مقصوره: تفاوت میان نسخهها
عاطفه فتاحی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۶۱: | خط ۶۱: | ||
==معانی لغوی و اصطلاحی== | ==معانی لغوی و اصطلاحی== | ||
مقصوره واژهای عربی، اسم مفعول مؤنث از | مقصوره واژهای عربی، اسم مفعول مؤنث از «قصر»<ref>مقصوره در مسجد، ص 481</ref>، با معانی لغویِ خانه، سرایِ محصور<ref>قاموس المحیط، ج2، ص 118</ref> و حجره<ref>المنجد، ص 669</ref>است. | ||
در اصطلاحات معماری اسلامی، مقصوره امام یا جای ایستادن امام در مسجد <ref>لسان العرب، ج5، ص 100، غیاث اللغات، ج2، ص 407</ref> دیواری خشتی یا چوبی بود که منبر<ref>هنر معماری در سرزمینهای اسلامی، ص 25</ref> و محل عبادت امام را دربرمیگرفت.<ref>المسجد النبوی عبرالتاریخ، ص 105</ref> برخی گفتهاند مقصوره در مسجد، به چند دسته کلی، شامل مقصوره امام، مقصوره تابستانی و زمستانی، گنبدخانه، مقصوره مؤذن، مقصوره استراحت و سکونت تقسیم میشود.<ref>مقصوره در مسجد، ص 483</ref> | در اصطلاحات معماری اسلامی، مقصوره امام یا جای ایستادن امام در مسجد <ref>لسان العرب، ج5، ص 100، غیاث اللغات، ج2، ص 407</ref> دیواری خشتی یا چوبی بود که منبر<ref>هنر معماری در سرزمینهای اسلامی، ص 25</ref> و محل عبادت امام را دربرمیگرفت.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE.pdf&page=105 المسجد النبوی عبرالتاریخ، ص 105]</ref> برخی گفتهاند مقصوره در مسجد، به چند دسته کلی، شامل مقصوره امام، مقصوره تابستانی و زمستانی، گنبدخانه، مقصوره مؤذن، مقصوره استراحت و سکونت تقسیم میشود.<ref>مقصوره در مسجد، ص 483</ref> | ||
مقصوره، بعدها در حوزه اصطلاحات معماری مزارها نیز کاربرد یافت. مقصوره مزار به یک چهاردیواری گفته میشود که از چوب و فلز و گاه از سنگ و آجر به شکل مشبک به دور قبر ساخته میشود.<ref>قاموس المصطلحات الاثریه، ص 22</ref>معمولا این مقصورهها را به شکل مشبک و با تزیینات بسیار زیبا و گاهی سقفدار میسازند.<ref>مساجد مصر، ج5، ص 456</ref> | مقصوره، بعدها در حوزه اصطلاحات معماری مزارها نیز کاربرد یافت. مقصوره مزار به یک چهاردیواری گفته میشود که از چوب و فلز و گاه از سنگ و آجر به شکل مشبک به دور قبر ساخته میشود.<ref>قاموس المصطلحات الاثریه، ص 22</ref>معمولا این مقصورهها را به شکل مشبک و با تزیینات بسیار زیبا و گاهی سقفدار میسازند.<ref>مساجد مصر، ج5، ص 456</ref> | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۵: | ||
منابع گسترش یافتن ساخت مقصوره را پس از ساخت مقصوره توسط [[معاویه بن ابی سفیان|معاویه]] میدانند چنانکه این امر به حکام و فرمانروایان تسری یافت و آنان نیز به ساخت مقصوره، روی آوردند.<ref>مآثرالانافه، ج1، ص 111، صبحی الاعشی، ج 4، ص 7</ref> | منابع گسترش یافتن ساخت مقصوره را پس از ساخت مقصوره توسط [[معاویه بن ابی سفیان|معاویه]] میدانند چنانکه این امر به حکام و فرمانروایان تسری یافت و آنان نیز به ساخت مقصوره، روی آوردند.<ref>مآثرالانافه، ج1، ص 111، صبحی الاعشی، ج 4، ص 7</ref> | ||
تا دوره [[مهدی عباسی]] از سوی خلفا و حکام با گسترش بیرویه مقصورهها، مخالفت صریحی انجام نگرفت.<ref>مقصوره در مسجد، ص 507</ref> اما در سال | تا دوره [[مهدی عباسی]] از سوی خلفا و حکام با گسترش بیرویه مقصورهها، مخالفت صریحی انجام نگرفت.<ref>مقصوره در مسجد، ص 507</ref> اما در سال 161 قمری مهدی عباسی دستور داد تا تمام مقصورههای مساجد را در همه ممالک و نواحی اسلامی تخریب و نابود کنند و حتی دستور داد که ارتفاع منبرها را نیز کوتاهتر سازند تا اندازهای که به ارتفاع منبر پیامبر در [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] برسد و بلندتر از آن را جایز ندانست.<ref>تاریخ طبری، ج8، ص 136</ref> اما پس از دوره مهدی عباسی، دوباره مقصورهسازی بهویژه برای سلاطین و حتی حکام محلی رواج یافت.<ref>المساجد فی الاسلام، ص 316</ref> | ||
سنت مقصورهسازی تا اواخر [[دوره عثمانی]] همچنان ادامه داشت و بعد از اینکه خلفا و سلاطین دیگر در مساجد جامع نماز نمیخواندند، خود به خود عنصر مقصورهسازی نیز از معماری مساجد حذف شد.<ref>مقصوره در مسجد، ص 507</ref> | سنت مقصورهسازی تا اواخر [[دوره عثمانی]] همچنان ادامه داشت و بعد از اینکه خلفا و سلاطین دیگر در مساجد جامع نماز نمیخواندند، خود به خود عنصر مقصورهسازی نیز از معماری مساجد حذف شد.<ref>مقصوره در مسجد، ص 507</ref> | ||
| خط ۸۳: | خط ۸۳: | ||
==مقصوره در فقه و احکام== | ==مقصوره در فقه و احکام== | ||
مقصوره با معنای جایگاه [[امام جماعت]]، در احکام و روایات [[شیعه]] و [[اهل سنت|سنی]] بدعت بهشمار آمدهاست. فقها و علما بر سادگی مساجد [[صدر اسلام]] اصرار | مقصوره با معنای جایگاه [[امام جماعت]]، در احکام و روایات [[شیعه]] و [[اهل سنت|سنی]] بدعت بهشمار آمدهاست. گفته شده که فقها و علما بر سادگی مساجد [[صدر اسلام]] اصرار داشتند.<ref>مقصوره در مسجد، ص 510</ref> | ||
برخی از فقهای اهل سنت، با بدعت خواندن مقصوره و برشمردن مفاسد آن، از این حیث که مسجد وقف نماز مسلمانان است لذا نصب مقصوره و نرده غصب مکان مسجد بوده و آن را جایز ندانستهاند.<ref>اصلاح المساجد، ص104</ref> همچنین بنا به تعبیری از [[امام محمد غزالی]] در [[احیاءعلوم الدین]]، نماز خواندن در محل و بنای ویژهای که سلاطین ظالم در مسجد برای خود ایجاد کردهبودند؛ عذر شرعی برای نماز خوان در آن مکان ایجاد نمیکرد.<ref>احیاءعلوم الدین، ج2، ربع عادات، ص 328</ref> | |||
در روایات [[شیعه|شیعی]] نیز در روایتی به نقل از [[امام صادق(ع)]] آمده است، نماز کسی که به امام داخل مقصوره اقتدا کند، باطل است.<ref>الکافی،ج3،ص 385</ref> فقهای شیعه نیز در مورد مقصوره احکامی داشتهاند، بدین نحو که اقتدا به امام داخل مقصوره تنها در حالتی که مقصوره مشبک باشد و امام قابل رؤیت باشد، صحیح است و اگر مقصوره به شکل مانع و دیوار کامل بسته باشد، باطل است.<ref>المبسوط،ج1، ص 156</ref> <ref>جواهرالکلام،ج13، ص 154-156</ref> | |||
==جستارهای وابسته== | |||
*'''[[ضریح]]''' | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۹۸: | خط ۹۹: | ||
*'''الکافی'''، الشیخ الکلینی، محقق: علی اکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق. | *'''الکافی'''، الشیخ الکلینی، محقق: علی اکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق. | ||
*'''المساجد فی الاسلام'''، شیخ طه ولی، بیروت، دارالعلم | *'''المساجد فی الاسلام'''، شیخ طه ولی، بیروت، دارالعلم للملایین. | ||
*'''المسجد النبوی عبرالتاریخ'''، الدکتور محمد السید الوکیل، دارالمجتمع للنشر و التوزیع، چاپ اول 1409ه/1988م. | |||
*'''المبسوط'''، الشیخ الطوسی، محقق: | *'''المبسوط'''، الشیخ الطوسی، محقق: محمدباقر بهبودی، حاشیه نویس: محمدتقی کشفی، تهران، المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه، چاپ سوم، 1387ق. | ||
*'''المنجد فی اللغة'''، لویس معلوف یسوعی، بیروت، مطبعة الکاثولیکیه، چاپ پنجم، بیتا. | *'''المنجد فی اللغة'''، لویس معلوف یسوعی، بیروت، مطبعة الکاثولیکیه، چاپ پنجم، بیتا. | ||
| خط ۱۰۹: | خط ۱۱۲: | ||
*'''اصلاح المساجد من البدع و العوائد'''، جمال الدین قاسمی، بیروت، المکتب الاسلامی، بیتا. | *'''اصلاح المساجد من البدع و العوائد'''، جمال الدین قاسمی، بیروت، المکتب الاسلامی، بیتا. | ||
*'''تاریخ طبری'''، محمدبن جریر طبری، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. | |||
*'''جواهرالکلام'''، الشیخ محمدحسن، النجفی الجواهری، محقق، عباس قوچانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1362ش. | *'''جواهرالکلام'''، الشیخ محمدحسن، النجفی الجواهری، محقق، عباس قوچانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1362ش. | ||