آستان مقدس امام حسین(ع): تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - '</ref> ' به '</ref> '
جز (جایگزینی متن - '</ref>' به '</ref> ')
جز (جایگزینی متن - '</ref> ' به '</ref> ')
خط ۴۰: خط ۴۰:
به نوشته [[شیخ مفید]]، پس از آنکه لشکر [[عمر سعد]] به [[کوفه]] بازگشتند، گروهی از [[قبیله بنی‌اسد]] که در منطقه «[[غاضریه]]» اقامت داشتند، به محل جنگ آمدند و بر [[امام حسین(ع)]] و یاران ایشان، نماز خواندند و آنها را دفن کردند. آنها امام حسین(ع) را در محل قبر کنونی ایشان و فرزندش [[علی‌اکبر]] را پایین پای آن حضرت، به خاک سپردند.
به نوشته [[شیخ مفید]]، پس از آنکه لشکر [[عمر سعد]] به [[کوفه]] بازگشتند، گروهی از [[قبیله بنی‌اسد]] که در منطقه «[[غاضریه]]» اقامت داشتند، به محل جنگ آمدند و بر [[امام حسین(ع)]] و یاران ایشان، نماز خواندند و آنها را دفن کردند. آنها امام حسین(ع) را در محل قبر کنونی ایشان و فرزندش [[علی‌اکبر]] را پایین پای آن حضرت، به خاک سپردند.


سایر [[شهدای کربلا]] را نیز در یک‌جا، کنار یکدیگر در امتداد پایین پای امام، دفن کردند. [[حضرت عباس(ع)]] را نیز در محل شهادت وی، در مسیر غاضریه، جایی که امروزه بارگاه ایشان قرار دارد، به خاک سپردند.<ref>الارشاد، ج2، ص114.</ref>
سایر [[شهدای کربلا]] را نیز در یک‌جا، کنار یکدیگر در امتداد پایین پای امام، دفن کردند. [[حضرت عباس(ع)]] را نیز در محل شهادت وی، در مسیر غاضریه، جایی که امروزه بارگاه ایشان قرار دارد، به خاک سپردند.<ref>الارشاد، ج2، ص114.</ref>  


گویند علت اینکه عباس را در محل شهادتش به خاک سپردند، آن بود که بدن وی به چند قسمت، پاره پاره شده بود و امکان انتقال آن به کنار قبر امام حسین(ع) و سایر شهدا نبود. برخی نیز گفته‌اند که بنی‌اسد، [[حبیب بن مظاهر]] را در محلی نزدیک بالا سر امام حسین(ع) دفن کردند و [[بنی‌تمیم]]، [[حر بن یزید ریاحی]] را به نقطه‌ای در فاصله یک میل از قبر حسین(ع) منتقل و در آنجا دفن کردند.<ref>ابصار العین فی انصار الحسین، سماوی، ص219.</ref>
گویند علت اینکه عباس را در محل شهادتش به خاک سپردند، آن بود که بدن وی به چند قسمت، پاره پاره شده بود و امکان انتقال آن به کنار قبر امام حسین(ع) و سایر شهدا نبود. برخی نیز گفته‌اند که بنی‌اسد، [[حبیب بن مظاهر]] را در محلی نزدیک بالا سر امام حسین(ع) دفن کردند و [[بنی‌تمیم]]، [[حر بن یزید ریاحی]] را به نقطه‌ای در فاصله یک میل از قبر حسین(ع) منتقل و در آنجا دفن کردند.<ref>ابصار العین فی انصار الحسین، سماوی، ص219.</ref>  


==نخستین زائران امام حسین==
==نخستین زائران امام حسین==
خط ۴۸: خط ۴۸:
بارگاه ملکوتی سرور شهیدان، حضرت امام حسین(ع)، از نخستین هفته‌های پس از [[واقعه عاشورا]]، به زیارتگاهی برای [[شیعیان]] تبدیل شد و از آن زمان تاکنون، همواره کانون توجه عاشقان و دوستداران آن حضرت بوده است.
بارگاه ملکوتی سرور شهیدان، حضرت امام حسین(ع)، از نخستین هفته‌های پس از [[واقعه عاشورا]]، به زیارتگاهی برای [[شیعیان]] تبدیل شد و از آن زمان تاکنون، همواره کانون توجه عاشقان و دوستداران آن حضرت بوده است.


برخی گفته‌اند نخستین زائر امام حسین(ع)، «[[عبیدالله بن حر جعفی]]» بود<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، آل‌طعمه، ص72.</ref> که به گزارش [[طبری]] تاریخ‌نگار، پس از واقعه عاشورا، همراه یارانش به کربلا گریخت و با دیدن اجساد یا قبور شهدا، ابیاتی در رثای امام حسین(ع) و بیان پشیمانی خود از یاری نکردن آن حضرت، سرود.<ref>تاریخ الطبری، ج5، ص470.</ref> اما در این گزارش، به زیارت کردن عبیدالله بن حر از قبر امام و یارانش، اشاره صریحی نشده است.
برخی گفته‌اند نخستین زائر امام حسین(ع)، «[[عبیدالله بن حر جعفی]]» بود<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، آل‌طعمه، ص72.</ref> که به گزارش [[طبری]] تاریخ‌نگار، پس از واقعه عاشورا، همراه یارانش به کربلا گریخت و با دیدن اجساد یا قبور شهدا، ابیاتی در رثای امام حسین(ع) و بیان پشیمانی خود از یاری نکردن آن حضرت، سرود.<ref>تاریخ الطبری، ج5، ص470.</ref> اما در این گزارش، به زیارت کردن عبیدالله بن حر از قبر امام و یارانش، اشاره صریحی نشده است.


[[پرونده:117.jpg|بندانگشتی|300px|نمای قدیمی از حرم مطهر امام حسین(ع)]]
[[پرونده:117.jpg|بندانگشتی|300px|نمای قدیمی از حرم مطهر امام حسین(ع)]]


با این حال، مشهور میان علمای شیعه آن است که نخستین زائر قبر شریف امام(ع)، «[[جابر بن عبدالله انصاری]]»، صحابی بزرگ [[پیامبر(ص)]] بود که در نخستین سالروز [[اربعین حسینی]] در 20 صفر سال 61 ه. ق، به زیارت امام(ع) مشرف شد.<ref>مسارّ الشیعة، الشیخ المفید، ص46؛ مصباح المتهجد، الطوسی، ج2، ص787؛ العدد القویة، العلامة الحلی، ص219.</ref>
با این حال، مشهور میان علمای شیعه آن است که نخستین زائر قبر شریف امام(ع)، «[[جابر بن عبدالله انصاری]]»، صحابی بزرگ [[پیامبر(ص)]] بود که در نخستین سالروز [[اربعین حسینی]] در 20 صفر سال 61 ه. ق، به زیارت امام(ع) مشرف شد.<ref>مسارّ الشیعة، الشیخ المفید، ص46؛ مصباح المتهجد، الطوسی، ج2، ص787؛ العدد القویة، العلامة الحلی، ص219.</ref>  


===جزئیات زیارت جابر===
===جزئیات زیارت جابر===
خط ۵۸: خط ۵۸:
البته منابع دیگر شیعه، جزئیات زیارت وی را دو گونه گزارش کرده‌اند:
البته منابع دیگر شیعه، جزئیات زیارت وی را دو گونه گزارش کرده‌اند:


نخستین گزارش از [[عمادالدین طبری]] (متوفای 525 ه. ق) است که زیارت جابر را همراه با [[عطیه عوفی]]، به تفصیل گزارش کرده است. اما در آن، سخنی از ملاقات وی با [[اهل‌بیت(ع)]]، به میان نیاورده است.<ref>بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، عمادالدین الطبرسی، ص125 و 126.</ref> خوارزمی نیز شبیه این گزارش را با تفاوت‌هایی نقل کرده است.<ref>مقتل الحسین، الخوارزمی، ج2، ص190 و 191.</ref>
نخستین گزارش از [[عمادالدین طبری]] (متوفای 525 ه. ق) است که زیارت جابر را همراه با [[عطیه عوفی]]، به تفصیل گزارش کرده است. اما در آن، سخنی از ملاقات وی با [[اهل‌بیت(ع)]]، به میان نیاورده است.<ref>بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، عمادالدین الطبرسی، ص125 و 126.</ref> خوارزمی نیز شبیه این گزارش را با تفاوت‌هایی نقل کرده است.<ref>مقتل الحسین، الخوارزمی، ج2، ص190 و 191.</ref>  


گزارش دوم از [[سید بن طاووس]] است که زیارت جابر را بدون همراهی عطیه و به اختصار بیان کرده و به دنبال آن ملاقات جابر را با اسرای اهل‌بیت(ع) که از [[شام]] بازمی‌گشتند، آورده است.<ref>اللهوف فی قتلی الطفوف، السید بن طاووس، ص114.</ref> به هر حال، درباره تاریخ و جزئیات حضور جابر در [[کربلا]] و نیز امکان بازگشت اهل‌بیت(ع) از شام به کربلا در روز اربعین و دیدار جابر با آنان، میان علما و صاحب‌نظران، اختلاف‌نظر وجود دارد.<ref>برای آگاهی بیشتر، ر. ک: تاریخ در آینه پژوهش، «پژوهشی در اربعین حسینی(ع)»، محسن رنجبر، ش 5، بهار 1384، ص157 و 192.</ref>
گزارش دوم از [[سید بن طاووس]] است که زیارت جابر را بدون همراهی عطیه و به اختصار بیان کرده و به دنبال آن ملاقات جابر را با اسرای اهل‌بیت(ع) که از [[شام]] بازمی‌گشتند، آورده است.<ref>اللهوف فی قتلی الطفوف، السید بن طاووس، ص114.</ref> به هر حال، درباره تاریخ و جزئیات حضور جابر در [[کربلا]] و نیز امکان بازگشت اهل‌بیت(ع) از شام به کربلا در روز اربعین و دیدار جابر با آنان، میان علما و صاحب‌نظران، اختلاف‌نظر وجود دارد.<ref>برای آگاهی بیشتر، ر. ک: تاریخ در آینه پژوهش، «پژوهشی در اربعین حسینی(ع)»، محسن رنجبر، ش 5، بهار 1384، ص157 و 192.</ref>  


==نخستین ساختمان قبر شریف‌==
==نخستین ساختمان قبر شریف‌==


درباره نخستین ساختمان بنا شده بر قبر شریف امام حسین(ع)، در منابع تاریخی معتبر، اطلاع دقیقی در دست نیست. اما نویسندگان معاصر تاریخ کربلا و بارگاه امام حسین(ع)، اقوال و ادعاهایی را درباره تاریخ احداث نخستین بنا روی قبر بیان کرده‌اند که از اعتبار تاریخی، برخوردار نیست. برخی گفته‌اند قبیله بنی‌اسد که امام حسین(ع) و سایر شهیدان را به خاک سپردند، نخستین کسانی بودند که بر قبور آنان، تربتی ساختند. اما به نوشته برخی دیگر، [[مختار ثقفی]]، نخستین کسی بود که به ساخت‌وساز بر قبر مطهر اقدام نمود.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، عبدالجواد الکلیددار، ص208؛ نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، السید حسن الصدر، ص23.</ref>
درباره نخستین ساختمان بنا شده بر قبر شریف امام حسین(ع)، در منابع تاریخی معتبر، اطلاع دقیقی در دست نیست. اما نویسندگان معاصر تاریخ کربلا و بارگاه امام حسین(ع)، اقوال و ادعاهایی را درباره تاریخ احداث نخستین بنا روی قبر بیان کرده‌اند که از اعتبار تاریخی، برخوردار نیست. برخی گفته‌اند قبیله بنی‌اسد که امام حسین(ع) و سایر شهیدان را به خاک سپردند، نخستین کسانی بودند که بر قبور آنان، تربتی ساختند. اما به نوشته برخی دیگر، [[مختار ثقفی]]، نخستین کسی بود که به ساخت‌وساز بر قبر مطهر اقدام نمود.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، عبدالجواد الکلیددار، ص208؛ نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین، السید حسن الصدر، ص23.</ref>  


گرچه هیچ‌یک از این اقوال، مستند نیست و نمی‌توان به راحتی آنها را پذیرفت، اما وجود سقیفه (سایبان) یا گنبد کوچکی روی قبر شریف امام(ع)، در قرن دوم هجری، دور از ذهن نیست؛ زیرا در روایتی از [[امام صادق(ع)]] درباره چگونگی زیارت امام حسین(ع) و بیان زیارتنامه ایشان، آمده است: «اگر از سمت ورودی رو به مشرق آمدی، پس در ورودی بایست و بگو...».<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ابن‌قولویه.</ref> همچنین در ادامه، پس از بیان زیارتنامه امام(ع) و [[حضرت علی‌اکبر]]، آمده است که «از سقیفه خارج می‌شوی و مقابل قبور شهدا می‌ایستی».<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ص256.</ref>
گرچه هیچ‌یک از این اقوال، مستند نیست و نمی‌توان به راحتی آنها را پذیرفت، اما وجود سقیفه (سایبان) یا گنبد کوچکی روی قبر شریف امام(ع)، در قرن دوم هجری، دور از ذهن نیست؛ زیرا در روایتی از [[امام صادق(ع)]] درباره چگونگی زیارت امام حسین(ع) و بیان زیارتنامه ایشان، آمده است: «اگر از سمت ورودی رو به مشرق آمدی، پس در ورودی بایست و بگو...».<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ابن‌قولویه.</ref> همچنین در ادامه، پس از بیان زیارتنامه امام(ع) و [[حضرت علی‌اکبر]]، آمده است که «از سقیفه خارج می‌شوی و مقابل قبور شهدا می‌ایستی».<ref>اعیان الشیعه به نقل از کامل الزیارات، ص256.</ref>  


[[سیدمحسن امین]] از این عبارات، چنین نتیجه‌گیری کرده است که بنای بارگاه امام حسین(ع) در آن زمان، شامل سقیفه‌ای بوده که یک درِ آن، سمت شرق قرار داشته است. اما به هر حال، در یا درهای دیگری نیز وجود داشته است.<ref>اعیان الشیعة، سیدمحسن امین عاملی، ج1، ص627.</ref> همچنین از این زیارتنامه، چنین استنباط می‌شود که قبر حضرت علی‌اکبر(ع) نیز داخل سقیفه قرار داشته است.
[[سیدمحسن امین]] از این عبارات، چنین نتیجه‌گیری کرده است که بنای بارگاه امام حسین(ع) در آن زمان، شامل سقیفه‌ای بوده که یک درِ آن، سمت شرق قرار داشته است. اما به هر حال، در یا درهای دیگری نیز وجود داشته است.<ref>اعیان الشیعة، سیدمحسن امین عاملی، ج1، ص627.</ref> همچنین از این زیارتنامه، چنین استنباط می‌شود که قبر حضرت علی‌اکبر(ع) نیز داخل سقیفه قرار داشته است.


در روایت دیگری از امام صادق(ع)، از ایستادن بیرون از «گنبد»، پیش از ورود به روضه شریف امام حسین(ع)، سخن به میان آمده است‌<ref>المزار الکبیر، ص429.</ref> و این روایت، بر وجود گنبدی بر قبر شریف دلالت دارد.
در روایت دیگری از امام صادق(ع)، از ایستادن بیرون از «گنبد»، پیش از ورود به روضه شریف امام حسین(ع)، سخن به میان آمده است‌<ref>المزار الکبیر، ص429.</ref> و این روایت، بر وجود گنبدی بر قبر شریف دلالت دارد.


==تخریب قبر در دوره متوکل‌==
==تخریب قبر در دوره متوکل‌==


برخی از نویسندگان معاصر، از تخریب بارگاه امام(ع) به دستور‌ [[هارون‌الرشید]]، سخن گفته‌اند.<ref>نزهة اهل الحرمین، ص28؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص74.</ref> اما در منابع تاریخی، اشاره‌ای به این موضوع نشده است و با توجه به اهتمام‌ هارون به احداث گنبد و بارگاهی بر [[قبر امام علی]](ع) در [[نجف]]، چنین اقدامی از وی، بعید می‌نماید.
برخی از نویسندگان معاصر، از تخریب بارگاه امام(ع) به دستور‌ [[هارون‌الرشید]]، سخن گفته‌اند.<ref>نزهة اهل الحرمین، ص28؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص74.</ref> اما در منابع تاریخی، اشاره‌ای به این موضوع نشده است و با توجه به اهتمام‌ هارون به احداث گنبد و بارگاهی بر [[قبر امام علی]](ع) در [[نجف]]، چنین اقدامی از وی، بعید می‌نماید.


[[پرونده:119.jpg|بندانگشتی|300px|بین الحرمین]]
[[پرونده:119.jpg|بندانگشتی|300px|بین الحرمین]]
خط ۸۲: خط ۸۲:
برخی نویسندگان متاخر، از چهار بار تخریب قبر امام حسین در دوره متوکل، سخن گفته‌اند. اما از منابع تاریخی و کهن، چنین برداشت می‌شود که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شده است.
برخی نویسندگان متاخر، از چهار بار تخریب قبر امام حسین در دوره متوکل، سخن گفته‌اند. اما از منابع تاریخی و کهن، چنین برداشت می‌شود که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شده است.


آنچه در بیشتر منابع تاریخی آمده، آن است که متوکل در سال 236 ه. ق، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref>
آنچه در بیشتر منابع تاریخی آمده، آن است که متوکل در سال 236 ه. ق، دستور داد قبر امام حسین را خراب کنند و محل آن را شخم بزنند، بذرپاشی کنند و آب بر آن ببندند. همچنین از آمدن مردم به آنجا جلوگیری نمایند و با زائران قبر آن حضرت، برخورد کنند.<ref>تاریخ الطبری، ج9، ص185؛ الکامل فی التاریخ، ج7، ص55؛ وفیات الاعیان، ج3، ص365.</ref>  




اما [[شیخ طوسی]] در [[امالی]] خود، چنین نقل کرده است که در سال 237 ه. ق، متوکل یکی از فرماندهان خود را با عده زیادی از لشکریان فرستاد تا قبر امام حسین(ع) را خراب کنند<ref>ر. ک: آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، سیدحسن فاطمی، ص10.</ref> و مردم را از زیارت و اجتماع در آنجا منع کنند. او نیز به [[کربلا]] رفت و طبق دستور متوکل، عمل کرد.
اما [[شیخ طوسی]] در [[امالی]] خود، چنین نقل کرده است که در سال 237 ه. ق، متوکل یکی از فرماندهان خود را با عده زیادی از لشکریان فرستاد تا قبر امام حسین(ع) را خراب کنند<ref>ر. ک: آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، سیدحسن فاطمی، ص10.</ref> و مردم را از زیارت و اجتماع در آنجا منع کنند. او نیز به [[کربلا]] رفت و طبق دستور متوکل، عمل کرد.


سپس متوکل در سال 247 ه. ق متوجه شد که مردم [[کوفه]] و سواد آن، همچنان به زیارت قبر امام حسین(ع) می‌روند. ازاین‌رو فرمانده دیگری را با تعدادی از لشکریان خود به کربلا فرستاد تا این بار قبر شریف را نبش کنند و زمین آن را شخم بزنند.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>
سپس متوکل در سال 247 ه. ق متوجه شد که مردم [[کوفه]] و سواد آن، همچنان به زیارت قبر امام حسین(ع) می‌روند. ازاین‌رو فرمانده دیگری را با تعدادی از لشکریان خود به کربلا فرستاد تا این بار قبر شریف را نبش کنند و زمین آن را شخم بزنند.<ref>الامالی، ص328 و 329.</ref>  


[[پرونده:121.jpg|بندانگشتی|300px|بازسازی حرم]]
[[پرونده:121.jpg|بندانگشتی|300px|بازسازی حرم]]
خط ۹۳: خط ۹۳:
==بازسازی حرم تا دوره صفوی‌==
==بازسازی حرم تا دوره صفوی‌==


گفته می‌شود پس از تخریب قبر امام حسین به دستور متوکل، فرزندش منتصر که پدر خود را به علت نصب و دشمنی او با اهل‌بیت پیامبر(ص) به قتل رسانید، بارگاه امام حسین(ع) را بازسازی کرد و زائران قبر شریف آن حضرت را برای زیارت، آزاد گذاشت. در این دوره، تعدادی از سادات و علویان و در راس آنان، [[ابراهیم مجاب]]، فرزند محمد عابد، فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]]، به کربلا مهاجرت کردند و اطراف حرم امام سکونت گزیدند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص78 به نقل از مدینة الحسین.</ref>
گفته می‌شود پس از تخریب قبر امام حسین به دستور متوکل، فرزندش منتصر که پدر خود را به علت نصب و دشمنی او با اهل‌بیت پیامبر(ص) به قتل رسانید، بارگاه امام حسین(ع) را بازسازی کرد و زائران قبر شریف آن حضرت را برای زیارت، آزاد گذاشت. در این دوره، تعدادی از سادات و علویان و در راس آنان، [[ابراهیم مجاب]]، فرزند محمد عابد، فرزند [[امام موسی کاظم(ع)]]، به کربلا مهاجرت کردند و اطراف حرم امام سکونت گزیدند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص78 به نقل از مدینة الحسین.</ref>  


همچنین گفته می‌شود در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، محمد بن زید علوی، از داعیان زیدی طبرستان، به زیارت دو [[حرم امام علی]](ع) در نجف و [[امام حسین(ع)]] در کربلا آمد و به بازسازی بنای حرم امام حسین اقدام نمود.<ref>همان، ص79.</ref>
همچنین گفته می‌شود در دوره [[معتضد عباسی]] (حک: 279- 289 ه. ق)، محمد بن زید علوی، از داعیان زیدی طبرستان، به زیارت دو [[حرم امام علی]](ع) در نجف و [[امام حسین(ع)]] در کربلا آمد و به بازسازی بنای حرم امام حسین اقدام نمود.<ref>همان، ص79.</ref>  


در منابع تاریخی کهن، به دو بازسازی، اشاره نشده است؛ اما از عمارت و ساختن‌ بارگاه مطهر امام حسین(ع) به دستور [[عضدالدوله دیلمی]]، از امرای [[آل بویه]]، سخن به میان آمده است.<ref>نزهة القلوب، ص32.</ref> ابن‌اثیر نیز در تاریخ خود به اقدامات عمرانی عضدالدوله در کربلا در سال 369 ه. ق، اشاره کرده است.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص705.</ref> او همچنین در سال 371 ه. ق، به زیارت قبر مطهر امام حسین(ع) مشرف شد و به سادات علوی و مردم ساکن مجاور بارگاه مقدس، کمک‌های مالی و غیرمالی فراوانی کرد.<ref>فرحة الغری فی تعیین قبر امیرالمؤمنین علی(ع)، صص 292 و 293.</ref>
در منابع تاریخی کهن، به دو بازسازی، اشاره نشده است؛ اما از عمارت و ساختن‌ بارگاه مطهر امام حسین(ع) به دستور [[عضدالدوله دیلمی]]، از امرای [[آل بویه]]، سخن به میان آمده است.<ref>نزهة القلوب، ص32.</ref> ابن‌اثیر نیز در تاریخ خود به اقدامات عمرانی عضدالدوله در کربلا در سال 369 ه. ق، اشاره کرده است.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص705.</ref> او همچنین در سال 371 ه. ق، به زیارت قبر مطهر امام حسین(ع) مشرف شد و به سادات علوی و مردم ساکن مجاور بارگاه مقدس، کمک‌های مالی و غیرمالی فراوانی کرد.<ref>فرحة الغری فی تعیین قبر امیرالمؤمنین علی(ع)، صص 292 و 293.</ref>  


===غارت حرم===
===غارت حرم===


در سال 369 ه. ق، [[ضبّة بن محمد اسدی]] که به راهزنی می‌پرداخت، بارگاه امام حسین را غارت کرد. عضدالدوله دیلمی نیز لشکری را به مقر وی، در شهر عین‌التمر، فرستاد که البته ضُبّه خود را نجات داد و فرار کرد. اما خانواده وی، اسیر و اموالش مصادره شدند. [[ابن‌اثیر]] این حادثه را عِقابی برای وی، در نتیجه غارت بارگاه امام حسین(ع) دانسته است.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص710.</ref>
در سال 369 ه. ق، [[ضبّة بن محمد اسدی]] که به راهزنی می‌پرداخت، بارگاه امام حسین را غارت کرد. عضدالدوله دیلمی نیز لشکری را به مقر وی، در شهر عین‌التمر، فرستاد که البته ضُبّه خود را نجات داد و فرار کرد. اما خانواده وی، اسیر و اموالش مصادره شدند. [[ابن‌اثیر]] این حادثه را عِقابی برای وی، در نتیجه غارت بارگاه امام حسین(ع) دانسته است.<ref>الکامل فی التاریخ، ج8، ص710.</ref>  


در سال 407 ه. ق گنبد حرم امام حسین(ع) و رواق‌های آن در آتش سوخت. علت آتش‌سوزی این بود که عوام مردم، دو شمع (چراغ) بزرگ روشن کردند که در نیمه شب روی ازارها سقوط کرد و آن را آتش زد و آتش به جاهای دیگر سرایت کرد.<ref>المنتظم، ج15، ص120؛ الکامل فی التاریخ، ج9، ص295.</ref> در همین دوره، ابوالحسن بن فضل رامهرمزی، وزیر سلطان‌الدوله، حصار حرم امام حسین(ع) را بازسازی کرد.<ref>المنتظم، ابن‌جوزی، ج15، ص120.</ref>
در سال 407 ه. ق گنبد حرم امام حسین(ع) و رواق‌های آن در آتش سوخت. علت آتش‌سوزی این بود که عوام مردم، دو شمع (چراغ) بزرگ روشن کردند که در نیمه شب روی ازارها سقوط کرد و آن را آتش زد و آتش به جاهای دیگر سرایت کرد.<ref>المنتظم، ج15، ص120؛ الکامل فی التاریخ، ج9، ص295.</ref> در همین دوره، ابوالحسن بن فضل رامهرمزی، وزیر سلطان‌الدوله، حصار حرم امام حسین(ع) را بازسازی کرد.<ref>المنتظم، ابن‌جوزی، ج15، ص120.</ref>  


در این دوره و دوره‌های بعدی، بسیاری از [[خلفای عباسی]] و پادشاهان، به زیارت قبر امام حسین(ع) اهتمام داشتند. در سال 436 ه. ق، سلطان ابوکالیجار مرزبان بن سلطان‌الدوله بویهی (متوفای 440 ه. ق) به زیارت حرم امام حسین(ع) در [[کربلا]] و [[حرم امام علی]](ع)
در این دوره و دوره‌های بعدی، بسیاری از [[خلفای عباسی]] و پادشاهان، به زیارت قبر امام حسین(ع) اهتمام داشتند. در سال 436 ه. ق، سلطان ابوکالیجار مرزبان بن سلطان‌الدوله بویهی (متوفای 440 ه. ق) به زیارت حرم امام حسین(ع) در [[کربلا]] و [[حرم امام علی]](ع)


در [[نجف]]، مشرف شد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج9، ص525.</ref>
در [[نجف]]، مشرف شد.<ref>الکامل فی التاریخ، ج9، ص525.</ref>  


در سال 479 ه. ق، [[سلطان ملکشاه سلجوقی]] به همراه وزیرش نظام‌الملک، بارگاه مطهر امام حسین(ع) را زیارت کردند.<ref>مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، یوسف بن قزاوغلی (سبط ابن الجوزی)، ج19، ص407.</ref>
در سال 479 ه. ق، [[سلطان ملکشاه سلجوقی]] به همراه وزیرش نظام‌الملک، بارگاه مطهر امام حسین(ع) را زیارت کردند.<ref>مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، یوسف بن قزاوغلی (سبط ابن الجوزی)، ج19، ص407.</ref>  


در ربیع‌الثانی سال 553 ه. ق نیز [[المقتفی لامرالله‌]]<ref>المنتظم، ج18، ص125.</ref> و در سال 696 ه. ق، سلطان غازان، پادشاه ایلخانی، این بارگاه مقدس را زیارت کردند.<ref>الحوادث الجامعة، ابن الفوطی، ص333.</ref> بسیاری از بازدیدهای پادشاهان، بازسازی‌ها و اقدامات خیریه‌ای را از سوی آنها به دنبال داشته است؛ برای مثال، ملکشاه در زیارت خود در سال 479 ه. ق دستور بازسازی دیوار حرم را صادر کرد.<ref>المنتظم، ج16، ص259؛ مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، ج19، ص407.</ref>
در ربیع‌الثانی سال 553 ه. ق نیز [[المقتفی لامرالله‌]]<ref>المنتظم، ج18، ص125.</ref> و در سال 696 ه. ق، سلطان غازان، پادشاه ایلخانی، این بارگاه مقدس را زیارت کردند.<ref>الحوادث الجامعة، ابن الفوطی، ص333.</ref> بسیاری از بازدیدهای پادشاهان، بازسازی‌ها و اقدامات خیریه‌ای را از سوی آنها به دنبال داشته است؛ برای مثال، ملکشاه در زیارت خود در سال 479 ه. ق دستور بازسازی دیوار حرم را صادر کرد.<ref>المنتظم، ج16، ص259؛ مرآة الزمان فی تواریخ الاعیان، ج19، ص407.</ref>  


به گزارش [[ابن‌شهرآشوب]]، در نیمه اول قرن ششم هجری، [[المسترشد بالله]]، خلیفه عباسی، به این بهانه که «قبر، نیازی به خزانه ندارد»، اموال حرم حسینی و کربلا و نجف را غارت کرد و آن را میان لشکریان خود تقسیم کرد. اما طولی نکشید که او و پسرش، به قتل رسیدند. او در زمانی که درگیر جنگ با سلطان مسعود بن محمد بن ملکشاه سلجوقی بود، به دست فداییان اسماعیلی، در سال 529 ه. ق، کشته شد.<ref>المنتظم، ج17، ص299 و 300.</ref> با توجه به سال کشته شدن مسترشد، به نظر می‌رسد که قضیه غارت اموال نیز در همین سال، یعنی سال 529 ه. ق، اتفاق افتاده است.<ref>آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، ص10.</ref>
به گزارش [[ابن‌شهرآشوب]]، در نیمه اول قرن ششم هجری، [[المسترشد بالله]]، خلیفه عباسی، به این بهانه که «قبر، نیازی به خزانه ندارد»، اموال حرم حسینی و کربلا و نجف را غارت کرد و آن را میان لشکریان خود تقسیم کرد. اما طولی نکشید که او و پسرش، به قتل رسیدند. او در زمانی که درگیر جنگ با سلطان مسعود بن محمد بن ملکشاه سلجوقی بود، به دست فداییان اسماعیلی، در سال 529 ه. ق، کشته شد.<ref>المنتظم، ج17، ص299 و 300.</ref> با توجه به سال کشته شدن مسترشد، به نظر می‌رسد که قضیه غارت اموال نیز در همین سال، یعنی سال 529 ه. ق، اتفاق افتاده است.<ref>آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، ص10.</ref>  


===حمله مغول===
===حمله مغول===


در زمان حمله ویرانگر مغولان، به فرماندهی «[[هولاکو]]» به [[عراق]] در سال 656 ه. ق، با درایت و تدبیر علمای شیعه، از جمله [[سید بن طاووس]]، دو بارگاه مطهر امام علی(ع) و امام حسین(ع) و دو شهر مهم [[شیعه]]، یعنی [[حله]] و [[کوفه]]، از تخریب و کشتار در امان ماندند.<ref>شهر حسین، مدرس بستان‌آبادی، ص269 و 272.</ref>
در زمان حمله ویرانگر مغولان، به فرماندهی «[[هولاکو]]» به [[عراق]] در سال 656 ه. ق، با درایت و تدبیر علمای شیعه، از جمله [[سید بن طاووس]]، دو بارگاه مطهر امام علی(ع) و امام حسین(ع) و دو شهر مهم [[شیعه]]، یعنی [[حله]] و [[کوفه]]، از تخریب و کشتار در امان ماندند.<ref>شهر حسین، مدرس بستان‌آبادی، ص269 و 272.</ref>  


===بازسازی‌های آل جلایر===
===بازسازی‌های آل جلایر===
خط ۱۲۵: خط ۱۲۵:
در همین سال، سلطان اویس، نیز به بازسازی و توسعه بنای آستان مقدس اقدام نمود و پس از وی، فرزندانش به نام‌های سلطان حسن و سلطان حصین، کار تکمیل بنا و توسعه را ادامه دادند. تاریخ این توسعه بنای آستان، در کتیبه‌ای در محلی که امروزه در حرم امام حسین(ع) به نام «[[نخله مریم]]» شناخته می‌شود، ثبت شده بود. اما در سال 1216 ه. ق، عثمانی‌ها آن را از محل خود برداشتند و اثری از آن، باقی نگذاشتند.
در همین سال، سلطان اویس، نیز به بازسازی و توسعه بنای آستان مقدس اقدام نمود و پس از وی، فرزندانش به نام‌های سلطان حسن و سلطان حصین، کار تکمیل بنا و توسعه را ادامه دادند. تاریخ این توسعه بنای آستان، در کتیبه‌ای در محلی که امروزه در حرم امام حسین(ع) به نام «[[نخله مریم]]» شناخته می‌شود، ثبت شده بود. اما در سال 1216 ه. ق، عثمانی‌ها آن را از محل خود برداشتند و اثری از آن، باقی نگذاشتند.


عبدالجواد کلیددار معتقد است که ساختمان کنونی آستان امام حسین(ع)، مربوط به توسعه بنای آن در دوره سلطان اویس است. اما پس از آن، بارها دولتمردان شیعه و عثمانی‌ها، در آن بازسازی و تغییراتی ایجاد کرده‌اند. در نتیجه، به‌صورت اولیه خود، باقی نمانده است.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، عبدالجواد کلیددار، ص244 و 247.</ref> می‌گویند در جریان توسعه آل جلایر، دو مناره، مجاور ایوان اصلی حرم ایجاد شد که [[علامه سماوی]]، ماده تاریخ آن را عبارت «دو ستون زرین»، معادل 793 ه. ق، گفته است.<ref>مجالی اللطف بارض الطف، الشیخ محمد السماوی، ص304.</ref>
عبدالجواد کلیددار معتقد است که ساختمان کنونی آستان امام حسین(ع)، مربوط به توسعه بنای آن در دوره سلطان اویس است. اما پس از آن، بارها دولتمردان شیعه و عثمانی‌ها، در آن بازسازی و تغییراتی ایجاد کرده‌اند. در نتیجه، به‌صورت اولیه خود، باقی نمانده است.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، عبدالجواد کلیددار، ص244 و 247.</ref> می‌گویند در جریان توسعه آل جلایر، دو مناره، مجاور ایوان اصلی حرم ایجاد شد که [[علامه سماوی]]، ماده تاریخ آن را عبارت «دو ستون زرین»، معادل 793 ه. ق، گفته است.<ref>مجالی اللطف بارض الطف، الشیخ محمد السماوی، ص304.</ref>  
[[پرونده:123.jpg|بندانگشتی|300px|نمایی از بین‌الحرمین]]
[[پرونده:123.jpg|بندانگشتی|300px|نمایی از بین‌الحرمین]]


==بازسازی حرم در دوره صفوی‌==
==بازسازی حرم در دوره صفوی‌==


در سال 914 ه. ق، [[شاه اسماعیل اول صفوی]]، بغداد را فتح کرد و سپس به زیارت قبر امام حسین(ع) در کربلا آمد و هدایایی به بارگاه مقدس هدیه کرد.<ref>تاریخ حبیب السیر، خواند میر، ج4، ص494.</ref> همچنین گفته‌اند که او در سال 920 ه. ق، دستور ساخت شش صندوقچه چوبی خاتم و منبت‌کاری نفیس را صادر کرد تا بر قبور مطهر امامان مدفون در عراق، نصب شود که البته صندوقچه قبر امام حسین(ع)، پس از وفات شاه اسماعیل در سال 932 ه. ق، روی قبر مطهر نصب گردید.<ref>دائرةالمعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، محمدصادق کرباسی، ج2، ص75 و 79.</ref>
در سال 914 ه. ق، [[شاه اسماعیل اول صفوی]]، بغداد را فتح کرد و سپس به زیارت قبر امام حسین(ع) در کربلا آمد و هدایایی به بارگاه مقدس هدیه کرد.<ref>تاریخ حبیب السیر، خواند میر، ج4، ص494.</ref> همچنین گفته‌اند که او در سال 920 ه. ق، دستور ساخت شش صندوقچه چوبی خاتم و منبت‌کاری نفیس را صادر کرد تا بر قبور مطهر امامان مدفون در عراق، نصب شود که البته صندوقچه قبر امام حسین(ع)، پس از وفات شاه اسماعیل در سال 932 ه. ق، روی قبر مطهر نصب گردید.<ref>دائرةالمعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، محمدصادق کرباسی، ج2، ص75 و 79.</ref>  


در سال 941 ه. ق پادشاه عثمانی، [[سلطان سلیمان قانونی]]، به زیارت کربلا آمد و دستور بازسازی و مرمت بنای آستان امام حسین(ع) را صادر کرد.<ref>همان، ص70 و 71.</ref> در کتاب بیان [[منازل سفر العراقین]] تالیف [[نصوح مطراق‌چی]]، که موضوع آن شرح لشکرکشی‌های سلطان سلیمان قانونی به عراق عرب و عجم است، نگاره‌ای هنری از آستان مقدس وجود دارد که نشان‌دهنده تصویر و وضعیت تقریبی ساختمان آن در زمان بازدید سلطان سلیمان است.
در سال 941 ه. ق پادشاه عثمانی، [[سلطان سلیمان قانونی]]، به زیارت کربلا آمد و دستور بازسازی و مرمت بنای آستان امام حسین(ع) را صادر کرد.<ref>همان، ص70 و 71.</ref> در کتاب بیان [[منازل سفر العراقین]] تالیف [[نصوح مطراق‌چی]]، که موضوع آن شرح لشکرکشی‌های سلطان سلیمان قانونی به عراق عرب و عجم است، نگاره‌ای هنری از آستان مقدس وجود دارد که نشان‌دهنده تصویر و وضعیت تقریبی ساختمان آن در زمان بازدید سلطان سلیمان است.


در سال 980 ه. ق، [[شاه طهماسب صفوی]] با [[دولت عثمانی]]، عهدنامه صلحی امضا کرد و به زیارت کربلا آمد و دستور بازسازی آستان مقدس و مسجد واقع در شمال حرم و توسعه رواق حرم و صحن از سمت شمال را صادر کرد. در همین سال، [[حسن بغدادی‌ تبریزی]]، از نزدیکان شاه طهماسب، گنبد حرم را طلاکاری کرد و در سال 982 ه. ق، بازسازی مناره عبد، به دستور شاه طهماسب، به پایان رسید.<ref>دائرةالمعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ص75 و 79.</ref> شیخ محمد سماوی مادّه تاریخ این بازسازی را به فارسی «انگشت یار» و به عربی «خنصر الاحب» که معادل عربی همان عبارت فارسی می‌باشد، گفته است.<ref>مجالی اللطف بارض الطف، ص307.</ref>
در سال 980 ه. ق، [[شاه طهماسب صفوی]] با [[دولت عثمانی]]، عهدنامه صلحی امضا کرد و به زیارت کربلا آمد و دستور بازسازی آستان مقدس و مسجد واقع در شمال حرم و توسعه رواق حرم و صحن از سمت شمال را صادر کرد. در همین سال، [[حسن بغدادی‌ تبریزی]]، از نزدیکان شاه طهماسب، گنبد حرم را طلاکاری کرد و در سال 982 ه. ق، بازسازی مناره عبد، به دستور شاه طهماسب، به پایان رسید.<ref>دائرةالمعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ص75 و 79.</ref> شیخ محمد سماوی مادّه تاریخ این بازسازی را به فارسی «انگشت یار» و به عربی «خنصر الاحب» که معادل عربی همان عبارت فارسی می‌باشد، گفته است.<ref>مجالی اللطف بارض الطف، ص307.</ref>  


در سال 1032 ه. ق، [[شاه عباس صفوی|شاه عباس کبیر صفوی]]، وارد عراق شد و پس از زیارت قبر امیرمؤمنان(ع)، به زیارت قبر امام حسین(ع) رفت. سپس دستور داد تا برای نخستین بار، ضریح مشبکی از جنس مس، تهیه و روی قبر نصب گردد. این ضریح تا سال 1357 ه. ق، در محل خود باقی بود. سپس آن را برداشتند و صندوق و محفظه شیشه‌ای را که برای حفاظت صندوق خاتم است، به‌جای آن گذاشتند. همچنین به دستور وی، گنبد مطهر، کاشی‌کاری گردید و ساختمان حرم و صحن و رواق‌ها، بازسازی شد.<ref>شهر حسین، ص314 و 316.</ref>
در سال 1032 ه. ق، [[شاه عباس صفوی|شاه عباس کبیر صفوی]]، وارد عراق شد و پس از زیارت قبر امیرمؤمنان(ع)، به زیارت قبر امام حسین(ع) رفت. سپس دستور داد تا برای نخستین بار، ضریح مشبکی از جنس مس، تهیه و روی قبر نصب گردد. این ضریح تا سال 1357 ه. ق، در محل خود باقی بود. سپس آن را برداشتند و صندوق و محفظه شیشه‌ای را که برای حفاظت صندوق خاتم است، به‌جای آن گذاشتند. همچنین به دستور وی، گنبد مطهر، کاشی‌کاری گردید و ساختمان حرم و صحن و رواق‌ها، بازسازی شد.<ref>شهر حسین، ص314 و 316.</ref>  


در سال 1048 ه. ق، شاه صفی اول صفوی، به زیارت امام حسین(ع) آمد و اموالی را برای بازسازی حرم مطهر، اختصاص داد. به دستور وی، مسجد پشت سر را بازسازی کردند و دیوار صحن را از سمت شمال، خراب کردند و مساحت صحن را توسعه دادند و رواق شمالی را ساختند.<ref>همان، ص318.</ref>
در سال 1048 ه. ق، شاه صفی اول صفوی، به زیارت امام حسین(ع) آمد و اموالی را برای بازسازی حرم مطهر، اختصاص داد. به دستور وی، مسجد پشت سر را بازسازی کردند و دیوار صحن را از سمت شمال، خراب کردند و مساحت صحن را توسعه دادند و رواق شمالی را ساختند.<ref>همان، ص318.</ref>  


در سال 1153 ه. ق، [[گوهرشاد بیگم]]، دختر شاه سلطان حسین صفوی و همسر [[نادرشاه افشار]]، به تعمیر و تزیین و کاشی‌کاری حرم، اقدام کرد. او کف حرم را با کف‌پوش نفیس، فرش نمود و برای کلیه درهای حرم، پرده‌های نفیسی نصب کرد و بالای ضریح نیز چراغی از طلای خالص قرار داد.<ref>همان، ص318.</ref>
در سال 1153 ه. ق، [[گوهرشاد بیگم]]، دختر شاه سلطان حسین صفوی و همسر [[نادرشاه افشار]]، به تعمیر و تزیین و کاشی‌کاری حرم، اقدام کرد. او کف حرم را با کف‌پوش نفیس، فرش نمود و برای کلیه درهای حرم، پرده‌های نفیسی نصب کرد و بالای ضریح نیز چراغی از طلای خالص قرار داد.<ref>همان، ص318.</ref>  


==حمله وهابی‌ها به کربلا==
==حمله وهابی‌ها به کربلا==
خط ۱۴۶: خط ۱۴۶:
یکی از برجسته‌ترین و در عین حال وحشیانه‌ترین حوادث تجاوز به شهر مقدس کربلا و بارگاه مطهر امام حسین(ع)، فاجعه حمله وهابی‌ها در سال 1216 ه. ق بود که ویرانی و آتش‌سوزی بارگاه مطهر و غارت و کشتار مردم را به دنبال داشت. این حادثه، در دوره حکومت [[عبدالعزیز بن سعود]]، از حاکمان دولت اول [[آل سعود]] در منطقه [[نجد]] [[عربستان]]، اتفاق افتاد.
یکی از برجسته‌ترین و در عین حال وحشیانه‌ترین حوادث تجاوز به شهر مقدس کربلا و بارگاه مطهر امام حسین(ع)، فاجعه حمله وهابی‌ها در سال 1216 ه. ق بود که ویرانی و آتش‌سوزی بارگاه مطهر و غارت و کشتار مردم را به دنبال داشت. این حادثه، در دوره حکومت [[عبدالعزیز بن سعود]]، از حاکمان دولت اول [[آل سعود]] در منطقه [[نجد]] [[عربستان]]، اتفاق افتاد.


شعرای شیعه عراقی، در اشعار خود، به زشتی و شدت حادثه و تاثر خود از آن اشاره کرده‌اند و بسیاری از علما و نویسندگان نیز ابعاد و جزئیاتی از حادثه را ثبت کرده‌اند که در اینجا شرح این ماجرا را از زبان یک نویسنده غربی، یعنی مستر استفان همیسلی لونکریک در کتابش، چهار قرن از تاریخ عراق، نقل می‌کنیم:<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص310.</ref>
شعرای شیعه عراقی، در اشعار خود، به زشتی و شدت حادثه و تاثر خود از آن اشاره کرده‌اند و بسیاری از علما و نویسندگان نیز ابعاد و جزئیاتی از حادثه را ثبت کرده‌اند که در اینجا شرح این ماجرا را از زبان یک نویسنده غربی، یعنی مستر استفان همیسلی لونکریک در کتابش، چهار قرن از تاریخ عراق، نقل می‌کنیم:<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص310.</ref>  


خبر نزدیک شدن وهابی‌ها به کربلا، شامگاه روز دوم ماه آوریل سال 1801 م و هنگامی که بیشتر ساکنان شهر، به زیارت نجف اشرف رفته بودند، منتشر شد. از این‌رو حاضران در شهر، با عجله و شتاب، درها را بستند. اما وهابی‌ها که ششصد نفر پیاده و چهارصد نفر سواره، برآورد شده‌اند، فرود آمدند و چادرهای خود را برپا کردند و نیروهای خود را به سه دسته تقسیم نمودند.
خبر نزدیک شدن وهابی‌ها به کربلا، شامگاه روز دوم ماه آوریل سال 1801 م و هنگامی که بیشتر ساکنان شهر، به زیارت نجف اشرف رفته بودند، منتشر شد. از این‌رو حاضران در شهر، با عجله و شتاب، درها را بستند. اما وهابی‌ها که ششصد نفر پیاده و چهارصد نفر سواره، برآورد شده‌اند، فرود آمدند و چادرهای خود را برپا کردند و نیروهای خود را به سه دسته تقسیم نمودند.
خط ۱۵۶: خط ۱۵۶:
همین طلاهای دیوارها و سقف را جدا ساختند و شمعدانی‌ها، سجاده و آویزهای ارزشمند و قیمتی را برداشتند و درهای منبت‌کاری شده و خلاصه هر وسیله‌ای از این قبیل را جمع‌آوری نمودند و به بیرون حرم، انتقال دادند.
همین طلاهای دیوارها و سقف را جدا ساختند و شمعدانی‌ها، سجاده و آویزهای ارزشمند و قیمتی را برداشتند و درهای منبت‌کاری شده و خلاصه هر وسیله‌ای از این قبیل را جمع‌آوری نمودند و به بیرون حرم، انتقال دادند.


مستر لونکریک، در ادامه، از کشته شدن بسیاری از اهالی بی‌گناه کربلا، سخن گفته و نوشته است:<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص310 و 311.</ref>
مستر لونکریک، در ادامه، از کشته شدن بسیاری از اهالی بی‌گناه کربلا، سخن گفته و نوشته است:<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص310 و 311.</ref>  


افزون بر این کارها، حدود پنجاه نفر را نزدیک ضریح و پانصد نفر را نیز بیرون حرم در صحن، به قتل رساندند. این مهاجمان وحشی در شهر هم، دست به فساد و تخریب زدند و به هر کسی رسیدند، او را بی‌رحمانه کشتند. همچنین به هر خانه‌ای دستبرد زدند و به پیر و کودک رحم نکردند و حرمت هیچ زن و مردی را نگاه نداشتند. از همین روی، هیچ جنبنده‌ای از کشتار وحشیانه یا اسارتشان، در امان نماند. بعضی، شمار کشته‌شدگان را هزار نفر و برخی دیگر، پنج برابر آن (پنج هزار نفر) برآورد کرده‌اند.
افزون بر این کارها، حدود پنجاه نفر را نزدیک ضریح و پانصد نفر را نیز بیرون حرم در صحن، به قتل رساندند. این مهاجمان وحشی در شهر هم، دست به فساد و تخریب زدند و به هر کسی رسیدند، او را بی‌رحمانه کشتند. همچنین به هر خانه‌ای دستبرد زدند و به پیر و کودک رحم نکردند و حرمت هیچ زن و مردی را نگاه نداشتند. از همین روی، هیچ جنبنده‌ای از کشتار وحشیانه یا اسارتشان، در امان نماند. بعضی، شمار کشته‌شدگان را هزار نفر و برخی دیگر، پنج برابر آن (پنج هزار نفر) برآورد کرده‌اند.
خط ۱۶۵: خط ۱۶۵:


===اقدامات آقامحمدشاه قاجار===
===اقدامات آقامحمدشاه قاجار===
پس از روی کارآمدن قاجار، [[آقامحمدشاه قاجار]] دستور داد تا گنبد حرم امام حسین(ع) بازسازی و سپس به‌طور کامل، طلاکاری شود. برخی تاریخ این کار را 1206 ه. ق و برخی نیز 1207 ه. ق، بیان کرده‌اند.<ref>شهر حسین، ص345.</ref> اما در کتاب «[[تاریخ محمدی]]» که تالیف آن در سال 1211 ه. ق پایان یافته است، سال 1205 ه. ق ذکر شده و ماده تاریخ آن از قول [[سلیمان صباحی کاشانی]]، چنین آمده است: «در گنبد حسین علی زیب جست زر». اما عددی که از این مصرع به دست می‌آید، 1207 است‌<ref>آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، ص12.</ref> که شاید تاریخ پایان طلاکاری گنبد باشد.
پس از روی کارآمدن قاجار، [[آقامحمدشاه قاجار]] دستور داد تا گنبد حرم امام حسین(ع) بازسازی و سپس به‌طور کامل، طلاکاری شود. برخی تاریخ این کار را 1206 ه. ق و برخی نیز 1207 ه. ق، بیان کرده‌اند.<ref>شهر حسین، ص345.</ref> اما در کتاب «[[تاریخ محمدی]]» که تالیف آن در سال 1211 ه. ق پایان یافته است، سال 1205 ه. ق ذکر شده و ماده تاریخ آن از قول [[سلیمان صباحی کاشانی]]، چنین آمده است: «در گنبد حسین علی زیب جست زر». اما عددی که از این مصرع به دست می‌آید، 1207 است‌<ref>آینه پژوهش، «لغزش‌ها در تاریخ بارگاه سیدالشهداء(ع)»، ص12.</ref> که شاید تاریخ پایان طلاکاری گنبد باشد.


===اقدامات محمد‌علی شاه===
===اقدامات محمد‌علی شاه===


در سال 1220 ه. ق، [[محمدعلی میرزای قاجار]] (م 1237 ه. ق) اموال فراوانی را برای بازسازی ویرانی‌های به‌جا مانده از حمله وحشیانه وهابی‌ها اختصاص داد.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص351.</ref> در سال 1232 ه. ق نیز، به دستور یکی از زنان [[فتحعلی‌شاه قاجار]]، ایوان روضه مقدسه، طلاکاری گردید. او در سال 1229 ه. ق، به همراه چهل هزار زائر ایرانی، به کربلا می‌رود که در همان زمان، این شهر به محاصره عشایر در می‌آید. از این‌رو نذر می‌کند در صورت رهایی از محاصره، به طلاکاری ایوان اقدام نماید.<ref>شهر حسین، ص400 و 401.</ref>
در سال 1220 ه. ق، [[محمدعلی میرزای قاجار]] (م 1237 ه. ق) اموال فراوانی را برای بازسازی ویرانی‌های به‌جا مانده از حمله وحشیانه وهابی‌ها اختصاص داد.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص351.</ref> در سال 1232 ه. ق نیز، به دستور یکی از زنان [[فتحعلی‌شاه قاجار]]، ایوان روضه مقدسه، طلاکاری گردید. او در سال 1229 ه. ق، به همراه چهل هزار زائر ایرانی، به کربلا می‌رود که در همان زمان، این شهر به محاصره عشایر در می‌آید. از این‌رو نذر می‌کند در صورت رهایی از محاصره، به طلاکاری ایوان اقدام نماید.<ref>شهر حسین، ص400 و 401.</ref>  


===اقدامات ناصرالدین شاه===
===اقدامات ناصرالدین شاه===


در سال 1276 ه. ق [[ناصرالدین‌شاه قاجار]]، دستور داد تا پوشش طلای گنبد بارگاه امام حسین(ع) با طلاهای جدید عوض شود. او اجرای این کار را به [[شیخ عبدالحسین طهرانی]]، که به دستور وی برای اجرای خدمات عمرانی در عتبات عالیات، به عراق آمده بود، واگذار کرد. طلاهای قدیمی گنبد امام حسین نیز به [[آستان کاظمین]] انتقال یافت و بر گنبد این آستان، نصب گردید.<ref>همان، ص346.</ref> بر کتیبه‌های موجود بر گردن گنبد حرم امام حسین(ع)، به طلاکاری آن در دوره ناصرالدین‌شاه، اشاره شده و تاریخ آن، 1273 ه. ق، ثبت شده است.
در سال 1276 ه. ق [[ناصرالدین‌شاه قاجار]]، دستور داد تا پوشش طلای گنبد بارگاه امام حسین(ع) با طلاهای جدید عوض شود. او اجرای این کار را به [[شیخ عبدالحسین طهرانی]]، که به دستور وی برای اجرای خدمات عمرانی در عتبات عالیات، به عراق آمده بود، واگذار کرد. طلاهای قدیمی گنبد امام حسین نیز به [[آستان کاظمین]] انتقال یافت و بر گنبد این آستان، نصب گردید.<ref>همان، ص346.</ref> بر کتیبه‌های موجود بر گردن گنبد حرم امام حسین(ع)، به طلاکاری آن در دوره ناصرالدین‌شاه، اشاره شده و تاریخ آن، 1273 ه. ق، ثبت شده است.


همچنین شیخ عبدالحسین طهرانی به دستور ناصرالدین‌شاه، اقدامات عمرانی مهم دیگری نیز در آستان مقدس حسینی اجرا کرد. او در سال 1276 ه. ق، دکه بزرگ واقع در نمای جنوبی حرم مطهر را که ایوان طلای حرم را پوشش می‌دهد، بنا کرد. سقف و ستون‌های ایوان، چوبی بود و ستون‌های آن، از درخت‌های جنگلی هند آورده شده بود.<ref>همان، ص406.</ref> او همچنین کارهای دیگری را آغاز کرد؛ از جمله ساختن ایوان معروف به ناصری در صحن آستان؛ ساختن مسجد ناصری در ضلع غربی آستان حسینی، ساختن مدرسه زینبیه نزدیک تل زینبیه و ساختن مدرسه صدر از ثلث اموال میرزا تقی‌خان نوری، صدراعظم‌ ناصرالدین‌شاه.<ref>دائرة المعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ج2، ص163 و 164.</ref> همان‌گونه که در ادامه به تفصیل بیشتری بیان خواهد شد، متاسفانه این مسجد و مدارس دینی، بعدها به بهانه احداث خیابان اطراف حرم، خراب شد و از بین رفت.
همچنین شیخ عبدالحسین طهرانی به دستور ناصرالدین‌شاه، اقدامات عمرانی مهم دیگری نیز در آستان مقدس حسینی اجرا کرد. او در سال 1276 ه. ق، دکه بزرگ واقع در نمای جنوبی حرم مطهر را که ایوان طلای حرم را پوشش می‌دهد، بنا کرد. سقف و ستون‌های ایوان، چوبی بود و ستون‌های آن، از درخت‌های جنگلی هند آورده شده بود.<ref>همان، ص406.</ref> او همچنین کارهای دیگری را آغاز کرد؛ از جمله ساختن ایوان معروف به ناصری در صحن آستان؛ ساختن مسجد ناصری در ضلع غربی آستان حسینی، ساختن مدرسه زینبیه نزدیک تل زینبیه و ساختن مدرسه صدر از ثلث اموال میرزا تقی‌خان نوری، صدراعظم‌ ناصرالدین‌شاه.<ref>دائرة المعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ج2، ص163 و 164.</ref> همان‌گونه که در ادامه به تفصیل بیشتری بیان خواهد شد، متاسفانه این مسجد و مدارس دینی، بعدها به بهانه احداث خیابان اطراف حرم، خراب شد و از بین رفت.


در سال 1279 ه. ق، کار ساخت طبقه دوم حجره‌ها و ایوانچه‌ها، گرداگرد صحن شریف امام حسین(ع) اجرا شد و سپس نمای آن، کاشی‌کاری گردید.<ref>مدینة الحسین، ج1، ص41 و 49.</ref> در سال 1283 ه. ق، شیخ عبدالحسین طهرانی به [[کربلا]] بازگشت تا بر کار تکمیل اقدامات عمرانی ناصرالدین‌شاه، نظیر ساخت مسجد و ایوان ناصری، نظارت کند.<ref>همان، ص34.</ref>
در سال 1279 ه. ق، کار ساخت طبقه دوم حجره‌ها و ایوانچه‌ها، گرداگرد صحن شریف امام حسین(ع) اجرا شد و سپس نمای آن، کاشی‌کاری گردید.<ref>مدینة الحسین، ج1، ص41 و 49.</ref> در سال 1283 ه. ق، شیخ عبدالحسین طهرانی به [[کربلا]] بازگشت تا بر کار تکمیل اقدامات عمرانی ناصرالدین‌شاه، نظیر ساخت مسجد و ایوان ناصری، نظارت کند.<ref>همان، ص34.</ref>  


در سال 1287 ه. ق، ناصرالدین‌شاه که از سوی [[پادشاه عثمانی]]، رسماً برای زیارت عتبات عالیات عراق دعوت شده بود، وارد کربلا شد و با توجه به خدمات عمرانی وی در آستان حسینی، مورد استقبال مردم، علما و بزرگان کربلا قرار گرفت.<ref>دائرة المعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ج2، ص173 و 174.</ref>
در سال 1287 ه. ق، ناصرالدین‌شاه که از سوی [[پادشاه عثمانی]]، رسماً برای زیارت عتبات عالیات عراق دعوت شده بود، وارد کربلا شد و با توجه به خدمات عمرانی وی در آستان حسینی، مورد استقبال مردم، علما و بزرگان کربلا قرار گرفت.<ref>دائرة المعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ج2، ص173 و 174.</ref>  


همچنین در دوره ناصرالدین‌شاه، گنبد حرم امام حسین(ع) از داخل آینه‌کاری و تزیین گردید و کتیبه‌هایی حاوی [[آیات قرآن]] و نیز اشعار [[محتشم کاشانی]]، بر آن قرار داده شد.<ref>شهر حسین، ص408.</ref> سپس سقف و بخش فوقانی دیوار رواق‌های گرداگرد حرم، آینه‌کاری و تزیین گردید که در یکی از کتیبه‌های موجود در حرم، تاریخ پایان تزیینات، سال 1295 ه. ق و تاریخ پایان آینه‌کاری، سال 1301 ه. ق، ثبت شده است.<ref>همان، ص423.</ref>
همچنین در دوره ناصرالدین‌شاه، گنبد حرم امام حسین(ع) از داخل آینه‌کاری و تزیین گردید و کتیبه‌هایی حاوی [[آیات قرآن]] و نیز اشعار [[محتشم کاشانی]]، بر آن قرار داده شد.<ref>شهر حسین، ص408.</ref> سپس سقف و بخش فوقانی دیوار رواق‌های گرداگرد حرم، آینه‌کاری و تزیین گردید که در یکی از کتیبه‌های موجود در حرم، تاریخ پایان تزیینات، سال 1295 ه. ق و تاریخ پایان آینه‌کاری، سال 1301 ه. ق، ثبت شده است.<ref>همان، ص423.</ref>  


در سال 1296 ه. ق، نمای بیرونی غربی روضه مطهره و ایوان بالاسر زیبایی به دست معمار ایرانی، استاد احمد شیرازی به شکل زیبایی کاشی‌کاری و با مقرنس‌کاری تزیین گردید.<ref>ر. ک: بغیة النبلاء فی تاریخ کربلاء، عبدالحسین الکلیددار آل طعمة، ص79.</ref>
در سال 1296 ه. ق، نمای بیرونی غربی روضه مطهره و ایوان بالاسر زیبایی به دست معمار ایرانی، استاد احمد شیرازی به شکل زیبایی کاشی‌کاری و با مقرنس‌کاری تزیین گردید.<ref>ر. ک: بغیة النبلاء فی تاریخ کربلاء، عبدالحسین الکلیددار آل طعمة، ص79.</ref>  
در سال 1310 ه. ق حسن‌رفیق پاشا، والی بغداد، چند تار موی منسوب به‌ [[پیامبر اعظم(ص)]] را به حرم امام حسین(ع) هدیه کرد که بدین مناسبت، مراسم باشکوهی در کربلا برگزار شد.<ref>بغیة النبلاء فی تاریخ کربلاء، ص49.</ref>
در سال 1310 ه. ق حسن‌رفیق پاشا، والی بغداد، چند تار موی منسوب به‌ [[پیامبر اعظم(ص)]] را به حرم امام حسین(ع) هدیه کرد که بدین مناسبت، مراسم باشکوهی در کربلا برگزار شد.<ref>بغیة النبلاء فی تاریخ کربلاء، ص49.</ref>  
در سال 1365 ه. ق- 1945 م همه سرداب‌های موجود زیر رواق‌ها و ایوان طلای حرم که تا پیش از این محل دفن مردگان بود، با سیمان پر شد و دفن مردگان در آنها، ممنوع اعلام شد.<ref>همان، ص166 و 167.</ref>
در سال 1365 ه. ق- 1945 م همه سرداب‌های موجود زیر رواق‌ها و ایوان طلای حرم که تا پیش از این محل دفن مردگان بود، با سیمان پر شد و دفن مردگان در آنها، ممنوع اعلام شد.<ref>همان، ص166 و 167.</ref>  


==تاریخچه صندوقچه و ضریح==
==تاریخچه صندوقچه و ضریح==


گویند شاه اسماعیل صفوی در سال 920 ه. ق، دستور ساخت شش صندوقچه چوبی خاتم و منبت‌کاری نفیس را صادر کرد تا بر قبور مطهر [[امامان]] مدفون در عراق نصب شود که البته صندوقچه قبر امام حسین(ع)، پس از وفات شاه اسماعیل در سال 932 ه. ق بر قبر مطهر، نصب گردید.<ref>دائرة المعارف الحسینیة- تاریخ المراقد، ج2، ص58 و 61.</ref>
گویند شاه اسماعیل صفوی در سال 920 ه. ق، دستور ساخت شش صندوقچه چوبی خاتم و منبت‌کاری نفیس را صادر کرد تا بر قبور مطهر [[امامان]] مدفون در عراق نصب شود که البته صندوقچه قبر امام حسین(ع)، پس از وفات شاه اسماعیل در سال 932 ه. ق بر قبر مطهر، نصب گردید.<ref>دائرة المعارف الحسینیة- تاریخ المراقد، ج2، ص58 و 61.</ref>  


در سال 1133 ه. ق، [[گوهرشاه خانم]]، دختر شاه سلطان حسین صفوی که به ازدواج نادرشاه درآمد، صندوقچه چوبی خاتم‌کاری نفیسی را که ساخته دست هنرمندان شیرازی بود، به حرم مطهر هدیه کرد.<ref>شهر حسین، ص325.</ref> این صندوقچه در جریان حمله وهابی‌ها به کربلا، آسیب دید و مقداری از آن، در آتش سوخت و برای همین، در سال 1225 ه. ق بازسازی گردید.<ref>تاریخ جغرافیائی کربلای معلی، عمادالدین حسین اصفهانی، ص113.</ref>
در سال 1133 ه. ق، [[گوهرشاه خانم]]، دختر شاه سلطان حسین صفوی که به ازدواج نادرشاه درآمد، صندوقچه چوبی خاتم‌کاری نفیسی را که ساخته دست هنرمندان شیرازی بود، به حرم مطهر هدیه کرد.<ref>شهر حسین، ص325.</ref> این صندوقچه در جریان حمله وهابی‌ها به کربلا، آسیب دید و مقداری از آن، در آتش سوخت و برای همین، در سال 1225 ه. ق بازسازی گردید.<ref>تاریخ جغرافیائی کربلای معلی، عمادالدین حسین اصفهانی، ص113.</ref>  


به علت نشستن گرد و غبار و چربی و آلودگی بر صندوقچه، در سال 1360 ه. ق، استاد «[[محمدصنیع خاتم شیرازی]]»، صنعتگر معروف ایرانی، آن را به‌طور مناسب و شایسته‌ای، بازسازی کرد؛ به‌گونه‌ای که گویا برای نخستین بار از دست سازنده اصلی آن، بیرون آمده است. برای آنکه صندوقچه از گرد و غبار آسیب نبیند، آن را از چهار سمت‌ و نیز از سمت بالا، با شیشه‌های سنگی مخصوصی پوشاندند و خطوط تقاطع شیشه‌ها را از پنبه و لاستیک پر کردند.<ref>شهر حسین، ص463 و 464.</ref> این صندوقچه، هنوز روی قبر شریف، موجود است و طول، عرض و ارتفاع آن، به ترتیب 5/ 4، 3 و 30/ 1 متر است.
به علت نشستن گرد و غبار و چربی و آلودگی بر صندوقچه، در سال 1360 ه. ق، استاد «[[محمدصنیع خاتم شیرازی]]»، صنعتگر معروف ایرانی، آن را به‌طور مناسب و شایسته‌ای، بازسازی کرد؛ به‌گونه‌ای که گویا برای نخستین بار از دست سازنده اصلی آن، بیرون آمده است. برای آنکه صندوقچه از گرد و غبار آسیب نبیند، آن را از چهار سمت‌ و نیز از سمت بالا، با شیشه‌های سنگی مخصوصی پوشاندند و خطوط تقاطع شیشه‌ها را از پنبه و لاستیک پر کردند.<ref>شهر حسین، ص463 و 464.</ref> این صندوقچه، هنوز روی قبر شریف، موجود است و طول، عرض و ارتفاع آن، به ترتیب 5/ 4، 3 و 30/ 1 متر است.


در سال 1213 ه. ق، فتحعلی‌شاه قاجار به ملک‌الشعرای دربار خود، فتحعلی‌خان صبای کاشانی، دستور داد که ضریحی نقره‌ای بر قبر امام حسین(ع) نصب کند. او نیز صنعتگران را مامور کرد تا ضریح را بسازند و برخی اشعار خود را در مدح و رثای [[امام حسین(ع)]] بر ضریح نوشت. ساخت ضریح، پنج ماه طول کشید و آن را دید. سپس در سال 1218 ه. ق، محمدحسین قراگوزلو، حاکم [[همدان]]، این ضریح را به کربلا منتقل و بر قبر شریف حضرت سیدالشهداء(ع)، نصب کرد.<ref>ناسخ التواریخ، تواریخ قاجاریه، محمدتقی خان سپهر، ج1، ص116.</ref>
در سال 1213 ه. ق، فتحعلی‌شاه قاجار به ملک‌الشعرای دربار خود، فتحعلی‌خان صبای کاشانی، دستور داد که ضریحی نقره‌ای بر قبر امام حسین(ع) نصب کند. او نیز صنعتگران را مامور کرد تا ضریح را بسازند و برخی اشعار خود را در مدح و رثای [[امام حسین(ع)]] بر ضریح نوشت. ساخت ضریح، پنج ماه طول کشید و آن را دید. سپس در سال 1218 ه. ق، محمدحسین قراگوزلو، حاکم [[همدان]]، این ضریح را به کربلا منتقل و بر قبر شریف حضرت سیدالشهداء(ع)، نصب کرد.<ref>ناسخ التواریخ، تواریخ قاجاریه، محمدتقی خان سپهر، ج1، ص116.</ref>  


در دوره ناصرالدین‌شاه نیز یکی از زنان وی، به نام [[انیس‌الدوله]]، ضریح دیگری را از نقره، برای نصب بر قبر شریف امام هدیه نمود که طول آن، 80/ 4 متر و ارتفاع آن، 70/ 1 متر بود.<ref>شهر حسین، ص423.</ref>
در دوره ناصرالدین‌شاه نیز یکی از زنان وی، به نام [[انیس‌الدوله]]، ضریح دیگری را از نقره، برای نصب بر قبر شریف امام هدیه نمود که طول آن، 80/ 4 متر و ارتفاع آن، 70/ 1 متر بود.<ref>شهر حسین، ص423.</ref>  


===ساخت ضریح توسط طاهر سیف‌الدین===
===ساخت ضریح توسط طاهر سیف‌الدین===


[[طاهر سیف‌الدین]]، داعی مطلق پیشین [[فرقه بهره|فرقه بُهره هند]] که از فرقه‌های [[اسماعیلیان]] به شمار می‌آید، پس از زیارت کربلا در سال 1355 ه. ق، تصمیم گرفت ضریح جدیدی را به حرم مطهر امام حسین(ع) هدیه کند. ضریح اهدایی وی که با ضریح قاجاری تعویض شد، از نقره خالص، و طول، عرض و ارتفاع آن، به ترتیب 5/ 5، 5/ 4 و 7/ 3 متر بود.<ref>تاریخ جغرافیائی کربلای معلی، ص123 و 125.</ref>
[[طاهر سیف‌الدین]]، داعی مطلق پیشین [[فرقه بهره|فرقه بُهره هند]] که از فرقه‌های [[اسماعیلیان]] به شمار می‌آید، پس از زیارت کربلا در سال 1355 ه. ق، تصمیم گرفت ضریح جدیدی را به حرم مطهر امام حسین(ع) هدیه کند. ضریح اهدایی وی که با ضریح قاجاری تعویض شد، از نقره خالص، و طول، عرض و ارتفاع آن، به ترتیب 5/ 5، 5/ 4 و 7/ 3 متر بود.<ref>تاریخ جغرافیائی کربلای معلی، ص123 و 125.</ref>  


[[پرونده:125.jpg|بندانگشتی|300px|ضریح قدیمی]]
[[پرونده:125.jpg|بندانگشتی|300px|ضریح قدیمی]]


کار ساختن این ضریح، در سال 1358 ه. ق به پایان رسید و طی مراسمی رسمی با حضور داعی مزبور، رونمایی شد. برخی شعرای شیعه، از جمله [[عبدالکریم النایف]] و [[شیخ‌ محمد سماوی]]، بدین مناسبت اشعاری سرودند که ماده تاریخ اشعارشان، به ترتیب برابر با 1355 و 1358 ه. ق است.<ref>دائرة المعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ج2، ص317 و 318.</ref> گفته می‌شود ضریح نقره‌ای قبلی پس از بازسازی، به آستان [[سامرا]] ارسال شد و بر [[قبر امامین عسکریین(ع)]] نصب گردید.<ref>همان، ص322.</ref>
کار ساختن این ضریح، در سال 1358 ه. ق به پایان رسید و طی مراسمی رسمی با حضور داعی مزبور، رونمایی شد. برخی شعرای شیعه، از جمله [[عبدالکریم النایف]] و [[شیخ‌ محمد سماوی]]، بدین مناسبت اشعاری سرودند که ماده تاریخ اشعارشان، به ترتیب برابر با 1355 و 1358 ه. ق است.<ref>دائرة المعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ج2، ص317 و 318.</ref> گفته می‌شود ضریح نقره‌ای قبلی پس از بازسازی، به آستان [[سامرا]] ارسال شد و بر [[قبر امامین عسکریین(ع)]] نصب گردید.<ref>همان، ص322.</ref>  


در سال 1375 ه. ق، طاهر سیف‌الدین برای این ضریح، تاجی از طلا نصب کرد که نمای بیرونی آن، شامل چهار نوار بود؛ به‌گونه‌ای که محیط هر نوار، به صورت متدرج، از پایین به بالا، افزایش می‌یافت. روی هریک از این نوارها، کتیبه برجسته‌ای به خط ثلث و با پوشش آب طلا، قرار گرفته بود.<ref>همان، ص389 و 393.</ref> این ضریح، بیش از 75 سال روی قبر امام حسین(ع) باقی بود؛ تا اینکه در سال 1391 ه. ش، از روی قبر شریف برداشته شد و ضریح جدیدِ ساخته شده در [[ایران]]، جایگزین آن گردید.
در سال 1375 ه. ق، طاهر سیف‌الدین برای این ضریح، تاجی از طلا نصب کرد که نمای بیرونی آن، شامل چهار نوار بود؛ به‌گونه‌ای که محیط هر نوار، به صورت متدرج، از پایین به بالا، افزایش می‌یافت. روی هریک از این نوارها، کتیبه برجسته‌ای به خط ثلث و با پوشش آب طلا، قرار گرفته بود.<ref>همان، ص389 و 393.</ref> این ضریح، بیش از 75 سال روی قبر امام حسین(ع) باقی بود؛ تا اینکه در سال 1391 ه. ش، از روی قبر شریف برداشته شد و ضریح جدیدِ ساخته شده در [[ایران]]، جایگزین آن گردید.


===ضریح جدید===
===ضریح جدید===
خط ۲۲۹: خط ۲۲۹:
در گذشته، حجره‌های اطراف صحن، مخصوص تدریس علوم دینی و مباحثه طلاب بوده است. اما تعدادی از آنها، به مقابر خانوادگی و تعداد دیگری نیز به محل دفن علما و مشاهیر، تبدیل شده است. از جمله مشاهیری که در حجره‌های اطراف صحن دفن شده‌اند، می‌توان به قبر عالم مجاهد، [[شیخ محمدتقی شیرازی]] و قبر[[شیخ زین‌العابدین حائری]] در ضلع شرقی صحن و قبر [[شیخ عبدالحسین تهرانی]] (متوفای 1286 ه. ق) و قبر [[سیدمرتضی کشمیری]] (متوفای 1342 ه. ق)، در ضلع غربی صحن، اشاره کرد.
در گذشته، حجره‌های اطراف صحن، مخصوص تدریس علوم دینی و مباحثه طلاب بوده است. اما تعدادی از آنها، به مقابر خانوادگی و تعداد دیگری نیز به محل دفن علما و مشاهیر، تبدیل شده است. از جمله مشاهیری که در حجره‌های اطراف صحن دفن شده‌اند، می‌توان به قبر عالم مجاهد، [[شیخ محمدتقی شیرازی]] و قبر[[شیخ زین‌العابدین حائری]] در ضلع شرقی صحن و قبر [[شیخ عبدالحسین تهرانی]] (متوفای 1286 ه. ق) و قبر [[سیدمرتضی کشمیری]] (متوفای 1342 ه. ق)، در ضلع غربی صحن، اشاره کرد.


در ضلع جنوبی صحن، بالای ورودی اصلی صحن، یعنی باب القبله، ساعت بزرگی روی یک پایه سیمانی بلند قرار دارد که آن را تولیت آستان حسینی، در سال 1382 ه. ق، از آلمان خریداری کرده است. این ساعت، جایگزین ساعت قدیمی‌تری شده است که آن را ناصرالدین‌شاه قاجار در سال 1312 ه. ق هدیه کرده بود. بدنه پایه یا برج ساعت نیز در سال 1383 ه. ق، کاشی‌کاری شده و بالای آن، گنبد کوچکی از طلا، نصب شده است.<ref>دائرة المعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ج2، ص411 و 413.</ref>
در ضلع جنوبی صحن، بالای ورودی اصلی صحن، یعنی باب القبله، ساعت بزرگی روی یک پایه سیمانی بلند قرار دارد که آن را تولیت آستان حسینی، در سال 1382 ه. ق، از آلمان خریداری کرده است. این ساعت، جایگزین ساعت قدیمی‌تری شده است که آن را ناصرالدین‌شاه قاجار در سال 1312 ه. ق هدیه کرده بود. بدنه پایه یا برج ساعت نیز در سال 1383 ه. ق، کاشی‌کاری شده و بالای آن، گنبد کوچکی از طلا، نصب شده است.<ref>دائرة المعارف الحسینیة، تاریخ المراقد، ج2، ص411 و 413.</ref>  


===ورودی‌های صحن‌===
===ورودی‌های صحن‌===


صحن شریف آستانه حسینی، دارای چند ورودی است که هریک به‌سوی یکی از محله‌های کربلا گشوده می‌شود. این ورودی‌ها، درون ایوان‌هایی مزین به کاشی‌کاری‌های زیبا، با نقش‌های هندسی و گیاهی، قرار دارد. در گذشته، تعداد آنها، هفت ورودی بود که در جریان توسعه صحن، دو ورودی با یکدیگر ادغام شد و چهار ورودی جدید نیز ساخته شد که بدین ترتیب، تعداد ورودی‌های صحن، به ده ورودی افزایش یافت. این ورودی‌ها عبارت‌اند از:<ref>برای تفصیل بیشتر، ر. ک: تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، صص 184 و 190.</ref>
صحن شریف آستانه حسینی، دارای چند ورودی است که هریک به‌سوی یکی از محله‌های کربلا گشوده می‌شود. این ورودی‌ها، درون ایوان‌هایی مزین به کاشی‌کاری‌های زیبا، با نقش‌های هندسی و گیاهی، قرار دارد. در گذشته، تعداد آنها، هفت ورودی بود که در جریان توسعه صحن، دو ورودی با یکدیگر ادغام شد و چهار ورودی جدید نیز ساخته شد که بدین ترتیب، تعداد ورودی‌های صحن، به ده ورودی افزایش یافت. این ورودی‌ها عبارت‌اند از:<ref>برای تفصیل بیشتر، ر. ک: تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، صص 184 و 190.</ref>  


1. [[باب القبله]]: قدیمی‌ترین در و ورودی اصلی صحن است که با توجه به قرار داشتن آن در سمت قبله (جنوب) صحن، به این نام شهرت یافته است. ارتفاع آن، حدود پانزده متر و عرض قاعده آن، هشت متر است. بر کاشی‌های آن، تاریخ‌های 1275 ه. ق و 1385 ه. ق، به چشم می‌خورد.
1. [[باب القبله]]: قدیمی‌ترین در و ورودی اصلی صحن است که با توجه به قرار داشتن آن در سمت قبله (جنوب) صحن، به این نام شهرت یافته است. ارتفاع آن، حدود پانزده متر و عرض قاعده آن، هشت متر است. بر کاشی‌های آن، تاریخ‌های 1275 ه. ق و 1385 ه. ق، به چشم می‌خورد.
خط ۲۷۲: خط ۲۷۲:
ایوان طلا در ضلع جنوبی حرم قرار دارد و مشرف به صحن است و دیوارهای آن، با طلای ناب روکش شده و قسمت‌های فوقانی دیوارها با کاشی‌های زیبا، تزیین یافته است. در این ایوان و دو طرف آن، سه درِ چوبی با روکش طلا و تزیینات میناکاری وجود دارد که کتیبه‌های حاوی [[آیات قرآن]] و اشعار عربی نیز بر آنها نقش بسته است. ایوان طلا را دکه بزرگی با سقف و ستون‌های چوبی، پوشش داده است. این دکه، به شکل مستطیلی به طول 36 متر و عرض ده متر است و دارای سقف بلندی است که بخش میانی آن، ارتفاع بیشتر و دو بخش جانبی آن، ارتفاع کمتری دارد.
ایوان طلا در ضلع جنوبی حرم قرار دارد و مشرف به صحن است و دیوارهای آن، با طلای ناب روکش شده و قسمت‌های فوقانی دیوارها با کاشی‌های زیبا، تزیین یافته است. در این ایوان و دو طرف آن، سه درِ چوبی با روکش طلا و تزیینات میناکاری وجود دارد که کتیبه‌های حاوی [[آیات قرآن]] و اشعار عربی نیز بر آنها نقش بسته است. ایوان طلا را دکه بزرگی با سقف و ستون‌های چوبی، پوشش داده است. این دکه، به شکل مستطیلی به طول 36 متر و عرض ده متر است و دارای سقف بلندی است که بخش میانی آن، ارتفاع بیشتر و دو بخش جانبی آن، ارتفاع کمتری دارد.


همان‌گونه که بیان شد این دکه، در دوره ناصرالدین‌شاه و با تلاش شیخ عبدالحسین‌ طهرانی در سال 1276 ه ق، بنا شد. سقف و ستون‌های این دکه که در آن زمان، از چوب بود، در سال 1342 ه. ق با چوب‌های جدیدی که از هند آورده بودند، بازسازی شد.<ref>شهر حسین، ص413.</ref> در جبهه دکه، تعداد دوازده ستون چوبی وجود داشت که دو ستون، به ارتفاع سیزده متر در بخش میانی و مرتفع آن و شش ستون به ارتفاع نه متر، در دو جناح شرقی و غربی دکه و دو نیم ستون به ارتفاع چهار متر نیز در انتهای غربی و شرقی آن، قرار داشت. جبهه و ستون‌های چوبی این دکه، در سال 1388 ه. ق، با جبهه و ستون‌هایی از سنگ
همان‌گونه که بیان شد این دکه، در دوره ناصرالدین‌شاه و با تلاش شیخ عبدالحسین‌ طهرانی در سال 1276 ه ق، بنا شد. سقف و ستون‌های این دکه که در آن زمان، از چوب بود، در سال 1342 ه. ق با چوب‌های جدیدی که از هند آورده بودند، بازسازی شد.<ref>شهر حسین، ص413.</ref> در جبهه دکه، تعداد دوازده ستون چوبی وجود داشت که دو ستون، به ارتفاع سیزده متر در بخش میانی و مرتفع آن و شش ستون به ارتفاع نه متر، در دو جناح شرقی و غربی دکه و دو نیم ستون به ارتفاع چهار متر نیز در انتهای غربی و شرقی آن، قرار داشت. جبهه و ستون‌های چوبی این دکه، در سال 1388 ه. ق، با جبهه و ستون‌هایی از سنگ


مرمر فاخر، تعویض گردید.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص158.</ref>
مرمر فاخر، تعویض گردید.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص158.</ref>  


افزون‌بر ایوان طلا، در ضلع غربی حرم و متصل به رواق ابراهیم مجاب، ایوان دیگری به نام ایوان راس الحسین (بالاسر) وجود دارد که طاق آن به شکل زیبایی، کاشی‌کاری شده است. در این ایوان، کتیبه‌ای به چشم می‌خورد که تاریخ 1296 ه. ق بر آن ثبت شده است.
افزون‌بر ایوان طلا، در ضلع غربی حرم و متصل به رواق ابراهیم مجاب، ایوان دیگری به نام ایوان راس الحسین (بالاسر) وجود دارد که طاق آن به شکل زیبایی، کاشی‌کاری شده است. در این ایوان، کتیبه‌ای به چشم می‌خورد که تاریخ 1296 ه. ق بر آن ثبت شده است.
خط ۳۱۴: خط ۳۱۴:
در حال حاضر، در سالنی واقع در طبقه دوم حجره‌های واقع در نیمه غربی ضلع جنوبی صحن، گنجینه آستان تاسیس شده است که در آن، بسیاری از اشیای نفیس و ارزشمندی که شاهان و بزرگان ایران و هند و... به این آستان هدیه کرده‌اند، به نمایش گذاشته شده است. این اشیاء، شامل انواع جواهر، قندیل‌های طلا، ظرف‌های طلا و نقره، پارچه‌های زربافت و ابریشمی، ترمه‌های زیبا، شمشیرها و ابزار جنگی، عتیقه‌جات و کاشی‌های قدیمی و نفیس می‌شود.
در حال حاضر، در سالنی واقع در طبقه دوم حجره‌های واقع در نیمه غربی ضلع جنوبی صحن، گنجینه آستان تاسیس شده است که در آن، بسیاری از اشیای نفیس و ارزشمندی که شاهان و بزرگان ایران و هند و... به این آستان هدیه کرده‌اند، به نمایش گذاشته شده است. این اشیاء، شامل انواع جواهر، قندیل‌های طلا، ظرف‌های طلا و نقره، پارچه‌های زربافت و ابریشمی، ترمه‌های زیبا، شمشیرها و ابزار جنگی، عتیقه‌جات و کاشی‌های قدیمی و نفیس می‌شود.


همچنین برخی از قرآن‌ها و نسخه‌های خطی نفیس موجود در کتابخانه آستان مقدس، در این گنجینه دیده می‌شود. از جمله مهم‌ترین قرآن‌های خطی موجود در این گنجینه، قرآنی است بسیار قدیمی به خط کوفی که به [[امام زین‌العابدین(ع)]] منسوب است. قرآن دیگری نیز از تاریخ 693 ه. ق، به خط [[یاقوت مستعصمی]]، خطاط مشهور مسلمان،<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص110.</ref> در این گنجینه وجود دارد.
همچنین برخی از قرآن‌ها و نسخه‌های خطی نفیس موجود در کتابخانه آستان مقدس، در این گنجینه دیده می‌شود. از جمله مهم‌ترین قرآن‌های خطی موجود در این گنجینه، قرآنی است بسیار قدیمی به خط کوفی که به [[امام زین‌العابدین(ع)]] منسوب است. قرآن دیگری نیز از تاریخ 693 ه. ق، به خط [[یاقوت مستعصمی]]، خطاط مشهور مسلمان،<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص110.</ref> در این گنجینه وجود دارد.


==آثار و اماکن از بین رفته در محدوده حرم==
==آثار و اماکن از بین رفته در محدوده حرم==
خط ۳۲۴: خط ۳۲۴:
در ضلع شرقی صحن بزرگ و اصلی آستان سیدالشهدا(ع)، صحن کوچکی وجود داشت که راهرویی مسقف به طاق‌های مقرنس و کاشی‌کاری شده، به آن متصل می‌شد. مساحت این صحن، 48 مترمربع بود که دیوارهای بلندی داشت و از آثار تاریخی و هنری نفیس و ارزشمند به شمار می‌آمد.
در ضلع شرقی صحن بزرگ و اصلی آستان سیدالشهدا(ع)، صحن کوچکی وجود داشت که راهرویی مسقف به طاق‌های مقرنس و کاشی‌کاری شده، به آن متصل می‌شد. مساحت این صحن، 48 مترمربع بود که دیوارهای بلندی داشت و از آثار تاریخی و هنری نفیس و ارزشمند به شمار می‌آمد.


نمای صحن مزین به کاشی‌کاری‌های ممتاز با نقش‌های گیاهی زیبا بود. همچنین در این صحن، دو مناره کوچک مزین به آیات قرآن وجود داشت که در سال 1262 ه. ق به دستور نجیب پاشا، والی عثمانی، ساخته شده بود. متاسفانه شهرداری کربلا، این اثر تاریخی بی‌نظیر را در سال 1368 ه. ق برابر با 1948 م. به بهانه احداث خیابان در گرداگرد آستان امام حسین(ع)، به‌طور کامل، ویران کرد. روحانیان شیعه نیز در اعتراض به این اقدام، از برگزاری نماز جماعت در صحن حرم امام حسین(ع) خودداری کردند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، صص 183 و 184.</ref>
نمای صحن مزین به کاشی‌کاری‌های ممتاز با نقش‌های گیاهی زیبا بود. همچنین در این صحن، دو مناره کوچک مزین به آیات قرآن وجود داشت که در سال 1262 ه. ق به دستور نجیب پاشا، والی عثمانی، ساخته شده بود. متاسفانه شهرداری کربلا، این اثر تاریخی بی‌نظیر را در سال 1368 ه. ق برابر با 1948 م. به بهانه احداث خیابان در گرداگرد آستان امام حسین(ع)، به‌طور کامل، ویران کرد. روحانیان شیعه نیز در اعتراض به این اقدام، از برگزاری نماز جماعت در صحن حرم امام حسین(ع) خودداری کردند.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، صص 183 و 184.</ref>  


====مناره عبد====
====مناره عبد====


در گذشته، افزون‌بر دو گلدسته موجود در دو طرف ایوان اصلی حرم امام حسین(ع)، مناره سومی نیز در ضلع شرقی آستان مقدس وجود داشته که از نظر هنر و معماری اسلامی، بسیار ارزشمند و بااهمیت بوده است. این گلدسته که به نام «[[مناره عبد]]» شناخته‌ می‌شد، در سال 767 ه. ق، به دست مرجان بن عبدالله، حاکم عراق، در دوره سلطان اویس جلایری، ساخته شد. قطر قاعده آن، حدود بیست متر و ارتفاع آن، چهل متر بود و نمای آن با کاشی‌های زیبا، تزیین یافته بود.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص318؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص179.</ref>
در گذشته، افزون‌بر دو گلدسته موجود در دو طرف ایوان اصلی حرم امام حسین(ع)، مناره سومی نیز در ضلع شرقی آستان مقدس وجود داشته که از نظر هنر و معماری اسلامی، بسیار ارزشمند و بااهمیت بوده است. این گلدسته که به نام «[[مناره عبد]]» شناخته‌ می‌شد، در سال 767 ه. ق، به دست مرجان بن عبدالله، حاکم عراق، در دوره سلطان اویس جلایری، ساخته شد. قطر قاعده آن، حدود بیست متر و ارتفاع آن، چهل متر بود و نمای آن با کاشی‌های زیبا، تزیین یافته بود.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص318؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، ص179.</ref>  


این مناره نفیس و ارزشمند که به مدت شش قرن، صحیح و سالم پابرجا مانده بود، متاسفانه در سال 1354 ه. ق- 1935 م، به دستور یاسین الهاشمی، نخست وزیر وقت عراق، خراب گردید. بهانه دولت عراق برای تخریب مناره، فرسودگی و کج شدن آن بود. اما گویا هدف اصلی آنها از این کار، دست گذاشتن بر اوقاف فراوانی بود که بانی مناره برای آن، تعیین کرده بود. به هر حال این اقدام، موجب ناراحتی و تاسف اهالی کربلا شد و شعرای شیعه عراق نیز در اشعاری که بدین مناسبت سرودند، نارضایتی خود را ابراز کردند.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص320 و 330؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، صص 181 و 182.</ref>
این مناره نفیس و ارزشمند که به مدت شش قرن، صحیح و سالم پابرجا مانده بود، متاسفانه در سال 1354 ه. ق- 1935 م، به دستور یاسین الهاشمی، نخست وزیر وقت عراق، خراب گردید. بهانه دولت عراق برای تخریب مناره، فرسودگی و کج شدن آن بود. اما گویا هدف اصلی آنها از این کار، دست گذاشتن بر اوقاف فراوانی بود که بانی مناره برای آن، تعیین کرده بود. به هر حال این اقدام، موجب ناراحتی و تاسف اهالی کربلا شد و شعرای شیعه عراق نیز در اشعاری که بدین مناسبت سرودند، نارضایتی خود را ابراز کردند.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص320 و 330؛ تاریخ مرقد الحسین والعباس(ع)، صص 181 و 182.</ref>  
===مقبره آل بویه===
===مقبره آل بویه===
در گذشته، در مجاورت حرم امام حسین (ع)، مقبره‌ای مخصوص [[آل‌بویه]] وجود داشت که پادشاهان و حاکمان این خاندان را که وصیت می‌کردند در کربلا دفن شوند، در این مقبره به خاک می‌سپردند. محل این مقبره، به مرور زمان فراموش شد و در دل خاک، پنهان شد؛ تا اینکه در سال ١٢٩٢ه. ق، یکی از سادات خاندان آل صافی، یکی از خانه‌های مجاور صحن کوچک آستان امام حسین (ع) را خریداری کرد تا در آن، مقبره خانوادگی برای خود ایجاد کند. در زمان شروع ساخت مقبره، روزنه و دریچه‌ای پیدا شد که به مقبره‌ای متصل می‌گشت و در آن قبوری وجود داشت و از کتیبه‌های روی آنها مشخص شد که مدافن آل‌بویه است.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس (ع)، ص١٨٣.</ref> این مقبره به‌طور کامل در روز چهارشنبه 22 محرم‌الحرام سال 1368ه. ق (1948/11/24 م)، به دست [[عبدالرسول خالصی]]، شهردار کربلا، ویران گردید و از بین رفت.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص٣6٧.</ref>
در گذشته، در مجاورت حرم امام حسین (ع)، مقبره‌ای مخصوص [[آل‌بویه]] وجود داشت که پادشاهان و حاکمان این خاندان را که وصیت می‌کردند در کربلا دفن شوند، در این مقبره به خاک می‌سپردند. محل این مقبره، به مرور زمان فراموش شد و در دل خاک، پنهان شد؛ تا اینکه در سال ١٢٩٢ه. ق، یکی از سادات خاندان آل صافی، یکی از خانه‌های مجاور صحن کوچک آستان امام حسین (ع) را خریداری کرد تا در آن، مقبره خانوادگی برای خود ایجاد کند. در زمان شروع ساخت مقبره، روزنه و دریچه‌ای پیدا شد که به مقبره‌ای متصل می‌گشت و در آن قبوری وجود داشت و از کتیبه‌های روی آنها مشخص شد که مدافن آل‌بویه است.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس (ع)، ص١٨٣.</ref> این مقبره به‌طور کامل در روز چهارشنبه 22 محرم‌الحرام سال 1368ه. ق (1948/11/24 م)، به دست [[عبدالرسول خالصی]]، شهردار کربلا، ویران گردید و از بین رفت.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص٣6٧.</ref>  


===مسجد جامع و مقام راس الحسین(ع)===
===مسجد جامع و مقام راس الحسین(ع)===


ابتدای خیابان سدره، نزدیک آستان امام حسین (ع)، مسجدی تاریخی به نام [[مسجد راس الحسین(ع)|راس‌الحسین (ع)]] قرار داشت و میان آن، مقامی وجود داشت که محل قرار گرفتن سر بریده امام (ع)، پیش از انتقال آن به کوفه، به شمار می‌آمد. متاسفانه این مسجد و مقام، به بهانه احداث خیابان پیرامون آستان حسینی، به دستور طاهر القیسی، شهردار کربلا، خراب گردید و از بین رفت.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، صص361 و 366. کربلاء فی الذاکرة، صص 169 و ١٧٠.</ref>
ابتدای خیابان سدره، نزدیک آستان امام حسین (ع)، مسجدی تاریخی به نام [[مسجد راس الحسین(ع)|راس‌الحسین (ع)]] قرار داشت و میان آن، مقامی وجود داشت که محل قرار گرفتن سر بریده امام (ع)، پیش از انتقال آن به کوفه، به شمار می‌آمد. متاسفانه این مسجد و مقام، به بهانه احداث خیابان پیرامون آستان حسینی، به دستور طاهر القیسی، شهردار کربلا، خراب گردید و از بین رفت.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، صص361 و 366. کربلاء فی الذاکرة، صص 169 و ١٧٠.</ref>  


===مدارس علمیه===
===مدارس علمیه===


مدرسه سردار حسن خان: این مدرسه، بزرگ‌ترین مدرسه علمی کربلا بود که در شمال آستانه حسینی قرار داشت. بسیاری از علمای برجسته، در آن تحصیلات دینی خود را تکمیل کرده‌اند. این مدرسه و موقوفات آن، در روز پنج‌شنبه شانزدهم محرم‌الحرام سال 1368ه. ق (1948/١١/١٨م)، به دستور عبدالرسول خالصی، ویران گردید.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، صص362 و 367.</ref>
مدرسه سردار حسن خان: این مدرسه، بزرگ‌ترین مدرسه علمی کربلا بود که در شمال آستانه حسینی قرار داشت. بسیاری از علمای برجسته، در آن تحصیلات دینی خود را تکمیل کرده‌اند. این مدرسه و موقوفات آن، در روز پنج‌شنبه شانزدهم محرم‌الحرام سال 1368ه. ق (1948/١١/١٨م)، به دستور عبدالرسول خالصی، ویران گردید.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، صص362 و 367.</ref>  
مدرسه زینبیه: از مدارس دینی مهم کربلا و واقع در غرب آستانه حسینی بود که ورودی آن، از داخل صحن آستان، قرار داشت. این مدرسه به همراه موقوفات آن، در روز دوشنبه سیزدهم محرم‌الحرام سال 1368ه. ق (1948/١١/15م)، به دستور عبدالرسول خالصی، خراب شد.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، صص361 و366.</ref>
مدرسه زینبیه: از مدارس دینی مهم کربلا و واقع در غرب آستانه حسینی بود که ورودی آن، از داخل صحن آستان، قرار داشت. این مدرسه به همراه موقوفات آن، در روز دوشنبه سیزدهم محرم‌الحرام سال 1368ه. ق (1948/١١/15م)، به دستور عبدالرسول خالصی، خراب شد.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، صص361 و366.</ref>  


مدرسه صدراعظم نوری: از مدارس علمی مهم کربلا و واقع در غرب آستانه حسینی بود که به دستور طاهر القیسی، ویران گردید.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص361 و366.</ref> این مدرسه را میرزا آقاخان نوری (متوفای 1243ه. ق)، دومین صدراعظم ناصرالدین‌شاه قاجار، ساخته بود.
مدرسه صدراعظم نوری: از مدارس علمی مهم کربلا و واقع در غرب آستانه حسینی بود که به دستور طاهر القیسی، ویران گردید.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص361 و366.</ref> این مدرسه را میرزا آقاخان نوری (متوفای 1243ه. ق)، دومین صدراعظم ناصرالدین‌شاه قاجار، ساخته بود.


===مسجد بزرگ ناصری===
===مسجد بزرگ ناصری===
از مساجد باشکوه کربلا و واقع در غرب آستان مقدس بود که به دستور عبدالرسول خالصی، در ماه ربیع‌الاول سال 1368ه. ق، ویران گردید.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، صص361 و 366.</ref> این مسجد، از آثار دوره ناصرالدین‌شاه قاجار در کربلا، به شمار می‌آمد.
از مساجد باشکوه کربلا و واقع در غرب آستان مقدس بود که به دستور عبدالرسول خالصی، در ماه ربیع‌الاول سال 1368ه. ق، ویران گردید.<ref>تاریخ کربلا و حائر حسینی، صص361 و 366.</ref> این مسجد، از آثار دوره ناصرالدین‌شاه قاجار در کربلا، به شمار می‌آمد.


===تکیه بکتاشیه===
===تکیه بکتاشیه===
این بنا در گذشته، از مشهورترین بناهای وابسته به آستان امام حسین (ع) بود که داخل صحن، از سمت شرق باب القبله، قرار داشت. [[تکیه بکتاشیه]]، محل گردهمایی [[صوفیان]] شیعه ترک، در روزگار حکومت عثمانی بود که به دست یکی از همین صوفیان، به نام «عبدالمؤمن دده» ساخته شد. از برجسته‌ترین صوفیانی که در جمع صوفیان این تکیه، حاضر می‌شدند، می‌توان از فضولی بغدادی (متوفای 963ه. ق، 1483 - 1556م)، شاعر بزرگ ترک زبان، و دو فرزندش، فضلی و روحی بغدادی، یاد کرد. در اواخر دوره عثمانی که سلطان عبدالحمید دوم، با صوفیان طریقت بکتاشیه مبارزه می‌کرد، نام این تکیه را به [[تکیه نقشبندیه]]، تغییر داد. این تکیه در جریان توسعه صحن آستان در دوره اخیر، از بین رفت.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس (ع)، ص١٧١.</ref>
این بنا در گذشته، از مشهورترین بناهای وابسته به آستان امام حسین (ع) بود که داخل صحن، از سمت شرق باب القبله، قرار داشت. [[تکیه بکتاشیه]]، محل گردهمایی [[صوفیان]] شیعه ترک، در روزگار حکومت عثمانی بود که به دست یکی از همین صوفیان، به نام «عبدالمؤمن دده» ساخته شد. از برجسته‌ترین صوفیانی که در جمع صوفیان این تکیه، حاضر می‌شدند، می‌توان از فضولی بغدادی (متوفای 963ه. ق، 1483 - 1556م)، شاعر بزرگ ترک زبان، و دو فرزندش، فضلی و روحی بغدادی، یاد کرد. در اواخر دوره عثمانی که سلطان عبدالحمید دوم، با صوفیان طریقت بکتاشیه مبارزه می‌کرد، نام این تکیه را به [[تکیه نقشبندیه]]، تغییر داد. این تکیه در جریان توسعه صحن آستان در دوره اخیر، از بین رفت.<ref>تاریخ مرقد الحسین والعباس (ع)، ص١٧١.</ref>  


==پانویس==
==پانویس==