}}
+*'''المحاسن'''، احمد بن محمد برقی ، مصحح جلال الدین محدث، قم، دارالکتب الاسلامیه، بی‌تا .
+* '''مستدرک الوسائل'''، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
+*'''المناقب'''، محمد بن علی ابن شهر آشوب ، تصحیح هاشم رسولی و محمد حسین آشتیانی، علامه، بی‌تا .
+* '''وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه'''،، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.{{پایان}}{{حج و عمره}}
 [[رده:اسرار حج]]
+[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]
+[[ar:أسرار الوقوف في المشعر]]
+[[en:Secrets of Wuquf in Mash'ar]]

ن ب و حج و عمره
اقسام حج	حج تمتع • حج اِفراد • حج قِران
اقسام عمره	عمره مفرده • عمره تمتع
اعمال عمره مفرده	حضور در میقات • احرام • تلبیه • طواف • نماز طواف • سعی • حلق یا تقصیر • طواف نساء • نماز طواف نساء
اعمال عمره تمتع	حضور در میقات • احرام • تلبیه • طواف • نماز طواف • سعی • تقصیر
اعمال حج تمتع	احرام • تلبیه • وقوف در عرفات • وقوف در مشعر • رمی جمره عقبه • قربانی • حلق • بیتوته در منا • رمی جمرات سه‌گانه • طواف • نماز طواف • سعی • حلق یا تقصیر • طواف نساء • نماز طواف نساء
میقات‌ها	مسجد شجره • جُحْفَه • وادی عَقیق یا ذاتُ عِرْق • یَلَمْلَم • قَرْنُ الْمَنازِل • وادی عقیق • ادنی‌الحل• شهر مکه • جِعرانه • تنعیم • حدیبیه • فخ • محاذات
مکان‌های حج و مکه	مسجدالحرام • کعبه • حجر الاسود • حجر اسماعیل • مقام ابراهیم(ع) • صفا و مروه • مسعی • زمزم • عرفات • مَشعَرالحرام • منا • حرم مکی • جبل الرحمه • جمرات
مفاهیم فقهی مرتبط	ارکان حج • ارکان عمره • تبدل حج و عمره • تعطیل حج • حج قضا • اطعام در حج • استطاعت • ترک حج • حج کودکان • حج محجوران • احصار و صد • ترتیب • حج تسکع • حج پیاده • حج بذلی • حج ناتمام • اطعام در حج • اشتراط تحلل • تسویف حج
سایر مفاهیم	آیات حج در قرآن • ادبیات حج • اقتصاد حج • اسکان در حج • بهداشت حج • تغذیه در حج • حج ابراهیمی • حج اکبر • حج انبیا • حاجی • روز عرفه • عید قربان • هروله • حج مقبول
اسرار حج	اسرار احرام • اسرار طواف • اسرار نماز طواف • اسرار محرمات احرام • اسرار مکروهات احرام • اسرار مستحبات احرام • اسرار اقسام حج • اسرار مقدمات حج • سر منع از ترک حج • اسرار تلبیه • اسرار مکه • اسرار مسجدالحرام • اسرار وقوف در عرفات • اسرار وقوف در مشعر • اسرار رمی جمرات • اسرار قربانی • اسرار حلق و تقصیر • اسرار سعی
مستحبات و آداب حج	آداب الحرمین • مستحبات احرام