ام البنین: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۲۴: / خط ۲۴: @@
 }}
-'''اُمّ البنین'''، همسر [[امام علی|امام علی(ع)]] و از دفن شدگان در [[بقیع]]، از قبیله [[بنی‌عامر بن صعصعه]] از عرب عدنانی است. به پیشنهاد [[عقیل]] به همسری امام علی(ع) درآمد. او مانند مادری واقعی از فرزندان امیر مومنان پرستاری می‌کرد. او به خاطر داشتن چهار فرزند پسر از امام علی(ع) به نام‌های عباس، جعفر، عبدالله و عثمان، ام البنین لقب گرفت. همه فرزندان او در [[کربلا]] و در رکاب [[امام حسین|امام حسین(ع)]] به شهادت رسیدند. هنگام باخبر شدن از واقعه کربلا او درباره امام حسین(ع) می‌پرسید و می گفت: اگر حسین زنده باشد، غمی نیست که فرزندانم را از دست داده باشم. ام البنین در 13 جمادی الثانی سال 64 یا 70ق درگذشت و در بقیع مدفون شد. نسل امام علی(ع) از ام البنین فقط از طریق [[عبیدالله بن عباس]] ادامه یافت.
+'''اُمّ البنین'''، همسر [[امام علی|امام علی(ع)]] و از دفن شدگان در [[بقیع]]، از قبیله [[بنی‌عامر بن صعصعه]] از عرب عدنانی است. به پیشنهاد [[عقیل]] به همسری امام علی(ع) درآمد. او به خاطر داشتن چهار فرزند پسر از امام علی(ع) به نام‌های عباس، جعفر، عبدالله و عثمان، ام البنین لقب گرفت. همه فرزندان او در [[کربلا]] و در رکاب [[امام حسین|امام حسین(ع)]] به شهادت رسیدند. هنگام باخبر شدن از [[واقعه کربلا]] او درباره امام حسین(ع) می‌پرسید و می گفت: اگر حسین زنده باشد، غمی نیست که فرزندانم را از دست داده باشم. ام البنین در 13 جمادی الثانی سال 64 یا 70ق درگذشت و در بقیع مدفون شد. نسل امام علی(ع) از ام البنین فقط از طریق [[عبیدالله بن عباس]] ادامه یافت.
-==زندگینامه==
+محبت ام البنین به اهل بیت و نیز شهادت فرزندانش در رکاب سیدالشهدا(ع) موجب شده تا [[شیعیان]] برای او جایگاهی والا قائل باشند.
-فاطمه دختر حِزام/ حرام<ref>مروج الذهب، ج3، ص63؛ العقد الفرید، ج5، ص134.</ref>‌ بن‌ خالد بن ربیعه، از تیره [[بنی‌کلاب‌ بن ربیعه]] از قبیله بنی‌عامر بن صعصعه از عرب عدنانی است.<ref>المعارف، ص88؛ تاریخ یعقوبی، ج2، ص213؛ جمهرة انساب العرب، ص37.</ref>برخی صحابه‌نگاران از حزام با تعبیر «له ادراک» یاد کرده‌اند؛ یعنی دوران [[پیامبر]] را درک کرده، اما [[صحابی]] نبوده است. <ref>الاصابه، ج‌2، ص145.</ref>مادر‌ ام البنین، ثُمامه (لیلی<ref>عمدة الطالب، ص356.</ref> دختر سهیل بن عامر بن مالک نیز به تیره بنی‌کلاب نسب می‌برد. <ref>انساب الاشراف، ج3، ص389؛ جمهرة انساب العرب، ص282.</ref>عاتکه یکی از جده‌های‌ ام البنین را دختر [[عبد شمس بن عبد مناف]] خوانده‌اند.<ref>مقاتل الطالبیین، ص87؛ ابصار العین، ص56.</ref> عموی او، [[لبید بن ربیعه]]، از شاعران مشهور عرب است.<ref>انساب الاشراف، ج2، ص412؛ تاریخ طبری، ج11، ص541.</ref>هنگام ولادت وی مشخص نیست. برخی تولد او را حدود سال پنجم ق. دانسته‌اند.<ref>‌ام البنین سیدة نساء العرب، ص9؛ اعیان الشیعه، ج8، ص389؛ ستاره درخشان، ص12.</ref>‌ام البنین را زنی شاعر و فصیح<ref>اعلام النساء، ج4، ص40؛ اعیان الشیعه، ج8، ص389.</ref>و از خانواده‌ای اصیل و شجاع شمرده‌اند.<ref>عمدة الطالب، ص357؛ اعیان الشیعه، ج8، ص389.</ref>
+==خاندان و نسب==
+فاطمه دختر حِزام/ حرام<ref>مروج الذهب، ج3، ص63؛ العقد الفرید، ج5، ص134.</ref>‌ بن‌ خالد بن ربیعه، از تیره [[بنی‌کلاب‌ بن ربیعه]] از قبیله بنی‌عامر بن صعصعه از عرب عدنانی است.<ref>المعارف، ص88؛ تاریخ یعقوبی، ج2، ص213؛ جمهرة انساب العرب، ص37.</ref> مادر‌ ام البنین، ثُمامه دختر سهیل بن عامر بن مالک نیز به تیره بنی‌کلاب نسب می‌برد. <ref>انساب الاشراف، ج3، ص389؛ جمهرة انساب العرب، ص282.</ref>عموی او، [[لبید بن ربیعه]]، از شاعران مشهور عرب است.<ref>انساب الاشراف، ج2، ص412؛ تاریخ طبری، ج11، ص541.</ref>هنگام ولادت وی مشخص نیست. برخی تولد او را حدود سال پنجم ق. دانسته‌اند.<ref>‌ام البنین سیدة نساء العرب، ص9؛ اعیان الشیعه، ج8، ص389؛ ستاره درخشان، ص12.</ref>‌ام البنین را زنی شاعر و فصیح<ref>اعلام النساء، ج4، ص40؛ اعیان الشیعه، ج8، ص389.</ref>و از خانواده‌ای اصیل و شجاع شمرده‌اند.<ref>عمدة الطالب، ص357؛ اعیان الشیعه، ج8، ص389.</ref>بر پایه گزارش‌هایی، پدران و خویشان‌ ام البنین از دلیران عربِ پیش از [[اسلام]] بودند؛ چنان‌که ابو‌بره عامر بن مالک، جد دوم او، در میان قبایل عرب در شجاعت بی‌نظیر خوانده شده و از او با تعبیر کنایی «مُلاعِب الاَسِنّه» (بازیگر با نیزه‌ها) یاد کرده‌اند.<ref>عمدة الطالب، ص356؛ الاصابه، ج2، ص396؛ تنقیح المقال، ج2، ص128.</ref>
 ==ازدواج با امام علی==
@@ خط ۳۴: / خط ۳۶: @@
 از زندگی او تا پیش از ازدواجش با امام علی(ع) خبری در دست نیست. پس از شهادت [[حضرت زهرا|حضرت زهرا(س)]] به همسری امام علی(ع) درآمد. با توجه به تولد نخستین فرزند او، عباس، به سال 26ق.<ref>تنقیح المقال، ج2، ص128.</ref>و وجود ‌گزارش‌هایی درباره ازدواج حضرت علی با اُمامه، خواهر زاده حضرت فاطمه(س) بر پایه وصیت ایشان، <ref>المناقب، ج3، ص137؛ اسد الغابه، ج6، ص22.</ref> به نظر می‌رسد ازدواج‌ ام البنین حدود سال 25ق. رخ داده باشد. نیز ‌گزارش‌هایی از ازدواج او به عنوان دومین همسر امام علی(ع) در دست است.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص153؛ تذکرة الخواص، ص57.</ref>
-به هر روی، امیر مؤمنان(ع) از برادرش [[عقیل]] که به نسب عرب آشنا بود، خواست تا زنی از خاندانی اصیل‌ و شجاع را برای او خواستگاری کند تا از او دارای فرزندانی شجاع شود. عقیل با اعتقاد به شجاعت پدران‌ ام البنین، او را برای ازدواج با ایشان پیشنهاد کرد.<ref>عمدة الطالب، ص357؛ تنقیح المقال، ج2، ص128؛ اشعار النساء، ص131.</ref>بر پایه گزارش‌هایی، پدران و خویشان‌ ام البنین از دلیران عربِ پیش از [[اسلام]] بودند؛ چنان‌که ابو‌بره عامر بن مالک، جد دوم او، در میان قبایل عرب در شجاعت بی‌نظیر خوانده شده و از او با تعبیر کنایی «مُلاعِب الاَسِنّه» (بازیگر با نیزه‌ها) یاد کرده‌اند.<ref>عمدة الطالب، ص356؛ الاصابه، ج2، ص396؛ تنقیح المقال، ج2، ص128.</ref>به ‌گزارش [[ابن عبدالبر]]، وی پیش از مسلمان شدن نزد رسول خدا آمد و با تقدیم هدایایی، از ایشان خواست مبلغانی را به [[نجد]] اعزام کند.<ref>الاستیعاب، ج4، ص1450؛ اسد الغابه، ج3، ص36.</ref>
+== شهادت فرزندان در کربلا ==
-==پرستاری از فرزندان حضرت زهرا==
-بر پایه ‌گزارش‌هایی که در شماری از منابع متاخر آمده‌اند، ‌ام البنین پس از خواستگاری امام علی(ع)، سوگند یاد کرد که برای فرزندان ایشان همچون مادری دلسوز باشد. با ورود‌ ام البنین به خانه امیر مؤمنان، او ضمن پرستاری از کودکان امام، همانند مادر واقعی با آنان رفتار می‌کرد. آنان نیز او را بسیار دوست می‌داشتند.<ref>ام‌ البنین سیدة نساء العرب، ص50؛ ادب الطف، ص74؛ العباس رجل العقیدة و الجهاد، ص34.</ref>آورده‌اند که‌ ام البنین از امام علی(ع) خواست که او را فاطمه صدا نکند؛ زیرا ممکن است فرزندان حضرت زهرا(س) با شنیدن این نام، به یاد مادرشان افتند و غمگین شوند.<ref>ستاره درخشان، ص94.</ref>
-==فرزندان==
-ثمره ازدواج‌ ام البنین با علی(ع)، فرزندانی به نام‌های [[عباس بن علی|عباس]]، [[جعفر بن علی|جعفر]]، [[عبدالله بن علی|عبدالله]] و [[عثمان بن علی|عثمان]] بود.<ref>الطبقات، ج3، ص14؛ انساب الاشراف، ج3، ص390؛ المنتظم، ج5، ص69.</ref>شماری دیگر، ابوبکر را نیز بر فرزندان او افزوده<ref>الامامة و السیاسه، ج2، ص12؛ العقد الفرید، ج5، ص134؛ جمهرة انساب العرب، ص38.</ref>و شماری از عثمان یاد نکرده‌اند.<ref>المعارف، ص88؛ مروج الذهب، ج3، ص63؛ الاختصاص، ص82.</ref>به سبب داشتن این پسران، فاطمه به‌ ام البنین (مادر پسران) شهرت یافت. منابع بیش از این به زندگی او در [[مدینه]] و هجرتش به [[کوفه]] در دوران خلافت امیر مؤمنان (35-40ق.) و نیز به ازدواج او پس از شهادت امام علی(ع) اشاره نکرده‌اند. این شاید از این رو است که وی دیگر ازدواج نکرد و حتی آن گاه که برخی همسران امام علی(ع) برای مشورت درباره ازدواجشان نزد‌ ام البنین آمدند، به آنان سفارش کرد که سزاوار نیست پس از علی، با مردی دیگر پیمان همسری ببندند و آنان نیز به سفارش وی عمل کردند.<ref>ستاره درخشان، ص48.</ref>
+ثمره ازدواج‌ ام البنین با علی(ع)، فرزندانی به نام‌های [[عباس بن علی|عباس]]، [[جعفر بن علی|جعفر]]، [[عبدالله بن علی|عبدالله]] و [[عثمان بن علی|عثمان]] بود.<ref>الطبقات، ج3، ص14؛ انساب الاشراف، ج3، ص390؛ المنتظم، ج5، ص69.</ref>شماری دیگر، ابوبکر را نیز بر فرزندان او افزوده<ref>الامامة و السیاسه، ج2، ص12؛ العقد الفرید، ج5، ص134؛ جمهرة انساب العرب، ص38.</ref>و شماری از عثمان یاد نکرده‌اند.<ref>المعارف، ص88؛ مروج الذهب، ج3، ص63؛ الاختصاص، ص82.</ref>
-==شهادت فرزندان در کربلا==
 ‌ام البنین در کربلا حضور نداشت؛ اما فرزندانش همگی در رکاب امام حسین(ع) به شهادت رسیدند. عثمان با کنیه ابوعمرو در 21 سالگی، جعفر با کنیه ابوعبدالله در 29سالگی<ref>الطبقات، ج3، ص14؛ انساب الاشراف، ج2، ص413؛ المناقب، ج3، ص259.</ref>و عبدالله (اکبر)<ref>المجدی، ص15.</ref>با کنیه ابومحمد در 25 سالگی به شهادت رسیدند.<ref>مقاتل الطالبیین، ص87؛ رجال طوسی، ص99، 102؛ اعلام الوری، ج1، ص395.</ref>عباس که از او با لقب عباس الاکبر و با کنیه ابوالفضل یاد شده است، <ref>انساب الاشراف، ج2، ص413؛ مقاتل الطالبیین، ص89؛ المجدی، ص15.</ref> از دیگر برادران تنی خود بزرگ‌تر و واپسین شهید از آنان است.<ref>مقاتل الطالبیین، ص84؛ شرح الاخبار، ج3، ص184.</ref>در ‌شب [[تاسوعا]] [[عبدالله بن ابی‌المحل بن حزام]]، برادرزاده‌ ام البنین، و نیز [[شمر بن ذی الجوشن کلابی]]، از قبیله‌ ام البنین، امان‌نامه‌ای را از [[عبیدالله بن زیاد]] برای فرزندان‌ ام البنین در کربلا آوردند؛ اما با واکنش تند ایشان روبه‌رو شدند.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص415؛ الفتوح، ج5، ص94؛ الارشاد، ج2، ص89.</ref>
@@ خط ۵۰: / خط ۴۴: @@
 ==سوگواری برای امام حسین و فرزندان==
-به ‌گزارش شماری از منابع، ‌ام البنین در پی آگاهی از واقعه کربلا، برای جان امام حسین(ع) بیش از پسرانش نگران بود. او از حال امام جویا شد و گفت: اگر حسین زنده باشد، غمی نیست که فرزندانم را از دست داده باشم.<ref>شرح الاخبار، ج3، ص186؛ تنقیح المقال، ج3، ص70؛ اشعار النساء، ص133.</ref>این‌ سخن‌ او را دلیل‌ اخلاص‌ کامل‌ او به‌ [[اهل بیت]] به ویژه امام‌ حسین‌(ع) دانسته‌اند.
+به ‌گزارش شماری از منابع، ‌ام البنین در پی آگاهی از واقعه کربلا، برای جان امام حسین(ع) بیش از پسرانش نگران بود. او از حال امام جویا شد و گفت: اگر حسین زنده باشد، غمی نیست که فرزندانم را از دست داده باشم.<ref>شرح الاخبار، ج3، ص186؛ تنقیح المقال، ج3، ص70؛ اشعار النساء، ص133.</ref>از آن پس وی در خانه‌اش با حضور زنان [[بنی‌هاشم]] مجلس سوگواری برپا می‌کرد.<ref>ادب الطف، ص74.</ref>او هر روز با نوه‌اش‌ عبیدالله‌، فرزند عباس، به بقیع می‌رفت و سروده‌هایی را که‌ خود در رثای عباس سروده‌ بود، می‌خواند.<ref>شرح الاخبار، ج3، ص186؛ ابصار العین، ص64؛ مع رکب الحسین، ج6، ص410.</ref>مردم نزد او گرد می‌آمدند و با وی در گریستن‌ هم‌نوا می‌شدند. گفته‌اند که حتی [[مروان‌ بن‌ حکم‌ اموی]]، از دشمنان اهل بیت، نیز با شنیدن سروده‌های جانسوز او می‌گریست‌.<ref>مقاتل الطالبیین‌، ص90؛ شرح الاخبار، ج3، ص186؛ بحار الانوار، ج45، ص56.</ref>
-از آن پس وی در خانه‌اش با حضور زنان [[بنی‌هاشم]] مجلس سوگواری برپا می‌کرد.<ref>ادب الطف، ص74.</ref>او هر روز با نوه‌اش‌ عبیدالله‌، فرزند عباس، به بقیع می‌رفت و سروده‌هایی را که‌ خود در رثای عباس سروده‌ بود، می‌خواند و دردمندانه‌ می‌گریست‌. وی در این سروده‌ها، مردم را از‌ ام البنین خواندن خود نهی می‌کرد؛ زیرا چهار پسرش را که همچون شیر بیشه بودند، از دست داده بود و دیگر پسری نداشت که به نام آنان «مادر پسران» خوانده شود. نیز در سروده‌های دیگر، از شاهدان نبرد پسرانش می‌پرسد: چگونه گرز آهنین بر سر عباس فرود آمد؟ و خود پاسخ می‌دهد: اگر عباس دست داشت و شمشیرش در دستانش بود، کسی به او نزدیک نمی‌شد.<ref>شرح الاخبار، ج3، ص186؛ ابصار العین، ص64؛ مع رکب الحسین، ج6، ص410.</ref>مردم نزد او گرد می‌آمدند و با وی در گریستن‌ هم‌نوا می‌شدند. گفته‌اند که حتی [[مروان‌ بن‌ حکم‌ اموی]]، از دشمنان اهل بیت، نیز با شنیدن سروده‌های جانسوز او می‌گریست‌.<ref>مقاتل الطالبیین‌، ص90؛ شرح الاخبار، ج3، ص186؛ بحار الانوار، ج45، ص56.</ref>
-محبت خالصانه‌ ام البنین به اهل بیت و نیز شهادت فرزندانش در رکاب سیدالشهدا(ع) موجب شده تا [[شیعیان]] برای او جایگاهی والا و ارزشی ویژه قائل باشند و از او نزد [[خدا]] شفاعت طلبند.
 ==رحلت==
-هنگام درگذشت وی را 13 جمادی الثانی سال 64 یا 70ق. ‌گزارش کرده‌اند.<ref>‌ام البنین، ص41.</ref>برخی مدفن او را در بقیع، سمت چپِ ورودی و کنار صفیه و عاتکه، عمه‌های پیامبر(ص) دانسته‌اند.<ref>آثار اسلامی، ص349.</ref>اما شماری دیگر این سخن را رد کرده‌اند؛ زیرا افزون بر فقدان شاهد تاریخی در منابع اصیل، حتی در سفرنامه‌های دو سده اخیر، از این گزارش خبری‌ در دست نیست. از این رو، می‌توان گفت قبر وی می‌بایست کنار دیگر همسران امیرمؤمنان(ع) و فرزندان ایشان در بقیع باشد؛ اما مکان دقیق آن مشخص نیست.<ref>تاریخ حرم، ص275.</ref>
+هنگام درگذشت وی را 13 جمادی الثانی سال 64 یا 70ق. ‌گزارش کرده‌اند.<ref>‌ام البنین، ص41.</ref>برخی مدفن او را در بقیع، سمت چپِ ورودی و کنار صفیه و عاتکه، عمه‌های پیامبر(ص) دانسته‌اند.<ref>آثار اسلامی، ص349.</ref>اما شماری دیگر این سخن را رد کرده‌اند؛ زیرا افزون بر فقدان شاهد تاریخی در منابع اصیل، حتی در سفرنامه‌های دو سده اخیر، از این گزارش خبری‌ در دست نیست. از این رو، می‌توان گفت قبر وی می‌بایست کنار دیگر همسران امیرمؤمنان(ع) و فرزندان ایشان در بقیع باشد؛ اما مکان دقیق آن مشخص نیست.<ref>تاریخ حرم، ص275.</ref>محبت خالصانه‌ ام البنین به اهل بیت و نیز شهادت فرزندانش در رکاب سیدالشهدا(ع) موجب شده تا [[شیعیان]] برای او جایگاهی والا و ارزشی ویژه قائل باشند و از او نزد [[خدا]] شفاعت طلبند.
 ==نسل امام علی از ام البنین==
@@ خط ۶۴: / خط ۵۴: @@
 نسل امام علی(ع) از همسرش‌ ام البنین تنها از طریق عُبیدالله بن عباس استمرار یافت: <ref>انساب الاشراف، ج2، ص412؛ تاریخ طبری، ج5، ص153؛ الشجرة المبارکه، ص184.</ref>
-. عبیدالله بن حسن بن عبیدالله بن عباس که به سال 204ق. به امارت حرمین رسید و امیر الحاج آن سال بود.<ref>نهایة الارب، ج22، ص211؛ عمدة الطالب، ص357.</ref>
+* عبیدالله بن حسن بن عبیدالله بن عباس که به سال 204ق. به امارت حرمین رسید و امیر الحاج آن سال بود.<ref>نهایة الارب، ج22، ص211؛ عمدة الطالب، ص357.</ref>
+* فضل بن حسن بن عبیدالله که به وی ابن ‌هاشمیه می‌گفتند و نزد خلفا دارای حشمت و احترام بود.<ref>المجدی، ص232؛ عمدة الطالب، ص357.</ref>
-. فضل بن حسن بن عبیدالله که به وی ابن ‌هاشمیه می‌گفتند و نزد خلفا دارای حشمت و احترام بود.<ref>المجدی، ص232؛ عمدة الطالب، ص357.</ref>
+* محمد بن علی بن حمزه که شاعر و راوی حدیث [[امام حسن عسکری|امام حسن عسکری(ع)]] بود و مادر امام پس از شهادت فرزندش در منزل او ماند.<ref>رجال النجاشی، ص347؛ المجدی، ص235؛ عمدة الطالب، ص358.</ref>
+* عباس بن حسن بن عبیدالله که به اعتقاد علویان در شعر سرآمد فرزندان [[ابوطالب]] بود و در بقیع دفن شد.<ref>المجدی، ص236؛ عمدة الطالب، ص395.</ref>
-. محمد بن علی بن حمزه که شاعر و راوی حدیث [[امام حسن عسکری|امام حسن عسکری(ع)]] بود و مادر امام پس از شهادت فرزندش در منزل او ماند.<ref>رجال النجاشی، ص347؛ المجدی، ص235؛ عمدة الطالب، ص358.</ref>
-. عباس بن حسن بن عبیدالله که به اعتقاد علویان در شعر سرآمد فرزندان [[ابوطالب]] بود و در بقیع دفن شد.<ref>المجدی، ص236؛ عمدة الطالب، ص395.</ref>
-==امام‌زادگان از نسل ام البنین==
+=== امام‌زادگان از نسل ام البنین ===
 در ایران، شماری از تبار حضرت عباس دارای آرامگاه و بارگاه هستند و مردم به زیارت آنان می‌روند. امامزاده سید ( [[شاه سید علی]] ) در قم از آن جمله است که نسب او را این گونه ‌گزارش کرده‌اند: علی بن ابراهیم بن جعفر بن عباس بن امیر المؤمنین.<ref>تربت پاکان قم، ج1، ص150؛ تربت پاکان آثار و بناهای قدیم، ج2، ص103.</ref>البته بیشتر نوادگان عباس در [[عربستان]] و کشورهایی مانند [[عراق]]، [[مصر]]، [[اردن]] و [[ترکمنستان]] پراکنده‌اند که از ایشان برخی در دانش و ادب و شعر و [[حدیث]] سرآمد دوران خویش بوده‌اند؛ از جمله ابویعلی حمزة بن قاسم بن علی بن حمزة بن حسن بن عبیدالله بن عباس از محدثان مورد اعتماد شیعه و صاحب کتاب التوحید، الزیاره و المناسک که مزار او در [[حله]] عراق معروف است و مردم به زیارتش می‌روند.<ref>رجال النجاشی، ص140؛ بحار الانوار، ج48، ص315؛ ج53، ص286؛ الکنی و الالقاب، ج1، ص186.</ref>
-==برای مطالعه بیشتر==
-*ام‌ البنین‌، نوشته محمدرضا‌ عبدالامیر انصا‌ری.
-*ام‌ البنین‌، نوشته محمدعلی سالکی.
-*افتخا‌ر ما‌دری: با‌نو ام‌ البنین‌ (علیها‌السلام‌)، نوشته مهدی وحیدی صدر.
-*ام‌ البنین‌ (س‌) ما‌در علمدار، مهدی غلامی‌ مهرآبا‌دی.
-==پیوند به بیرون==
-*[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1288380/ام-البنین-علیها-السلام-نماد-ایثار-و-از-خودگذشتگی?q=ام البنین زهرا زحمتکش، ویژگی ها و فضایل ام البنین علیهما السلام، پژوهش نامه معارف حسینی، تابستان 1396 - شماره6، (28 صفحه - از 91 تا 118).]
-*[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/470613/تاریخ--ام-البنین-(س)-مادر-مهتاب?q=ام البنین طیبی، ن، تاریخ: ام البنین (س) مادر مهتاب، فرهنگ کوثر، آذر 1377 - شماره 21 (5 صفحه - از 57 تا 61).]
-*[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1288380/ام-البنین-علیها-السلام-نماد-ایثار-و-از-خودگذشتگی?q=ام البنین سیدنژاد، سیدرضی، ام البنین علیها السلام نماد ایثار و از خودگذشتگی، مجله پیام، زمستان 1396 - شماره 127 (10 صفحه - از 115 تا 124).]
 ==پانویس==
 {{پانویس}}