|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| | از سدههای نخستین اسلامی، ایرانیانی چون هیثم بن معاویه عتکی (نخستین امیر ایرانی مکه در ۱۴۱ق) و خاندانهایی مانند طاهریان، صفاریان و ابوساج بر حجاز نفوذ داشتند. در قرن چهارم، آلبویه در رقابت با اخشیدیان مصر بر سر خطبه مکه بودند. سلجوقیان نیز در قرن پنجم جانشین آلبویه شده و با فاطمیان بر سر نفوذ در حجاز رقابت میکردند. در آستانه حمله مغول، سلطان محمد خوارزمشاه کاروان حج به حجاز میفرستاد. |
|
| |
|
| پس از انقلاب اسلامی، حجگزاری ایرانیان تحت تأثیر روابط پرنوسان ایران و عربستان قرار گرفت.<ref>مروری بر روابط ایران و عربستان، ص21-22.</ref> تنشها میان حاجیان ایرانی و پلیس عربستان وجود داشت<ref>خاطرات حج، ص97.</ref> و با حمایت عربستان از عراق در جنگ تحمیلی، اختلافات افزایش یافت.<ref>مروری بر روابط ایران و عربستان، ص31-32.</ref> اوج اختلاف در سال ۱۳۶۶ش به دلیل برگزاری مراسم «برائت از مشرکین» توسط حاجیان ایرانی رخ داد؛<ref>گلواژههای حج و عمره، ص111.</ref> مراسمی که امام خمینی آن را جزئی از حج میدانست.<ref>فریاد برائت، ص4.</ref> عربستان که تا آن سال معمولاً اجازه برگزاری میداد،<ref>خاطرات حج، ص96-97.</ref> در ۱۳۶۶ش با آن مخالفت کرد و پلیس به سوی حاجیان تیراندازی نمود که منجر به شهادت حدود ۴۰۰ نفر شد. این واقعه، حج خونین، به قطع کامل روابط و تعطیلی سهساله حج ایرانیان انجامید.<ref> سیمای حج، صاول؛ آشنایی با عربستان، ص68-70.</ref>
| | در دوره ایلخانان، اولجایتو برای حمایت از امیر مکه سپاهی فرستاد و ابوسعید با مصر عهدنامه همکاری حج امضا کرد. در دوره فترت، جلایریان و آققویونلوها نیز در حجاز نفوذ داشتند. صفویه با شرفای مدینه به دلیل سیادتشان، ارتباط خوبی داشت. نادرشاه از عثمانی خواستار حقوق ویژه برای شیعیان در حرمین شد؛ ولی موفق نبود. در دوره قاجار، روابط اشراف مکه با ایران خوب بود. پس از حاکمیت آلسعود و تخریب بقاع متبرکه، ایران در دوره پهلوی، حج را ممنوع کرد؛ ولی در ۱۳۰۸ش عهدنامه مودت بسته و حج برقرار شد. اعدام ابوطالب یزدی در ۱۳۲۲ش به قطع دوباره روابط انجامید که با میانجیگری در سال ۱۳۲۷ش روابط از سرگرفته شد. پس از انقلاب اسلامی ایران، مراسم برائت از مشرکان در مکه، موجب واقعه حج خونین (۱۳۶۶ش) و قطع روابط شد و از ۱۳۷۰ش حج از سر گرفته شد و مراسم برائت از مشرکین در منا برگزار میگردد. |
| از سال ۱۳۷۰ش، پس از سه سال تعطیلی، روابط ایران و عربستان از سر گرفته شد و حج ایرانیان برگزار گردید.<ref>سیمای حج در سال 70، صاول، «مقدمه».</ref> مراسم برائت از مشرکین با وجود مخالفتهای عربستان، هر سال برگزار میشود و از سال ۱۳۷۲ش محل آن از مکه به منا تغییر یافت.<ref>مروری بر روابط ایران و عربستان، ص95-96؛ با کاروان عشق، ص171؛ یار کجاست، ص104-107؛ سیمای حج، ص174.</ref> حج ایرانیان پس از انقلاب ایران، ابعاد سیاسی تازهای یافته و ایران از آن برای تبلیغ آرمانهای انقلاب اسلامی در میان مسلمانان و برگزاری نشستهای گوناگون درباره مسائل روز جهان اسلام استفاده میکند.<ref>نک: سیمای حج، ص66؛ با کاروان ابراهیم، ص71؛ با کاروان عشق، ص245؛ با کاروان صفا، ص368، 383، 397.</ref>
| |
