کاربر:Mo.ali.rezapour/صفحه تمرین۱: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''شاه اسماعیل اول،''' بنیانگذار [[صفویان|سلسله صفوی]]، از سال ۹۰۷ تا ۹۳۰ق بر ایران حکومت کرد. وی پس از رسیدن به قدرت، شیعه را مذهب رسمی کشور اعلام نمود. | '''شاه اسماعیل اول،''' بنیانگذار [[صفویان|سلسله صفوی]]، از سال ۹۰۷ تا ۹۳۰ق بر ایران حکومت کرد. وی پس از رسیدن به قدرت، شیعه را مذهب رسمی کشور اعلام نمود. | ||
==معرفی== | ==معرفی و جایگاه== | ||
... | ... | ||
شیوۀ كشورداری شاه اسماعیل یکم و ترویج مذهب جعفری محتملاً مانع تجزیه و تقسیم ایران آشوبزده میان دو امپراتوری نیرومند عثمانی و ازبك شد | شیوۀ كشورداری شاه اسماعیل یکم و ترویج مذهب جعفری محتملاً مانع تجزیه و تقسیم ایران آشوبزده میان دو امپراتوری نیرومند عثمانی و ازبك شد.<ref>''سفرنامههای ونیزیان در ایران''، ۳۲۸-۳۲۹؛ ''تاریخ روابط ایران و هند در دورۀ صفویه و افشاریه''،، ۲۱، ۲۳ </ref> برای تعدیل سیاستهای افراطی سران قزلباش، او صوفیان و مریدان حیدری و نیز علمای ایرانی و علمای جبل عامل، كوفه و بحرین را به تدوین كتابهای فقه جعفری دعوت كرد.<ref>ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاهطهماسب،، ۱۲۶؛ ''سفرنامههای ونیزیان در ایران''، ۳۸۳ </ref> محقق كركی، كه در نشر فقه و اصول مذهب جعفری شخصیت مهمی بهشمار میرود، از جملۀ این علما بود.<ref>''روزگاران''، ۳، ۳۴؛ ''خلاصة التواریخ''، ۷۳ </ref> | ||
از جمله كارهای شاه اسماعیل یکم برای بزرگداشت امامان شیعه، میتوان اینها را برشمرد: ضرب سكه با نام ۱۲ امام، قرار دادن نام امامان معصوم بهعنوان سجع مهرشاهی، مرمت و گسترش آرامگاه امامان در شهرهای عراق و مشهد، ساختن مقبره برای امامزادهها در شهرهای ایران، و طرح آبرسانی از فرات به نجف | از جمله كارهای شاه اسماعیل یکم برای بزرگداشت امامان شیعه، میتوان اینها را برشمرد: ضرب سكه با نام ۱۲ امام، قرار دادن نام امامان معصوم بهعنوان سجع مهرشاهی، مرمت و گسترش آرامگاه امامان در شهرهای عراق و مشهد، ساختن مقبره برای امامزادهها در شهرهای ایران، و طرح آبرسانی از فرات به نجف.<ref>''جهانگشای خاقان''، ۱۴۹، ۲۸۹-۲۹۲؛ ''سفرنامههای ونیزیان در ایران''، ۴۲۷- ۴۲۸؛ ''عالمآرای صفوی''، ۱۲۷-۱۲۹؛ ''خلاصة التواریخ''، ۱۵۱؛ ''گلشن مراد''، ۵۵۶) </ref> شاه اسماعیل برای ترویج مذهب تشیع در كشوری كه بیشتر مردم آن اهل تسنن بودند، گاه به خشونتهایی نیز دست میزد و این كار غالباً به دست قزلباشان و تبرائیان انجام میگرفت.<ref>''عالمآرای صفوی''، ۶۴-۶۵؛ ''خلاصة التواریخ''، ۸۶؛ ''سفرنامههای ونیزیان در ایران''، ۴۰۹). </ref> | ||
شاه اسماعیل یکم به رسوم و آیینهای مذهبی و ملی بسیار علاقه داشت و به آبادانی و ساخت بناهای یادبود اشتیاق نشان میداد | شاه اسماعیل یکم به رسوم و آیینهای مذهبی و ملی بسیار علاقه داشت و به آبادانی و ساخت بناهای یادبود اشتیاق نشان میداد.<ref>''شاه اسماعیل اول''، ۸۱۳-۸۱۶؛ ''جهانگشای خاقان''، ۴۲۸-۴۲۹، ۵۷۳-۵۷۴؛ </ref> مهمترین آثاری كه از وی به یادگار مانده، اینهاست: چهار بازار دور میدان قدیم اصفهان، مدرسۀ هارونیه و بقعۀ امامزاده هارون در اصفهان، بناهای یادبود در اوجان فارس و شیراز، و سرانجام، ساختمانهای چندی كه در خوی و تبریز بنیاد كرد.<ref>''از شیخ صفی تا شاه صفی''، ۳۳؛ ''خلاصة التواریخ''، ۱۵۱؛ ''جهانگشای خاقان''، ۳۰۳؛ ''سفرنامههای''، ۳۷۹-۳۸۲.</ref> | ||
شاه اسماعیل به فارسی و تركی شعر میسرود و خطایی تخلص میكرد | شاه اسماعیل به فارسی و تركی شعر میسرود و خطایی تخلص میكرد.<ref>''جهانگشای خاقان''، ص۶۰۹.</ref> | ||
وی خود را در بین مردم جـنین مـعرفی کرد که از طرف امام زمان؟عج؟ برای این امر انتخاب شده است. همین امر باعث تـعمیق و اعـتقاد عموم به نیابت وی از جانب امام غـایب شـد.<ref>«تاثیر اندیشه مهدویت بر تشکیل حکومت شیعی ملی صفوی (دوره شاه اسماعیل اول)»، ص۱۱۴.</ref> | |||
... | |||
== | == سفرهای زیارتی شاه اسماعیل == | ||
شاه اسماعیل پس از پیروزی بر ازبکها در سال در سال 913ق، که بزرگترین پیروزی وی بود، برای زیارت مرقد مطهّر حضرت علی بن موسیالرضا به مشهد رفت. | شاه اسماعیل پس از پیروزی بر ازبکها در سال در سال 913ق، که بزرگترین پیروزی وی بود، برای زیارت مرقد مطهّر حضرت علی بن موسیالرضا به مشهد رفت.<ref>عالم آرای شاه اسماعیل، 1384، ص346-347/ ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاهطهماسب،، 1370، ص68.</ref> | ||
پس از فتح بغداد در ۹۱۴ق در سال 914ق، شاه اسماعیل پس از فتوحات نظامی خود در عراق عرب و تصرّف بغداد، ابتدا به کربلا رفت و پس از ورود به شهر و زیارت حرم امام حسین تمام شب را در حرم بیدار بود و شخصاً در غبارروبی حرم شرکت کرد و پس از تقدیم هدایای گرانقیمت و قندیلهای طلا و دستور ساخت پوشش قبر از عاج طلا و دادن هدایا و نذورات به مجاوران و خادمان، به شهر نجف رفت. | پس از فتح بغداد در ۹۱۴ق در سال 914ق، شاه اسماعیل پس از فتوحات نظامی خود در عراق عرب و تصرّف بغداد، ابتدا به کربلا رفت و پس از ورود به شهر و زیارت حرم امام حسین تمام شب را در حرم بیدار بود و شخصاً در غبارروبی حرم شرکت کرد و پس از تقدیم هدایای گرانقیمت و قندیلهای طلا و دستور ساخت پوشش قبر از عاج طلا و دادن هدایا و نذورات به مجاوران و خادمان، به شهر نجف رفت.<ref>تاریخ فتوحات شاهی، 1383، ص300-301.</ref> | ||
پس از رسیدن به نزدیکی شهر نجف، شاه اسماعیل از اسب فرود آمد و پای پیاده و سر برهنه به طرف حرم حضرت | پس از رسیدن به نزدیکی شهر نجف، شاه اسماعیل از اسب فرود آمد و پای پیاده و سر برهنه به طرف حرم حضرت علی حرکت کرد و در زمان رسیدن به نجف، در حالیکه علما و سادات به استقبال او میآمدند، پرچم حضرت علی را از آنان تحویل گرفت.<ref>عالم آرای شاه اسماعیل، 1384، ص166-167.</ref> شاه اسماعیل پس از گرفتن پرچم، «یا علی» گویان از بین مردم عبور کرد و مستقیم داخل حرم شد و اجازة ورود به هیچکس نداد و به مدت 8 ساعت به تنهایی در داخل بود. طی این مدت، قزلباشان میگفتند: به گوش خود شنیدهاند که مرشد کامل با امام علی گفتوگو میکند. شاه اسماعیل پس از این زیارت طولانی و دادن هدایا و نذورات به خادمان و مجاوران حرم، به شهر حلّه رفت و طی همین مدت، گروهی از بیابانگردان عرب، که زوّار شیعه را غارت میکردند، سرکوب کرد و پس از ضبط ثروت هنگفت آنان، به نجف بازگشت.<ref>تاریخ فتوحات شاهی، 1383، ص303/ تاریخ حبیب السیر، 1362، ج4، ص494-495.</ref> | ||
شاه اسماعیل پس از این اقدامات و زیارت کربلا و نجف، به شهر کاظمین رفت. با توجه به اینکه سلسله نسب سیادت مورد ادعای صفویان به حضرت امام موسی کاظم میرسید، شاه اسماعیل پس از حضور در عراق، توجه ویژهای به حرم مقدّس کاظمین داشت و دستور داد عمارت و گنبد با شکوهی برفراز این مزار مقدّس ساختند و نهر آبی را که تأمین کنندة آب شیرین این مکان مقدّس بود، تعمیر و نوسازی کرد. | شاه اسماعیل پس از این اقدامات و زیارت کربلا و نجف، به شهر کاظمین رفت. با توجه به اینکه سلسله نسب سیادت مورد ادعای صفویان به حضرت امام موسی کاظم میرسید، شاه اسماعیل پس از حضور در عراق، توجه ویژهای به حرم مقدّس کاظمین داشت و دستور داد عمارت و گنبد با شکوهی برفراز این مزار مقدّس ساختند و نهر آبی را که تأمین کنندة آب شیرین این مکان مقدّس بود، تعمیر و نوسازی کرد.<ref>ایران در زمان شاه صفی و شاه عبّاس دوم ص126/ تاریخ حبیب السیر، 1362، ج4، ص494.</ref> او پس از آنکه هدایا و نذورات زیادی به خادمان و مجاوران حرم کاظمین داد، به سمت سامرّاء رفت و پس از زیارت حرم امام علیالنقی و امام حسن عسکری و مدتی تفرّج و شکار در بغداد و اطراف دجله و فرات، به ایران بازگشت.<ref>تاریخ فتوحات شاهی، 1383، ص303.</ref> | ||
شاهاسماعیل اول به دنبال سفرهای نظامی خود به عراق در جمادیالآخر سال 914 قمري و به بهانة زیارت به اين اماکن مشرف شد. او بلافاصله به زیارت حرم مطهر امام حسین7 در کربلا شتافت: «... و بعد از وصول بدان مشهد عطرآسا و مرقد جنتآسا شرایط زیارت چنانچه باید و شاید مدعی روی نیز به آن خاک پاک سود و به زبان مناجات عرض حاجات کرده...».<ref>غياثالدين همام خواندمير، ''حبيب السير في اخبار افراد بشر''، ج4، ص495.</ref> وي یک شب در حرم مطهر امام حسین7 معتکف شد و تمامی مجاوران و زوار آن حضرت را مشمول لطف و بخشش قرار داد.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.</ref> پس از آن عزم زیارت عتبة مقدسة امام علی7 در نجف کرد: «و در آن حریم واجبالاعزاز که کعبة اهل دل راز و سجدهگاه ارباب نیاز است، روی اخلاص بر زمین سوده، مرادی که داشت، از واهبالعطیات مسئلت کرد».<ref>اميرمحمود خواندمير، ''ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه طهماسب''، ص495.</ref> شاهاسماعیل در بازگشت از بغداد به زیارت آستانة کاظمین8 مشرف شد و «آنگاه به سامرا خرامید و به سعادت زیارت عتبة کعبة مرقبة قدوة اولاد رسول امی هاشمی امام علی النقی و امام حسن العسکری الزکی8 استسعاد یافت».<ref>منشي القمي، ''خلاصة التواريخ''، تصحيح احسان اشراقي، ج1، ص190.</ref>]<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴.</ref> | شاهاسماعیل اول به دنبال سفرهای نظامی خود به عراق در جمادیالآخر سال 914 قمري و به بهانة زیارت به اين اماکن مشرف شد. او بلافاصله به زیارت حرم مطهر امام حسین7 در کربلا شتافت: «... و بعد از وصول بدان مشهد عطرآسا و مرقد جنتآسا شرایط زیارت چنانچه باید و شاید مدعی روی نیز به آن خاک پاک سود و به زبان مناجات عرض حاجات کرده...».<ref>غياثالدين همام خواندمير، ''حبيب السير في اخبار افراد بشر''، ج4، ص495.</ref> وي یک شب در حرم مطهر امام حسین7 معتکف شد و تمامی مجاوران و زوار آن حضرت را مشمول لطف و بخشش قرار داد.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۳.</ref> پس از آن عزم زیارت عتبة مقدسة امام علی7 در نجف کرد: «و در آن حریم واجبالاعزاز که کعبة اهل دل راز و سجدهگاه ارباب نیاز است، روی اخلاص بر زمین سوده، مرادی که داشت، از واهبالعطیات مسئلت کرد».<ref>اميرمحمود خواندمير، ''ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه طهماسب''، ص495.</ref> شاهاسماعیل در بازگشت از بغداد به زیارت آستانة کاظمین8 مشرف شد و «آنگاه به سامرا خرامید و به سعادت زیارت عتبة کعبة مرقبة قدوة اولاد رسول امی هاشمی امام علی النقی و امام حسن العسکری الزکی8 استسعاد یافت».<ref>منشي القمي، ''خلاصة التواريخ''، تصحيح احسان اشراقي، ج1، ص190.</ref>]<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۴.</ref> | ||
| خط ۳۱: | خط ۲۷: | ||
هم. تأكيد كرد ) ع(موسي كاظم زمان با ورود شاه اسم اعيل بـه عـراق، اقـدامات عمرانـي و تلاش براي بازسازي و توسعه عتبات آغاز شد.<ref>«اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات»، ص۶۸.</ref> | هم. تأكيد كرد ) ع(موسي كاظم زمان با ورود شاه اسم اعيل بـه عـراق، اقـدامات عمرانـي و تلاش براي بازسازي و توسعه عتبات آغاز شد.<ref>«اقدامات عمرانی شاهان صفوی در عتبات عالیات»، ص۶۸.</ref> | ||
سفرهای زیارتی شاه اسماعیل اول به عتبات عالیات و مشهد مقدّس، که در جریان لشکرکشیهای وی به جنوب عراق و خراسان و با انگیزههای سیاسی ـ نظامی صورت گرفته بود، در وهلة اول موجب ایجاد ثبات، امنیت و آرامش در این مناطق ـ بهویژه برای شیعیان ـ شد. همچنین بازسازی و توسعه و عمران این اماکن مقدّس مذهبی در عهد شاه اسماعیل اول، آسایش و رفاه را برای ساکنان و زوّار این شهرهای مقدّس و وجهة مثبت مذهبی و تقویت مشروعیت و جایگاه حکومتی دولت نوپای صفوی را به دنبال داشت. از سوی دیگر، اقدامات وی نه تنها موجب شد که رسم بسیار مهم زیارت، که تا آن زمان به دلیل تعصّب مذهبی مخالفان شیعه و ناامنی و جنگهای پی درپی در جنوب عراق بسیار کمرنگ شده بود، احیا گردد و خیل جمعیت زائران به عتبات سرازیر شود، بلکه این اقدامات به عنوان آموزة سیاسی ـ مذهبی حکومت صفوی مورد توجه شاهان این سلسله قرار گرفت و علاوه بر توجه به شهرهای مذهبی داخلی، مثل مشهد و قم، تا زمانی که جنوب عراق در تصرّف صفویان بود، شاهان صفوی با حضور در عراق و زیارت عتبات عالیات، شخصاً به امور زوّار و عمران و توسعة این اماکن مقدّس رسیدگی میکردند.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ایزدی، حسین، شیعه شناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش، ص۱۳۵ و ص۱۳۶.</ref> | |||
== اقدامات عمرانی شاه اسماعیل در عتبات عالیات == | == اقدامات عمرانی شاه اسماعیل در عتبات عالیات == | ||
| خط ۵۶: | خط ۵۴: | ||
* '''ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاهطهماسب'''، خواندمير، اميرمحمود، تهران، ادبي، 1370ش. | * '''ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاهطهماسب'''، خواندمير، اميرمحمود، تهران، ادبي، 1370ش. | ||
* '''ایران در زمان شاه صفی و شاه عبّاس دوم'''، قزوینی اصفهانی، محمّدیوسف، تصحیح و تعلیقات توضیح و اضافات محمّدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1380. | * '''ایران در زمان شاه صفی و شاه عبّاس دوم'''، قزوینی اصفهانی، محمّدیوسف، تصحیح و تعلیقات توضیح و اضافات محمّدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1380. | ||
* '''«تاثیر اندیشه مهدویت بر تشکیل حکومت شیعی ملی صفوی (دوره شاه اسماعیل اول)»'''، شریفیان، لیلا ؛ کلهر، محمد، حیدرنیا، محسن، انتظار موعود، شماره ۸۱، تابستان 1402ش. | |||
* '''''تاریخ روابط ایران و هند در دورۀ صفویه و افشاریه'''''، ریاضالاسلام، ترجمۀ باقر آرام و عباسقلی غفاریفرد، تهران، ۱۳۷۳ش | * '''''تاریخ روابط ایران و هند در دورۀ صفویه و افشاریه'''''، ریاضالاسلام، ترجمۀ باقر آرام و عباسقلی غفاریفرد، تهران، ۱۳۷۳ش | ||
* '''تاريخ حرم کاظمين'''، آل ياسين، شيخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبري، [بيجا]، کنگرة جهاني حضرت رضا، 1371ش. | * '''تاريخ حرم کاظمين'''، آل ياسين، شيخ محمدحسن، ترجمه غلامرضا اکبري، [بيجا]، کنگرة جهاني حضرت رضا، 1371ش. | ||