|
|
| خط ۱۷: |
خط ۱۷: |
| [[حلق و تقصیر]] عملی عبادی دارای اسرار و آثار گوناگون است که به بعضی از آنها اشاره میشود: | | [[حلق و تقصیر]] عملی عبادی دارای اسرار و آثار گوناگون است که به بعضی از آنها اشاره میشود: |
|
| |
|
| === پاک شدن از آلودگی === | | === طهارت باطنی و انقطاع از تعلقات دنیوی === |
| یکی از اسرار و فلسفه های حلق را، پاک شدن از آلودگیهای ظاهری و باطنی و دور شدن از عیوب آشکار و پنهان و طهارت و خروج از گناهان دانستهاند [[تراشیدن موی سر]] آن هم بعد از [[رمی|سنگ انداختن]] به شیطان و [[قربانی کردن]]، گویای این حقیقت است که [[حج گزار]] میخواهد با این عمل [[شیطان]] بزرگتر و [[نفس اماره]] را نیز مغلوب کند و کاملاً در مسیر توحید قرار بگیرد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 239.</ref>
| |
|
| |
|
| بر اساس سفارش [[امام صادق (ع)]] حج گزار باید زشتی های ظاهر و باطن را با تراشیدن مو از بین ببرد.<ref>مصباح الشريعة، ص ۷۶ .</ref> در کلام بعضی از بزرگان نیز نقل شده که: «آن هنگام که موهای سرت را می زدودی آیا اندیشه ات این بود که نفس خویش را از همه آلودگیها پاک میکنی و آنچه را که از مردمان بر عهده داری ادا میکنی و از گناهان و آلودگیها بیرون میآیی مانند روزی که از مادر زاده شده ای؟»<ref>مستدرك الوسائل، ج ۱۰، ص ۱۶۷، ح ۱۱۷۷۰ .</ref> | | یکی از اسرار [[تراشیدن موی سر]]، پاک شدن از آلودگیهای ظاهری و باطنی، خروج از گناهان و غلبه بر [[شیطان]] و [[نفس اماره]] پس از [[رمی|سنگ انداختن]] و [[قربانی کردن]] است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 239.</ref> بر اساس رهنمود [[امام صادق (ع)]] و کلام بزرگان، زدودن مو نماد پاکسازی نفس از تمام زشتیها و گناهان است،<ref>مصباح الشريعة، ص ۷۶ .</ref><ref>مستدرك الوسائل، ج ۱۰، ص ۱۶۷، ح ۱۱۷۷۰ .</ref> همانطور که بریدن مو اشاره به زدودن هوا و هوس، شهوات و موانعی دارد که تجسم اخروی آنها مانع عبور از پل صراط میشود.<ref>اسرار و معارف حج، ص ۵۶ .</ref><ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 240.</ref> |
|
| |
|
| گفته شده بریدن موی سر اشاره به بریدن اضافات زندگی است. براساس روایات، یکی از علتهای آرام راه رفتن در پل صراط، خارها و قلابهایی است که در صراط قرار گرفته و نمیگذارند، کسی عبور کند.<ref>اسرار و معارف حج، ص ۵۶ .</ref> در واقع اینها آلودگیها و عیوبی است که در انسانها وجود داشته و در آخرت به شکل خار و قلاب تجسم یافته است؛ اما تراشیدن سر باید قلب حجگزار را کمک کند تا هوا و هوس و شهوت دنیا و تمام صفات بد را از قلبش بیرون کند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 240.</ref>
| | همچنین زدودن مو به عنوان نماد [[زینت]]، تمرینی برای رهایی از دلبستگیهای مادی، شئون دنیوی و قطع آرزوهای دور و دراز از بیخ و بن است تا تنها طلب و اراده الهی در دل [[حاجی]] باقی بماند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 238.</ref><ref>اسرار و معارف حج، صص 53 و 54 .</ref> |
|
| |
|
| === قطع وابستگیها === | | === تجلی عبودیت، امنیت و عزت اسلامی === |
| یکی از حکمتهای تراشیدن و کوتاه کردن سر را رهایی از تعلقات دنیوی و مادی دانستهاند. به این بیان که مو که معمولا سبب [[زینت]] است و ممکن است وابستگیای برای انسان ایجاد کرده باشد، به عنوان نماد به نمایندگی از تمام زینتهای دنیا از بدن [[حاجی]] جدا میشود به امید اینکه حج گزار حب تمام مادیات را در این سفر از خود دور کند. بر این اساس حلق تمرین و آمادگی برای قطع تعلق به دنیا و امتیازات و شئون آن است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 238.</ref>
| |
|
| |
|
| از دیدگاه حکیم رفیعی قزوینی، [[حلق و تقصیر]] یعنی اینجا که رسیدم تمام آرزوهای دور و دراز خود را قطع کردم و بیرون ریختم. تراشیدن سر از کوتاه کردن موی سر بهتر است چرا که تراشیدن یعنی از بیخ و بن کندن و اشاره به این است که آنچه آرزو داشتم همه را از بیخ و بن کندم و دور انداختم و دیگر هیچ آرزویی را به دل خود راه نمی دهم. خدایا غیر از آرزوی تو آرزوی دیگری در دل ندارم تمام آرزوها را دور ریختم جز آرزوی هستی و زندگی که آن را نمیشود قطع کرد.<ref>اسرار و معارف حج، صص 53 و 54 .</ref> | | درآمدن به هیئت بندگان با تراشیدن سر، نشانه فروتنی و خاکساری در برابر آفریدگار است؛ چنانکه [[جبرئیل]] پس از [[رمی جمرات|رمی شیطان]] به [[حضرت آدم(ع)|حضرت آدم (ع)]] دستور داد سرش را به علامت تواضع در پیشگاه خداوند بتراشد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 242.</ref><ref>بحار الانوار، ج ۹۶، ص ۳۰، ح ۵ ؛ وسائل الشيعه، ج ۸، ص ۱۶۲، ح ۲۰ .</ref> |
|
| |
|
| === نشانه تواضع و فروتنی ===
| | افزون بر این، در قرآن کریم و روایات [[امام صادق (ع)]]، سر تراشیدن علامت [[امنیت حرم|امنیت]] زائران شمرده شده است.<ref>سوره فتح ، آیه 27 .</ref><ref>بحار الانوار، ج10 ، ص187 ، ح14.</ref> بر پایه آیه ۲۷ سوره فتح{{یادداشت|لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ ۖ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا |
| گذشتن از موی سر و خود را به شکل غلامان و بندگان در آوردن نشانه فروتنی و خاکساری انسان در برابر آفریدگار و دوری از غرور دانسته شده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 242.</ref> نخستین کسی که به عنوان ادای جزئی از [[مناسک حج|مناسک]]، حلق یا تقصیر را انجام داد و فلسفه و حکمت این عمل به او ارائه شد [[حضرت آدم(ع)|حضرت آدم (ع)]] بود. نقل شده که [[جبرئیل]] بعد از [[رمی جمرات|رمی شیطان]] به آدم گفت: سرت را به علامت تواضع در پیشگاه خداوند بتراش.<ref>بحار الانوار، ج ۹۶، ص ۳۰، ح ۵ ؛ وسائل الشيعه، ج ۸، ص ۱۶۲، ح ۲۰ .</ref>
| |
|
| |
|
| === نشانه امنیت و شجاعت ===
| | شما مؤمنان به خواست خدا البته به مسجد الحرام با دل ایمن وارد شوید و سرها بتراشید و اعمال تقصیر بی ترس و هراس به جای آرید، و خدا آنچه را (از مصالح صلح حدیبیه) شما نمیدانستید میدانست و قبل از آن (که فتح مکه کنید) فتح نزدیک (حدیبیّه و خیبر) را مقرر داشت.}}، این عمل نمادی از شجاعت و عدم هراس مسلمانان در برابر دشمنان بوده و در عصر حاضر نیز یادآور آن منطق شجاعانه و تداوم سیره مسلمانان نخستین است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 244.</ref><ref>تحلیلی بر مناسک حج، ص272.</ref> |
| قرآن کریم، سر تراشیدن در [[حج]] را علامت [[امنیت حرم|امنیت]] میهمانان [[کعبه|خانه خدا]] دانسته و خداوند در [[رویای صادق]] به [[رسول خدا (ص)]] فرموده: «به طور قطع شما به خواست خدا با امنیت وارد [[مسجد الحرام]] میشوید در حالی که سرهای خود را تراشیده و ناخن و موهای خود را کوتاه کردهاید»<ref>سوره فتح ، آیه 27 .</ref> از [[امام صادق (ع)]] نقل شده که [[حاجی]] با عمل سرتراشی علامت امنیت در [[حرم مکی|حرم]] را در خود ظاهر کرده است.<ref>بحار الانوار، ج10 ، ص187 ، ح14.</ref>
| |
| | |
| برخی بر اساس آیه 27 سوره فتح {{یادداشت|لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ ۖ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا
| |
| | |
| شما مؤمنان به خواست خدا البته به مسجد الحرام با دل ایمن وارد شوید و سرها بتراشید و اعمال تقصیر بی ترس و هراس به جای آرید، و خدا آنچه را (از مصالح صلح حدیبیه) شما نمیدانستید میدانست و قبل از آن (که فتح مکه کنید) فتح نزدیک (حدیبیّه و خیبر) را مقرر داشت.}}حدس زدهاند که تراشیدن سر شاید به این جهت واجب شد که حج گزار در برابر کفار نشان دهد که با شجاعت و بدون نیاز به هیچ وسیله دفاعی به حج آمده است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 244.</ref> خداوند با نازل کردن این آیه از آینده درخشان اسلام و مسلمین خبر میدهد که آنان با تراشیدن سر و نشان دار کردن خود می رسانند که کوچکترین واهمه ای از دشمن ندارند و با تمام جرات و قدرت از آیین اسلام دفاع میکنند. در نتیجه تراشیدن سر در عصر حاضر میتواند تکرار آن منطق شجاعانه و احترام به سیره مسلمانان نخستین اسلام باشد.<ref>تحلیلی بر مناسک حج، ص272.</ref> | |
|
| |
|
| == مقالههای مرتبط == | | == مقالههای مرتبط == |