حضرت زینب (س): تفاوت میان نسخه‌ها

{{جعبه اطلاعات اشخاص|عنوان=|تصویر=حرم حضرت زینب دمشق.jpg|عرض تصویر=|توضیح تصویر=حرم حضرت زینب (دمشق)|نام کامل=حضرت زینب الکبری (س)|کنیه=|لقب=عقیله بنی هاشم، صدیقه صغری و ام‌المصائب|نسب=نوه پیامبر(ص)|زادروز=سال پنجم یا ششم بعد از هجرت|کشور تولد=|شهر تولد=مدینه|محل زندگی=|مهاجر/انصار=|نام همسر=[[عبدالله بن جعفر]]|فرزندان=علی، عون، عباس و ام‌کلثوم و فرزند پنجم به نام «جعفر یا محمد»|خویشاوندان سرشناس=|دین=|مذهب=|پیشه=|مناصب=|نحوه درگذشت/شهادت=|تاریخ درگذشت=سال 62 هجری|شهر درگذشت=|کشور درگذشت=|آرامگاه=|زمان اسلام آوردن=|نحوه اسلام آوردن=|حضور در جنگ‌ها=|هجرت به=|دلیل شهرت=دختر امام علی (ع)|نقش‌های برجسته=خواهر امام حسین(ع)|دیگر فعالیت‌ها=شرکت در واقعه کربلا و اداره کاروان اسرا تا شام|نام زیارتگاه=[[حرم حضرت زینب (دمشق)]]|سمت=|خدمت=|محل اقدام=|سفر=|نوشته‌ها=|موقوفات=|بناهای ساخته شده=|مقام علمی=راوی حدیث، مفسر قرآن و شناخته شده با صفت «عالِمة غیر مُعَلَّمَة»|پس از=|پیش از=|اساتید=|محل تحصیل=|اجازه روایت از=|اجازه اجتهاد از=|شاگردان=|اجازه روایت به=|اجازه اجتهاد به=|تالیفات=|فعالیت سیاسی=|فعالیت اجتماعی=|فعالیت مذهبی=|وبگاه رسمی=|امضا=}}

'''حضرت زینب (س)''' دختر [[حضرت زهرا  (س)]] و [[امام علی|امیرالمومنین (ع)]]، سومین فرزند خانواده است که سال ۵ یا ۶ قمری در [[مدینه]] زاده شد. از القاب او «عقیله بنی‌هاشم»، «صدیقه صغری» و «ام‌المصائب» است. وی بنا بر سفارش [[پیامبر(ص)]] با پسرعمویش [[عبدالله]] بن [[جعفر بن ابی طالب|جعفر]] ازدواج کرد و فرزندانی داشت.  

او راوی حدیث، مفسر قرآن برای زنان در کوفه، و دارای «نیابت خاصه» از [[امام حسین(ع)]] بود. در فصاحت و بلاغت به امام علی(ع) تشبیه شده و [[امام سجاد(ع)]] او را «عالمی که معلم نداشته» معرفی کرده است.

 

در [[واقعه کربلا]]، حضرت زینب همراه امام حسین(ع) بود و پس از شهادت او، سرپرستی کاروان اسرا را بر عهده گرفت. در مجلس [[ابن‌زیاد]]، جملهٔ معروف «ما رَأَیتُ إلّا جَمِیلاً» را فرمود و از جان [[امام سجاد(ع)]] دفاع کرد.

 

او را دارای روحیه عفت، صبر و استقامت دانسته‌اند. بنابر قول مشهور، در ۱۵ رجب سال ۶۲ درگذشت و درباره مکان دفن او سه دیدگاه ([[مدینه]]، [[شام]] و [[مصر]]) وجود دارد.

حضرت زینب کبری (س)، دختر [[امام علی(ع)]] و [[حضرت زهرا(س)]]، سال ۵ یا ۶ قمری در [[مدینه]] زاده شد<ref name=":0">مستدرک عوالم العلوم، ج11، 945.</ref> و [[پیامبر (ص)]] پس از درآغوش گرفتنش، از مصائب سخت آینده‌اش گریست<ref>تراجم اعلام النساء، ج2، ص165.</ref> و به علت شباهت او به [[حضرت خدیجه (س)|خدیجه]]، به محبت او توصیه کرد.<ref>تراجم اعلام النساء، ج2، ص166.</ref>

از القاب او «عقیله (بانوی خردمند) بنی هاشم»<ref name=":0" /> ، «صدیقه صغری»<ref>تنقیح المقال، ج3، ص79.</ref> و به دلیل شکیبایی در برابر فجایع [[کربلا]]، «ام‌المصائب» است و کنیه اش را ام کلثوم، ام عبدالله و ام الحسن گفته‌اند.<ref>ریاحین الشریعه، ج3، ص46.</ref>

حضرت زینب بنا بر پیشنهاد پیامبر(ص)<ref>من لایحضره الفقیه،ج3،ص393.</ref> با پسرعمویش [[عبدالله بن جعفر]] ازدواج کرد و فرزندانی از جمله علی، عون، عباس و ام‌کلثوم داشت<ref>انساب الاشراف، ج6، ص67.</ref> نام فرزند پنجم به اختلاف منابع جعفر یا محمد معرفی شده.<ref>الطبقات الکبری، ج8، ص340؛ اسدالغابه، ج6، ص132.</ref>

== جایگاه و فضایل ==

حضرت زینب (س) راوی حدیث<ref>به نقل از: تنقیح المقال، ج3، ص79.</ref> از پیامبر(ص)، پدر، مادر، دو برادر و صحابیانی چون [[اسماء بنت عمیس]]، [[ام سلمه]] و [[ام‌ایمن]] است و [[امام سجاد(ع)]]، [[ابن‌عباس]]، [[عبدالله بن جعفر]]، [[جابر بن عبدالله]] و دیگران از ایشان حدیث شنیده‌اند.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص953 و 957.</ref> از جمله روایات منقول از او می‌توان به [[خطبه فدکیه]]<ref>علل الشرائع، ج1، ص248؛ دلائل الامامه، ص110.

</ref> و ماجراهای پیرامون آن<ref>امالی المفید، ص40.</ref>، فضائل حضرت زهرا(س)<ref>علل الشرائع، ص148 و 150.</ref>، علی(ع) و [[شیعه|شیعیان]] ایشان در کلام [[پیامبر]]<ref>غایه المرام، ج6، ص63.</ref> و خبر [[جبرئیل]] از شهادت [[امام حسین(ع)]]<ref>بحار الانوار،ج98، ص114.</ref> اشاره کرد.

حضرت زینب مفسر قرآن برای زنان در [[کوفه]]<ref>عوالم العلوم، ج11، ص954 و 957.</ref> و بنابر روایایت تا بهبودی امام سجاد(ع) دارای «نیابت خاصه» از امام حسین(ع) بود.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص957.</ref> برخی او را آگاه به «علم منایا و بلایا» و برتر از [[مریم]] و [[آسیه (س)|آسیه(س)]] دانسته‌اند.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص957.

 

حضرت زینب (س) به «عابده آل علی» شهرت داشت<ref>عوالم العلوم، ج11، ص 948.</ref> و گزارش‌های درباره عبادات و نماز شب ایشان وجود دارد.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص953.</ref> [[ابن اثیر|ابن‌اثیر]] او را زنی عاقل، خردمند و دارای منطقی استوار توصیف کرده<ref>اسد الغابه، ج6، ص132.</ref> و گزارش‌هایی درباره حیا و عفت ایشان در منابع منعکس شده است.<ref>عوالم العلوم، ج11، ص55.</ref> [[شهید مطهری]] او را نمونه‌ای عالی از قلب نیرومند، روحیه حماسی و بی‌باکی در برابر مرگ معرفی کرده است.<ref>حماسه حسینی، ج1، ص141.</ref>  

از زندگی حضرت زینب(س) پیش از خلافت پدرش اطلاعات چندانی در دست نیست. با آغاز خلافت امام علی(ع) و وقوع [[جنگ جمل]]، حضرت زینب از مدینه به کوفه [[هجرت]] کرد و شاهد جنگ‌های جمل، [[جنگ صفین|صفین]]، [[نهروان]] و سرانجام شهادت پدرش در [[مسجد کوفه]] بود.<ref>زینب از ولادت تا شهادت، ص42 و 43.</ref> او برخی سخنان و وقایع شب شهادت امام علی(ع) را نقل کرده<ref>زینب از ولادت تا شهادت، ص43-52.</ref> و در تشییع جنازهٔ ایشان تا بیرون کوفه شرکت داشت.<ref>همان، ص53.</ref> پس از صلح [[امام حسن مجتبی(ع)|امام حسن (ع)]] به مدینه بازگشت و تا هنگام [[قیام امام حسین(ع)|قیام امام حسین (ع)]] در آنجا ماند.<ref>ریاحین الشریعه، ج3، ص74.</ref>  

حضرت زینب در پی خلافت یزید، همراه امام حسین(ع) از مدینه خارج و برای [[حج]] به [[مکه]] و سپس به [[کربلا]] رفت.<ref>تنقیح المقال، ج2، ص210.</ref>در کربلا، او شاهد شهادت فرزندان؛ برادران و نزدیکانش بود.<ref>وقعة الطف، ص197.</ref> نزدیک شدن او به [[قتلگاه]] از فراز «[[تل زینبیه|تلّ زینبیه]]»<ref>وقعة الطف، ص252.</ref> و مواجهه با پیکر برادرش<ref>وقعة الطف، ص259.</ref>، در منابع منعکس شده است. پرستاری امام سجاد (ع) در [[شب عاشورا]] بر عهده او بود.<ref>وقعة الطف، ص200.</ref>

براساس گزارش‌های تاریخی حضرت زینب در خطبه‌ای، مردم [[کوفه]] را به خاطر یاری نکردن [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] توبیخ نمود و مظلومیت خاندان [[پیامبر]] را تبیین کرد.<ref>بلاغات النساء، ص 38؛ البلدان، ص224؛ الاحتجاج، ج2، ص 109-113.</ref> نقل شده که خطبه او موجب تأثیر در مردم و نگرانی نگهبانان شهر شد<ref>ینابیع المودّه، ج3، ص87.</ref> در مجلس ابن‌زیاد، جملهٔ معروف «ما رَأَیتُ إلّا جَمِیلاً» (جز زیبایی ندیدم) از او گزارش شده<ref>الفتوح، ج5، ص122.</ref> و از جان امام سجاد(ع) دفاع کرده است.<ref>وقعة الطف، ص 263؛ الفتوح، ج5، ص123؛ الکامل فی التاریخ، ج4، ص82.</ref>

در [[شام]]، خطبه‌ای از او مقابل یزید ثبت شده<ref>الاحتجاج، ج2، ص122 و 123.</ref> و ایستادگی<ref>تاریخ الطبری، ج5، ص462 ؛ الاحتجاج، ج2، ص131و 132.</ref>، شکایت‌ها<ref>بلاغات النساء، ص35؛ الاحتجاج، ج2، ص 123-130.</ref> و افشاگری‌های او در شام، موجب شد [[یزید]] دستور بازگرداندن کاروان اسرا به [[مدینه]] را صادر کند.<ref>وقعة الطف، ص272.</ref>

== وفات و مکان‌های زیارتی منتسب ==

حضرت زینب بنابر قول مشهور در  غروب روز یکشنبه ۱۵ رجب سال ۶۲ وفات نمود.<ref>قاموس الرجال، ج11، ص43.</ref> در مورد محل وفات و مکان دفن او سه گزارش وجود دارد. بنابر گزارش‌ها، حضرت زینب پس از بازگشت از شام تا پایان عمر در مدینه سکونت داشت و پس از وفات در بقیع دفن شد.<ref>عوالم العلوم، ج۱۱، ص 976</ref> با این حال زیارتگاه‌های دیگری در جهان اسلام به عنوان محل دفن آن حضرت شهرت یافته است.

=== حرم حضرت زینب (دمشق) ===

{{اصلی|حرم حضرت زینب (دمشق)}}حرم حضرت زینب(س) زیارتگاهی است در شهر [[دمشق]] در کشور [[سوریه]] و مشهور است که قبر حضرت زینب، در آن قرار دارد. این زیارتگاه قدمت زیادی دارد و دست کم از قرن ششم قمری وجود داشته ولی در منابع تاریخی محل دفن زینب صغری (ام کلثوم) دانسته شده است.<ref>تاریخ مدینه دمشق، ج۲، ص ۳۰۹؛ الاشارات الی معرفه الزیارات، ص ۱۲؛ معجم البلدان،‌ج۳، ص ۲۰</ref> این مکان در سده‌های اخیر به عنوان محل دفن زینب کبری شهرت یافته است.

{{اصلی|مسجد سیدة زینب (قاهره)}}مسجد سیدة زینب در کشور [[مصر]]، شهر [[قاهره]] و در محله سیده زینب، مسجدی بزرگ و مشهور است که بنابر گزارش‌هایی قبر حضرت زینب کبری در آن قرار دارد.<ref>حیاة السیدةزینب بنت امیر المومنین علی بن ابی طالب، ص ۱۳۸-۱۴۲؛ زینب الکبری من المهد الی اللحد، ص ۶۱۰-۶۱۸</ref> درباره سفر حضرت زینب به مصر و وفات او در این مکان گزارش‌های تاریخی معتبری وجود ندارد<ref>نک: بررسی اعتبار کتاب اخبار الزینبات، ص ۶۳-۷۵</ref> و گویا انتساب این قبر به حضرت زینب از سده‌های نهم<ref>المنن الکبری، ص ۴۷۷</ref> یا دهم<ref>المرقد العقیله زینب، ص ۳۸-۳۹</ref> قدیم‌تر نیست.

* [[مسجد سیدة زینب (قاهره)]]

* '''الاحتجاج'''، طبرسی، احمد بن علی (م قرن ۶)، قم، نشر اسوه، ۱۴۲۴.

* '''الاستیعاب فی معرفة الاصحاب'''، ابن عبدالبر (م۴۶۳ق)، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲.

* '''اُسدُ الغابه فی معرفة الصحابه'''، ابن اثیر، علی بن محمد (م۶۳۰ق)، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹.

*'''الاشارات إلی معرفة الزیارات'''، علی بن ابی‌بکر الهروی، تحقیق جانین سوردیل، دمشق، المعهد الفرنسی، ۱۹۵۳م.

* '''امالی المفید'''، شیخ مفید (م۴۱۳ق)، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳.

* '''انساب الاشراف'''، بلاذری، احمد بن یحیی (م۲۷۹ق)، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، ۱۴۱۷.

* '''بحارالانوار'''، علامه مجلسی (م۱۱۱۰ق)، تهران، انتشارات اسلامیه، بی‌تا.

* '''بلاغات النساء'''، ابن ابی طاهر، احمد (م۲۸۰ق)، قم، الشریف الرضی، بی‌تا.

* '''البلدان'''، ابن فقیه، احمد بن محمد (م۳۶۵ق)، تحقیق یوسف هادی، عالم الکتب، ۱۴۱۶.

*'''تاریخ مدینة دمشق'''، علی بن الحسن الدمشقی (ابن عساکر)، تحقیق علی شیری، بیروت، دار الفکر، ۲۰۰۱م.

* '''تاریخ الطبری'''، طبری، محمد بن جریر (م۳۱۰ق)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ۱۹۶۷.

* '''تراجم اعلام النساء'''، اعلمی حائری، محمد حسین (م۱۳۹۱ق)، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۷.

* '''تنقیح المقال فی علم الرجال'''، مامقانی، عبدالله (م۱۳۵۱ق)، نجف، مطبعة المرتضویه، بی‌تا.

* '''حماسه حسینی'''، شهید مطهری، مرتضی، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۸۷ش.

* '''دلائل الامامه'''، طبری، محمد بن جریر (م قرن ۵)، قم، بنیاد بعثت، ۱۴۱۳.

* '''ریاحین الشریعه'''، محلاتی، ذبیح‌الله (م۱۴۰۶ق)، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بی‌تا.

* '''زینب کبری از ولادت تا شهادت'''، قزوینی، سید محمد کاظم، ترجمه کاظم خاتمی طبری، قم، پیام مقدس، ۱۳۸۵ش.

* '''الطبقات الکبری'''، ابن سعد، محمد (م۲۳۰ق)، تحقیق محمد عبدالغافر عطا، بیروت، دارالکتب العلمی، ۱۴۱۰.

* '''علل الشرائع'''، شیخ صدوق، ابن بابویه (م۳۸۱ق)، قم، نشر داوری، بی‌تا.

* '''عوالم العلوم والمعارف'''، بحرانی اصفهانی، عبدالله بن نورالله (م۱۱۴۸ق)، قم، مدرسه الامام المهدی، ۱۳۷۵ش.

* '''غایة المرام'''، بحرانی، هاشم بن سلیمان (م۱۱۰۷ق)، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۲.

* '''الفتوح'''، ابن اعثم کوفی، محمد بن علی (م۳۱۴ق)، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۱۱.

* '''قاموس الرجال'''، شوشتری، محمد تقی (م۱۴۱۵ق)، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۰.

* '''الکامل فی التاریخ'''، ابن اثیر، علی بن محمد (م۶۳۰ق)، بیروت، دارصادر، ۱۳۸۵ق.

* '''مستدرک عوالم العلوم'''، موحد ابطحی، محمد باقر، قم، مؤسسة الامام المهدی(عج)، ۱۴۰۳.

* '''من لایحضره الفقیه'''، شیخ صدوق، محمد بن علی (م۳۸۱ق)، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۴.

*'''معجم البلدان'''، یاقوت بن عبدالله الحموی، بیروت، دار صادر، ۱۳۹۷ق.

* '''نسب قریش'''، مصعب بن عبدالله زبیری (م۲۳۶ق)، قاهره، دارالمعارف، بی‌تا.

* '''وقعة الطف'''، ابو مخنف، لوط بن یحیی (م۱۵۷ق)، تحقیق محمد هادی یوسفی غروی، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۷.

* '''ینابیع الموده لذوی القربی'''، قندوزی، سلیمان بن ابراهیم (م۱۲۹۴ق)، قم، مؤسسه اسوه، ۱۴۲۲.

* '''حیاة السیدة زینب بنت امیر المومنین علی بن ابی طالب'''، جعفر النقدی، بیروت، مؤسسه الاعلمی، ۱۹۹۸م.

* '''زینب الکبری من المهد الی اللحد'''، السید محمد کاظم القزوینی، بیروت، دارالقاری، ۲۰۰۳م.

* '''مرقد العقیله زینب'''، محمد حسنین السابقی، بیروت، مؤسسه الاعلمی، ۱۹۷۹م.

* '''المنن الکبری'''، عبدالوهاب بن احمد الشعرانی، تصحیح احمد عزو عنایة، دمشق، دارالتقوی، ۲۰۰۴م.

*'''بررسی اعتبار کتاب اخبار الزینبات'''، کتاب‌های اسلامی، سید حسن فاطمی، شماره ۲۱، تابستان ۱۳۸۴{{پایان}}