رکن حجرالاسود

رکن حجر الاسود، از ارکان کعبه و رکن آغاز طواف است. ساختمان کعبه به شکل مربع مستطيل و داراي چهار ضلع است که هر ضلع آن را رکن کعبه مي­‌نامند. رکن حجرالاسود که در جنوب شرقي کعبه واقع شده، نقطه شروع طواف استو در ارتفاع يک و نيم متري آن، حجرالاسود قرار دارد؛ از اين رو به رکن حجرالاسود يا رکن الاسود مشهور گرديده است. برخي، از آن  با نام رکن شرقي ياد کرده‌­اند. گاه به هر دو رکن حجرالاسود و رکن یمانی، به سبب واقع بودن در سمت اهل يمن، رکن يماني گفته شده است.واژه رکن به وفور به حجرالاسود، اطلاق مي­‌گردد و در بسياري از کاربردها، منظور از رکن همان حجر الاسود است.

محل رکن حجرالاسود

شهرت رکن حجرالاسود بيشتر از ديگر ارکان کعبه است. اين رکن نزديک‌ترين رکن به درب ورودي کعبه است و روبروي چاه زمزم قرار دارد و در مقابل رکن حجر الاسود، کوه معروف ابوقُبيس واقع شده است.

فاصله رکن حجر اسود تا رکن عراقي، ۱۱٫۶۸ متر و تا رکن يماني  بيش از 10متر است.رکن حجر الاسود سمت قبله مناطق جنوبي حجاز  و کشورهاي استراليا، هند و چين است که در محاذات اين رکن­ واقع­‌اند.

رکن حجرالسود قبل از اسلام

پيش از اسلام زائران طواف خود را از کنار بت اُساف و با استلام آن آغاز مي­‌کردند پس از آن حجرالاسود را استلام كرده، سپس كعبه را در سمت راست خود قرار داده، به طواف مى‏‌پرداختند و بعد از اتمام هفت شوط، بار ديگر ركن‏ حجر و سپس بت نائله را استلام مى‏‌كردند.

رکن حجرالاسود بعد از اسلام

پس از ظهور اسلام، پيامبر اکرم(ص) رکن حجر الاسود را به همراه رکن يماني مورد توجه قرار داد و اصحاب خود را به رعايت احترام آن و انجام آداب و اعمال خاص آن توصيه کرد و استلام آن را سبب بخشش گناهان مي‌­دانست.از اين رو استلام رکن در هر دور از طواف با اين قيد که موجب زحمت طواف کنندگان نشود، از آداب طواف بود و حضرت خود همواره به استلام با دست راست و سپس بوسيدن رکن حجر و يا دست خود مقيد بود. در روايتى از امام باقر (ع) نقل شده است كه پيامبر(ص) دو ركن يمانى و اسود را استلام مى‏‌كرد و آنها را مى‌‏بوسيد و صورتش را بر آنها مى‌‏نهاد.صحابه نيز به استلام رکن اهتمام داشتند.بر اين اساس در برخي منابع اهل سنت، استلام رکن حجر الاسود مستحب دانسته شده است. نيز شماري از  فقيهان شيعه بااستناد به روايات، استلام رکن حجر الاسود و ديگر ارکان را مستحب شمرده‌اند.

استلام رکن حجرالاسود

استلام رکن تنها در طواف انجام نمي­‌شد، بلکه صحابه و بزرگان ديني در هر فرصت نسبت به استلام رکن اقدام مي­‌کردند؛ استلام پس از نماز جماعت توسط امامان مسجدالحرام و استلام در هر بار ورود به مسجد از جمله گزارش‌هاي منابع است.مسلمانان به تأسي از پيامبر پس از استلام رکن دستان خود را مي بوسيدند.شماري از فقيهان شيعه به استحباب و برتري استقبال رکن حجرالاسود به هنگام نماز ‌گزاردن درون کعبه فتوا داده‌اند.

به رغم وجود روايات و دلالت سيره نبوي در انجام استلام رکن در حين طواف، کساني از صحابه در طواف خود، استلام رکن نمي‌کردند و تنها به گفتن تکبير قناعت مي کردند؛گاه نيز در زمان تکبير تنها دست خود را بلند مي‌کردند.

دعاهای پیامبر در رکن حجرالاسود

به گزارش منابع، پيامبر(ص) ميان رکن حجر و رکن يماني دعاهايي را زمزمه و يا توصيه مي کرد: الّلهم ربّنا آتنا في الدنيا حسنة و في الآخرة حسنة و قنا عذاب النار و يا الّلهم إنّي أعوذ بك من الكفر و الفقر از جمله اين ادعيه است. همچنين دعاهاي متعددي از صحابه به نقل از پيامبر(ص) حين استلام رکن وارد شده است: بسم الله و الله اکبر، بسم اللّه و اللّه اكبر على ما هدانا اللّه، لا اله الا اللّه وحده لا شريك له، آمنت بالله و كفرت بالطاغوت‏ و باسم اللّه و اللّه أكبر إيمانا باللّه و تصديقا لإجابة محمد صلى اللّه عليه و سلم.

فهرست منابع

• آثار البلاد و اخبار العباد، زکريا بن محمد القزويني ، بيروت، دار صادر، 1998م.

• اثارة الترغيب و التشويق الي المساجد الثلاثة و البيت العتيق، محمد بن اسحاق الخوارزمي، تحقيق محمدحسين الذهبي، مکه المکرمه، مکتبه نزار مصطفي الباز، 1418ق.

• احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم، محمد بن احمد المقدسي البشاری ، قاهره، مکتبه مدبولي، 1411ق.

• اخبار مکة في قديم الدهر و حديثه، محمد بن اسحق الفاکهي ، تحقيق عبدالملک بن عبدالله بن ‌دهيش، مکه، مکتبة الاسدي، 1424ق.

• اخبار مکه و ما جاء فيها من الآثار، محمد بن عبدالله الازرقي ، تحقيق رشدي الصالح ملحس، بيروت، دار الاندلس، 1416ق.

• الاستبصار فيما اختلف من الاخبار، محمد بن حسن الطوسي (شيخ طوسي) ، تحقيق سيد حسن موسوي الخرسان، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1363ش.

• الاعلاق النفيسه، احمد بن عمر ابن رسته ، بيروت، دار صادر، 1892م.

• التاريخ القويم لمکه و بيت الله الکريم، محمد طاهر الكردي المکي، تحقيق عبد الملک ابن دهيش، بيروت، دار الخضر، 1420ق.

• تاريخ مكه، احمد السباعي، مکه المکرمه، مکتبة احياء التراث، 1420ق.

• تهنيئه اهل الاسلام بتجديد بيت الله الحرام، ابراهيم بن محمد بن عيسي ميموني، تحقيق مکتبه نزار مصطفي الباز، رياض، مکتبه نزار مصطفي الباز،1418ق.

• الحدائق الناضرة في احکام العترة الطاهره، يوسف بن احمد البحراني، تحقيق محمد تقي ايرواني و علي آخوندي، قم، انتشارات الاسلامي، 1363ش.

• رحلة ابن جبير، محمد بن احمد ابن جبير، بيروت، دار مكتبة الهلال، 1986م.

• رياض المسائل في بيان احکام الشرع بالدلائل، سيد علي طباطبائي ، قم، انتشارات الاسلامي، 1412ق.

• السرائر الحاوي لتحرير الفتاوي، محمد بن احمد ابن ادريس، قم، انتشارات الاسلامي ، 1410ق.

• صبح الاعشي في صناعة الانشاء، احمد بن علي القلقشندي، تحقيق يوسف علي طويل، دمشق، دار الفكر،1987م.

• الکافي، محمد بن يعقوب الکليني ، تحقيق علي‌اکبر غفاري، تهران، دار الکتب اسلاميه، 1363ش.

• مرآة الحرمين، ابراهيم رفعت باشا، قاهره، مکتبه الثقافه الدينيه، بي‌تا.

• مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، محمد بن حسن الطوسي (شيخ طوسي) ، تصحيح اسماعيل انصاري زنجاني، اعداد علي اصغر مرواريد، بيروت، فقه الشيعه، 1411ق.

• من لا يحضره الفقيه، محمد بن علي بن بابويه (شيخ صدوق) ، تحقيق علي اکبر غفاري، قم، انتشارات الاسلامي، 1404ق.