اسرار وقوف در مشعر
اسرار وقوف در مَشعَر حقایق و حکمتهای پنهانِ توقف حجگزاران در سرزمین مشعر است. وقوف در مشعر یکی از اعمال واجب حج است که حاجیان پس از عرفات، در سرزمین مشعر (میان مکه و عرفات) از شب عید قربان بیتونه کرده و تا طلوع آفتاب توقف میکنند. وقوف از اذان صبح تا طلوع آفتاب، از ارکان حج است. خواندن دعا، ذکر خدا و جمعآوری سنگریزه برای رمی جمرات از مستحبات آن است.
از فلسفههای وقوف در مشعر، آمادگی برای ورود به حرم و انجام قربانی و زیارت خانه خداست. همچنین در روایات، این مکان آستانه درِ دوم ورود به حرم معرفی شده که حاجی با گریه و تضرع، اجازه ورود مییابد. مشعر جایگاه نزول رحمت، بخشش گناهان و استجابت دعاست و وقوف در آن امید به آمرزش الهی را افزایش میدهد. آیهٔ ۱۹۸ بقره، مشعرالحرام را محل ذکر و یاد خدا دانسته و به اعتقاد برخی مفسران، راز وقوف در آن، آگاه شدن قلب به تقوا و خوف از خداست.
در آداب وقوف نیز سفارش به صبر و پرهیز از عجله و آزار دیگران شده است، زیرا شتابزدگی از رسوم جاهلی بود. امام صادق (ع) ترک تکبر را شرط جلب رحمت خدا دانسته و کبر را «رنجاندن مردم و نپذیرفتن حق» معنا کرده است. خواندن دعای «فک رقبتی من النار» و درخواست عفو، عذرخواهی و حفظ تقوا در مشعر توصیه شده است. گفته شده این دعاها نشان میدهد که مشعر جای طلب آمرزش، سلامت دین، قبولی مناسک و برکت اعمال است.
وقوف در مشعر ویرایش
وقوف در مشعر، به معنای ماندن در مشعر از اذان صبح روز عید قربان تا طلوع آفتاب و سومین عملِ واجبِ حج است.[۱] وقوفِ حداقلی در مشعر، رکن حج شمرده شده است.[۲] مَشعَر سرزمینی بین شهر مکه و عرفات است[۳] که حاجیان پس از وقوف در عرفات، به این سرزمین رفته و در آن توقف میکنند.[۴] این سرزمین بین تنگه دو کوه مأزمین و وادی محسر واقع شده و حدود چهار کیلومتر طول دارد.[۵]
خواندن دعا، ذکر الهی و گردآوری سنگریزههایی که در منا باید به جمرات زده شود از مستحبات وقوف در مشعر است.[۶]
فلسفه وقوف در مشعر ویرایش
آمادگی برای ورود به حرم ویرایش
در روایات، مشعر، آستانه درِ دوم ورود به حرم مکی دانسته شده، که حجگزار با توقف، زاری و پاک شدن در مشعر، اجازه انجام قربانی[۷] و زیارت خانه خدا را دریافت میکند.[۸] برخی وقوف در مشعر را وسیله آمادگی برای مبارزه روز بعد با شیطان در قالب عمل رمی جمره دانستهاند.[۹]
جلب آمرزش و رحمت الهی ویرایش
روایتی از پیامبر(ص) به نزول نعمتهای الهی و بخشش گناهان گناهکاران به خاطر نیکوکاران و قبولی دعاها در مشعر اشاره دارد.[۱۰] برخی با مقایسه محل قرار گرفتن سرزمین عرفات (که در بیرون محدوده حرم است) با مشعر که در محدوده حرم مکی است، معتقدند میتوان امید بیشتری به رحمت الهی و تقرب به خداوند در وقوف دوم حجگزاران در سرزمین مشعر داشت.[۹][۱۱]
افزایش یاد خداوند و تقوا در قلب حاجیان ویرایش
آیه 198 سوره بقره[یادداشت ۱]، مشعرالحرام را محل ذکر و یاد خداوند معرفی کرده است. جوادی آملی در مورد اسرار مشعر مینویسد: راز وقوف و بیتوته در مشعر الحرام، این است که حج گزار قلب خود را با شعار تقوا آگاه کرده پرهیزگاری و خوف از خداوند را شعار دل خود قرار دهد.[۱۲]
فلسفه آداب وقوف ویرایش
پرهیز از عجله و مزاحمت ویرایش
در حدیثی از امام صادق(ع) به صبر در حرکت و مراقبت از آزار دیگران در هنگام ازدحام در مشعر امر شده است.[۱۳] گفته شده عجله و شتاب همراه با هیاهو و جنجال، به هنگام کوچ از عرفات، از رسوم حجگزاران در دوره جاهلی بوده است.[۱۴]
ترک تکبر و اظهار فروتنی و مردم دوستی ویرایش
امام صادق(ع) در روایتی توصیه به کنار گذاشتن کبر در سرزمین مشعر کرده و فلسفه آن را جلب نظر رحمت خداوند به حجگزار در صورت خارج کردن کبر از قلب دانستند.[۱۵]
توصیه به دعا ویرایش
در روایات توصیه شده به خواندن دعای «فک رقبتی من النار»؛ خدایا مرا از آتش نجات عنایت فرما.[۱۶] همچنین توصیه شده که به عنوان مهمان خدا از او جایزه بخواهید که لغزشهایتان را ببخشاید و عذرتان را بپذیرد و تقوا را توشه راهتان قرار دهد.[۱۷] برخی فلسفه این دعاها را چنین برداشت کردهاند که: «مشعر محلی برای طلب آمرزش و سلامتی دین و قبولی مناسک و برکت اعمال و ارزاق است؛ یعنی در رحمت و بخشش و عنایت الهی باز است.»[۱۸]
مقالههای مرتبط ویرایش
پانویس ویرایش
- ↑ حج در اندیشه اسلامی، ص۲۸۸.
- ↑ فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ص۲۷۶.
- ↑ شفاء الغرام، ج١، ص5٠5و5٠٧ .
- ↑ ینابیع الفقیهه، ج٧، ص١٩٨؛ شرایع، ص6٣4.
- ↑ مرآة الحرمین، ج١، ص٣4١.
- ↑ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۴۳؛ ترجمه من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۴۴۷.
- ↑ کافی، ج ۱، ص ۲۲۴، ح ۴؛ التهذیب، ج ۱۷، ص ۴۴۸، ج ۵ .
- ↑ حج و عمره در قرآن و حدیث، ص۲۳۶، به نقل از: تهذیب الأحکام، ج۵ ص۴۴٨، ح١۵۶۵ ، کنزالفوائد، ج٢ ص٨١، المناقب، ابن شهر آشوب، ج٢، ص٣٧٨ .
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ الاخلاق ، ص125 .
- ↑ سنن ابن ماجه ح ۳۰۲۴ مشابه این حدیث در مورد عرفات در منابع شیعه آمده است.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 208 و 209.
- ↑ به نقل از: درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 210.
- ↑ وسائل، ج١4، ص6.
- ↑ علل الشرایع، ص444.
- ↑ المحاسن ، ج1 ، ص141 .
- ↑ الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص225 .
- ↑ الحج و العمره فی الکتاب و السنه ، ص 222 و 225 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 212 .
- ↑ فَاذْكُرُوا اللهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ
منابع ویرایش
- اخلاق، عبد الله شبر ، ترجمه محمدرضا جباران، قم، هجرت، 1374ش.
- پرتوی از اسرار حج : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش .
- تهذیب الأحکام، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
- ترجمه و متن کتاب من لا یحضره الفقیه، شیخ صدوق (ابن بابویه)، ترجمه محمدجواد غفاری، بیجا، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش.
- من لا یحضره الفقیه، محمد بن علی بنبابویه، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی، بیتا.
- جرعهای از صهبای حج، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش.
- حج و عمره در قرآن و حدیث، محمد محمدی ریشهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
- حج در اندیشه اسلامی ، علی قاضیعسکر، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
- الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
- فرهنگ اصطلاحات حج و عمره: راهنمای زائران سرزمین وحی: مسعود فکری، احمد علائی، تهران، مشعر، 1393ش.
- شفاء الغرام باخبار البلد الحرام: محمد بن احمد، محقق عمر عبد السلام تدمری ، بیروت لبنان ، دار الکتاب العربی ، 1364 ش / 1405 ق .
- سنن الترمذی ، ترمذی، محمد بن عیسی، تحقیق: احمد محمد شاکر، القاهره: دار الحدیث ، 1419 ق .
- سنن ابن ماجه: ابن ماجه (م. 275ق.)، به کوشش محمد فؤاد، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1395ق.
- علل الشرائع، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
- سلسله الینابیع الفقیه: علی اصغر مروارید، بیروت لبنان ، الدار الاسلامیه ، 1410 ق / 1990 م .
- مرآت الحرمین : ایوب صبری پاشا، تهران ، به کوشش علی قاضی عسکر و عبدالرسول منشی، مشعر ، 1392 ش .
- کنز الفوائد، محمد بن علی کراجکی ، محقق عبد الله نعمه ، قم، دارالذخائر، 1369 ش / 1410 ق .
- المحاسن، احمد بن محمد برقی ، مصحح جلال الدین محدث، قم، دارالکتب الاسلامیه، بیتا .
- مستدرک الوسائل، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
- المناقب، محمد بن علی ابن شهر آشوب ، تصحیح هاشم رسولی و محمد حسین آشتیانی، علامه، بیتا .
- وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه،، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.