کاربر:Gholampour/صفحه تمرین3: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۴: / خط ۴: @@
 == سازمان‌دهی حج در گذشته ==
-سفر حج ایرانیان در گذشته عمدتاً در قالب کاروان‌های محلی و به سرپرستی «حمله‌دار» انجام می‌شد که مسئول هدایت کاروان، تهیه مرکب، اقامت و امور سفر بود.<ref>نک: مقالات تاریخی، دفتر9، ص16-17؛ لغت‌نامه، ج6، ص8084، «حمل‌دار».</ref> گاه کاروان‌ها از جمعی از دوستان و خویشاوندان تشکیل می‌شدند.<ref>نک: حیات یحیی، ج1، ص68.</ref> در سفرهای زمینی، شتر مهم‌ترین وسیله حمل‌ونقل بود و عکام‌ها نیز خدماتی مانند حمل بار، تهیه آب و پخت نان را بر عهده داشتند؛<ref>روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج2، ص1509؛ سفرنامه فرهاد میرزا، ص160؛ حدیث قافله‌ها، ص202؛ به سوی‌ام القری، ص241، 279؛ پنجاه سفرنامه، ج5، ص436.</ref> همچنین هر شهر در مکه و مدینه مطوف ویژه خود را داشت.<ref> پنجاه سفرنامه، ج5، ص412؛ ج6، ص78.</ref>
+سفر حج ایرانیان در گذشته عمدتاً در قالب کاروان‌های محلی و به سرپرستی «حمله‌دار» انجام می‌شد که مسئول هدایت کاروان، تهیه مرکب، اقامت و امور سفر بود.<ref>نک: مقالات تاریخی، دفتر9، ص16-17؛ لغت‌نامه، ج6، ص8084، «حمل‌دار.</ref> گاه کاروان‌ها از جمعی از دوستان و خویشاوندان تشکیل می‌شدند.<ref>نک: حیات یحیی، ج1، ص68.</ref> در سفرهای زمینی، شتر مهم‌ترین وسیله حمل‌ونقل بود و عکام‌ها نیز خدماتی مانند حمل بار، تهیه آب و پخت نان را بر عهده داشتند؛<ref>روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج2، ص1509؛ سفرنامه فرهاد میرزا، ص160؛ حدیث قافله‌ها، ص202؛ به سوی‌ام القری، ص241، 279؛ پنجاه سفرنامه، ج5، ص436.</ref> همچنین هر شهر در مکه و مدینه مطوف ویژه خود را داشت.<ref> پنجاه سفرنامه، ج5، ص412؛ ج6، ص78.</ref>
 در برخی دوره‌ها، حکومت با تعیین امیرالحاج، تأمین امنیت و اعلام عمومی زمان حرکت، در سازمان‌دهی حج نقش داشت<ref>تاریخ بیهقی، ج3، ص1151؛ احسن التواریخ، ج2، ص748؛ روضات الجنات، ج1، ص513-516؛ سفرنامه منظوم حج، ص45.</ref> و گاه حاجیان را از مالیات معاف می‌کرد.<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-223.</ref> از سرگیری کاروان حج در دوره محمود غزنوی،<ref>تاریخ عالم‌آرای امینی، ص222-224.</ref> حمایت برخی حاکمان از امنیت و رفاه کاروان‌ها<ref>الکامل، ج9، ص325؛ دستور الکاتب، ج1، ص374؛ نک: به سوی‌ام القری، ص240؛ مقالات تاریخی، دفتر8، ص210-212.</ref> و حضور محدود شماری از پادشاهان در حج، از جلوه‌های این حمایت بود.<ref>تجارب الامم، ج7، ص339؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص687-688؛ نک: تاریخ طبری، ج9، ص221؛ پیراسته تاریخنامه هرات، ص166؛ با من به خانه خدا بیایید، ص225؛ ترجمه تاریخ یمینی، ص41.</ref> افزون بر این، حج گاه کارکرد سیاسی داشت و برای تبعید یا دور کردن برخی مخالفان و درباریان از مرکز قدرت به کار می‌رفت.<ref>تاریخ بخارا، ص346؛ جامع مفیدی، ج3، ص247؛ تاریخ گیلان، ص213؛ احیاء الملوک، ص121؛ تاریخ سلسله سلجوقی، ص89.</ref>
@@ خط ۱۲: / خط ۱۲: @@
 == سامان‌دهی حج در دوران معاصر ==
-تا ۱۳۲۷ش، نقش دولت در حج به صدور گذرنامه و پیگیری امور از طریق کنسولگری جده محدود بود و از آن پس هیئت سرپرستی و امیرالحاج تشکیل شد.<ref>مجله خاطرات وحید، ش 6، ص18، «کشته شدن ابوطالب یزدی و بقیه موارد».</ref> در دوره پهلوی دوم، متقاضیان پس از تأیید سلامت و استطاعت توسط کمیسیون ویژه، برای گذرنامه و ثبت‌نام در کاروان‌ها اقدام می‌کردند.<ref>روزنامه رسمی کشور، مصوبه هیئت وزیران مورخه 28/1/ 1333.</ref> با این حال، سفر انفرادی نیز امکان‌پذیر بود.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص79؛ خاطرات سفر مکه، ص202-203.</ref>
+تا ۱۳۲۷ش، نقش دولت در حج به صدور گذرنامه و پیگیری امور از طریق کنسولگری جده محدود بود و از آن پس هیئت سرپرستی و امیرالحاج تشکیل شد.<ref>مجله وحید، ش 6، ص18، «کشته شدن ابوطالب یزدی و بقیه موارد.</ref> در دوره پهلوی دوم، متقاضیان پس از تأیید سلامت و استطاعت توسط کمیسیون ویژه، برای گذرنامه و ثبت‌نام در کاروان‌ها اقدام می‌کردند.<ref>روزنامه رسمی کشور، مصوبه هیئت وزیران مورخه 28/1/ 1333.</ref> با این حال، سفر انفرادی نیز امکان‌پذیر بود.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص79؛ خاطرات سفر مکه، ص202-203.</ref>
-کاروان‌ها به‌دست حمله‌داران اداره می‌شدند، اما خدمات نامناسب و پذیرش بیش از ظرفیت از مشکلات آن‌ها بود.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص82؛ میقات حج، ش48، ص186، «مصاحبه با آیت‌الله محمد علی فیض»؛ کارنامه حج1351، ص10-11.</ref> تا سال ۱۳۵۱ش (واگذاری به سازمان اوقاف)، ضعف برنامه‌ریزی و امکانات ادامه داشت.<ref>به سوی خدا می‌رویم، ص71-72.</ref> طولانی بودن اخذ مجوز، وضعیت نامناسب فرودگاه و وضعیت بد آشیانه حاجیان نیز مورد انتقاد بود.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص131؛ خسی در میقات، ص10-11؛ کارنامه حج 1351، ص12.</ref> اسکان نامناسب در مدینه،<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص169-170.</ref> کمبود خدمات بهداشتی<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص313-314.</ref> و استفاده از کامیون‌های باری برای جابه‌جایی حاجیان از دیگر مشکلات این دوره بود.<ref>با من به خانه بیایید، ص365-366، 378.</ref>
+کاروان‌ها به‌دست حمله‌داران اداره می‌شدند، اما خدمات نامناسب و پذیرش بیش از ظرفیت از مشکلات آن‌ها بود.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص82؛ میقات حج، ش48، ص186، «مصاحبه با آیت‌الله محمد علی فیض؛ کارنامه حج1351، ص10-11.</ref> تا سال ۱۳۵۱ش (واگذاری به سازمان اوقاف)، ضعف برنامه‌ریزی و امکانات ادامه داشت.<ref>به سوی خدا می‌رویم، ص71-72.</ref> طولانی بودن اخذ مجوز، وضعیت نامناسب فرودگاه و وضعیت بد آشیانه حاجیان نیز مورد انتقاد بود.<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص131؛ خسی در میقات، ص10-11؛ کارنامه حج 1351، ص12.</ref> اسکان نامناسب در مدینه،<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص169-170.</ref> کمبود خدمات بهداشتی<ref>با من به خانه خدا بیایید، ص313-314.</ref> و استفاده از کامیون‌های باری برای جابه‌جایی حاجیان از دیگر مشکلات این دوره بود.<ref>با من به خانه بیایید، ص365-366، 378.</ref>
 ===پهلوی و سازمان اوقاف و امور خیریه===
@@ خط ۲۶: / خط ۲۶: @@
 === جمهوری اسلامی و سازمان حج و زیارت ===
-پس از انقلاب ۱۳۵۷ش، سازمان حج چندبار از اوقاف جدا و دوباره ادغام شد تا اینکه از ۱۳۷۰ش با نام سازمان حج و زیارت زیر نظر وزارت ارشاد مستقل شد.<ref>مدیران و عوامل خدماتی، ص14-15.</ref> امروزه ثبت‌نام زائران از طریق بانک‌ها انجام می‌شود و به دلیل تقاضای بالا، چند سال در نوبت می‌مانند.<ref>با کاروان صفا، ص337-338.</ref> این سازمان مسئول برنامه‌ریزی و اجرای همه امور حج،<ref>همراه با حج 1381، ص10؛ میقات حج، ش20، ص172-173، «حج و زیارت، انتقال تشکیلات مدیریتی، خط مشی‌ها و وظایف».</ref> از سامان‌دهی کاروان‌ها،<ref>با کاروان صفا، ص340.</ref> اسکان، حمل‌ونقل،<ref>نک: با کاروان صفا، ص348؛ حج 25، ص101؛ همراه زائران حج تمتع2، ص79-80.</ref> تغذیه<ref>حج 27، ص43.</ref> و خدمات پزشکی<ref>با کاروان صفا در سال 82، ص181-182، 215، 321؛ حج 28، ص118، 165؛ با کاروان عشق، ص331-342.</ref> تا اعزام عمره‌گزاران است. شمار متقاضیان عمره نیز بسیار زیاد بوده و در سال ۱۳۹۱ش تعداد عمره‌گزاران ایرانی به بیش از ۷۰۰ هزار نفر رسید.<ref>http://www.hajnews.ir/View. aspx?/L6/u33UyWArk/tjUmAeH sDQ3B4OzIlOY7OD9UOOG5rwDBNgYcVcnQ=.</ref>
+پس از انقلاب ۱۳۵۷ش، سازمان حج چندبار از اوقاف جدا و دوباره ادغام شد تا اینکه از ۱۳۷۰ش با نام سازمان حج و زیارت زیر نظر وزارت ارشاد مستقل شد.<ref>مدیران و عوامل خدماتی، ص14-15.</ref> امروزه ثبت‌نام زائران از طریق بانک‌ها انجام می‌شود و به دلیل تقاضای بالا، چند سال در نوبت می‌مانند.<ref>با کاروان صفا، ص337-338.</ref> این سازمان مسئول برنامه‌ریزی و اجرای همه امور حج،<ref>همراه با حج 1381، ص10؛ میقات حج، ش20، ص172-173، «حج و زیارت، انتقال تشکیلات مدیریتی، خط مشی‌ها و وظایف.</ref> از سامان‌دهی کاروان‌ها،<ref>با کاروان صفا، ص340.</ref> اسکان، حمل‌ونقل،<ref>نک: با کاروان صفا، ص348؛ حج 25، ص101؛ همراه زائران حج تمتع2، ص79-80.</ref> تغذیه<ref>حج 27، ص43.</ref> و خدمات پزشکی<ref>با کاروان صفا در سال 82، ص181-182، 215، 321؛ حج 28، ص118، 165؛ با کاروان عشق، ص331-342.</ref> تا اعزام عمره‌گزاران است. شمار متقاضیان عمره نیز بسیار زیاد بوده و در سال ۱۳۹۱ش تعداد عمره‌گزاران ایرانی به بیش از ۷۰۰ هزار نفر رسید.<ref>http://www.hajnews.ir/View. aspx?/L6/u33UyWArk/tjUmAeH sDQ3B4OzIlOY7OD9UOOG5rwDBNgYcVcnQ=.</ref>
 ====شمار حاجیان ایرانی پس از انقلاب اسلامی====
@@ خط ۵۷: / خط ۵۷: @@
 ==منابع ==
 {{منابع}}
+* '''احسن التواریخ''': حسن بیگ روملو (م. ۹۸۵ق)، به کوشش نوایی، تهران، اساطیر، ۱۳۸۴ش؛
+* '''احیاء الملوک تاریخ سیستان تا عصر صفوی''': ملک شاه حسین بن ملک غیاث الدین سیستانی‏ (م. قرن۱۰ق)، به کوشش ستوده‏، تهران‏، ۱۳۸۳ش؛
+* '''با کاروان ابراهیم در حج۷۱''': رسول جعفریان و محمد علی خسروی‏؛
+* '''با کاروان صفا در سال ۸۲''': رسول جعفریان‏، تهران، مشعر، ۱۳۸۳ش؛
+* '''با کاروان عشق''': مهدوی راد و جعفریان‏، گزارشی از فعالیت‌های بعثه مقام معظم رهبری و سازمان حج و زیارت؛
+* '''با من به خانه خدا بیایید''': محمد رضا خلیلی عراقی، تهران، شرکت طبع کتاب، ۱۳۴۰ش؛
+* '''به سوی‌ام القری''': رسول جعفریان، تهران، مشعر، ۱۳۷۳ش؛
+* '''پنجاه سفرنامه حج قاجاری''': به کوشش رسول جعفریان، تهران، نشر علم، ۱۳۸۹ش؛
+* '''پیراسته تاریخنامه هرات''': سیف بن محمد سیفی الهروی (م. ۷۲۱ق)، به کوشش محمد آصف، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، ۱۳۸۱ش؛
+* '''تاریخ ابن خلدون''': ابن خلدون (م. ۸۰۸ق)، به کوشش خلیل شحاده، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۸ق؛
+* '''تاریخ بخارا''': محمد بن جعفر نرشخی (م. ۳۴۸ق)، به کوشش رضوی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش؛
+* '''تاریخ بیهقی''': محمد بن حسین بیهقی (م. ۴۷۰ق)، به کوشش خلیل خطیب، تهران، مهتاب، ۱۳۷۴ش؛
+* '''تاریخ سلسله سلجوقی''': فتح بن علی بنداری اصفهانی (م. ۶۴۳ق)، ترجمه: جلیلی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۶ش؛
+* '''تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک)''': الطبری (م. ۳۱۰ق)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی؛
+* '''تاریخ عالم‌آرای امینی''': فضل الله روزبهان خنجی (م. قرن۱۰ق)، به کوشش عشیق، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۸۲ش؛
+* '''تاریخ گیلان''': ملا عبدالفتاح فومنی گیلانی (م. قرن۱۱ق)، به کوشش ستوده، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۹ش؛
+* '''تجارب الامم''': ابوعلی مسکویه (م. ۴۲۱ق)، به کوشش امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش؛
+* '''ترجمه تاریخ یمینی''': ابوالشرف ناصح جرفادقانی (م. قرن۷ق)، به کوشش جعفر شعار، تهران، علمی فرهنگی، ۱۳۷۴ش؛
+* '''جامع مفیدی''': محمد مفید مستوفی بافقی (م. قرن۱۱ق)، به کوشش افشار، تهران، اساطیر، ۱۳۸۵ش؛
+* '''حج ۲۵''': رضا مختاری‏، گزارشی از حج‌گزاری ۱۴۲۵ق. ۱۳۸۳ش؛
+* '''حج ۲۶''': محمد حسین رجبی‏، گزارشی از حج‌گزاری ۱۴۲۶ق. ۱۳۸۴ش؛
+* '''حج ۲۷''': حسن مهدویان‏، گزارشی از حج‌گزاری ۱۴۲۷ق. ۱۳۸۵ش؛
+* '''حج ۲۸''': رضا بابایی و علی اکبر جوانفکر، تهران، ۱۳۸۷ش؛
+* '''حج ۳۰''': سید جواد ورعی و جواد منصوری، تهران، مشعر؛
+* '''حدیث قافله‌ها''': به کوشش سید علی قاضی عسکر، دانش‌پژوه، ۱۳۸۲ش؛
+* '''حیات یحیی''': یحیی دولت‌آبادی، تهران، عطار، ۱۳۷۱ش؛
+* '''خاطرات سفر مکه''': احمد هدایتی و محمدعلی هدایتی، تهران، ۱۳۴۳ش؛
+* '''خسی در میقات''': جلال آل احمد، قم، کتاب سعدی، ۱۳۶۹ش؛
+* '''دستور الکاتب فی تعیین المراتب''': محمد بن هندوشاه نخجوانی (م. قرن۸ق)، به کوشش علی‌زاده، آذربایجان، فرهنگستان علوم شوروی، ۱۹۷۶م؛
+* '''روزنامه خاطرات عین السلطنة''': قهرمان میرزا سالور عین السلطنة (م. ۱۳۵۰ق)، به کوشش سالور و افشار، تهران، اساطیر، ۱۳۷۴ش؛
+* '''روزنامه رسمی کشور''': سایت قوه قضاییه (www.dastour.ir)؛
+* '''روضات الجنات فی اوصاف مدینة هرات''': محمد زمچی اسفزازی (م. ۸۹۹ق)، به کوشش سید محمد کاظم، دانشگاه تهران، ۱۳۳۸ش؛
+* '''ره یافتگان، گزارش عملیات حج تمتع ۱۳۸۹ش.''': روابط عمومی سازمان حج و زیارت، ۱۳۹۰ش؛
+* '''سفرنامه فرهاد میرزا''': فرهاد میرزا، به کوشش طباطبایی، مؤسسه مطبوعاتی علمی، ۱۳۶۶ش؛
+* '''سفرنامه مکه معظمه''': عبدالحسین افشار ارومی، به کوشش جعفریان، نشر علم، ۱۳۸۶ش؛
+* '''سفرنامه منظوم حج'''‏: بانویی اصفهانی (نیمه اول قرن۱۲ق)، به کوشش جعفریان‏، تهران، مشعر، ۱۳۷۴ش؛
+* '''سفرنامه میرزا داود میروظایف''': داود میروظایف، به کوشش قاضی عسکر، مشعر، ۱۳۸۸ش؛
+* '''کارنامه حج۱۳۵۱ش. گزارش سازمان اوقاف''': سازمان اوقاف، فروردین ۱۳۵۲ش؛
+* '''کارنامه حج۱۳۵۲ش. گزارش سازمان اوقاف''': سازمان اوقاف، فروردین ۱۳۵۳ش؛
+* '''الکامل فی التاریخ''': ابن اثیر (م. ۶۳۰ق)، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق؛
+* گزارش رئیس سازمان حج در [https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=60089 دیدار کارگزاران حج با رهبر انقلاب ۱۴/۲/ ۱۴۰۴].
+* '''لغت‌نامه''': دهخدا (م. ۱۳۳۴ش) و دیگران، مؤسسه لغت‌نامه و دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ش؛
+* '''مجله خاطرات وحید (دو ماهنامه)''': تهران، صاحب امتیاز و مدیر مسئول: سیف الله وحیدنیا؛
+* '''مدیران و عوامل خدماتی'''‏: حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت‏؛
+* '''مقالات تاریخی''': رسول جعفریان، قم، دلیل ما، ۱۳۸۷–۱۳۸۸ش؛
+* '''مکتب اسلام (ماهنامه)''': قم، مؤسسه مکتب اسلام؛
+* '''میقات حج (فصلنامه)''': تهران، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت؛
+* '''همراه با حج۱۳۸۱''': سازمان حج و زیارت، ۱۳۸۱ش؛
+* '''همراه زائران حج تمتع۲''': مرکز تحقیقات حج، تهران، مشعر؛
+{{پایان}}
 {{پایان}}