کتاب:فقه‌پژوهی مسائل نوپدید/مقدمه

۱۳

در شريعت اسلامي حج از زمره عباداتي است که واجبات و محرمات زيادي را در خود دارد و وضع احکام مختلف در اين فريضه سبب شده تا زمينه تربيت ديني حاجيان فراهم و حسن بندگي در آنان بارور شود.

امروزه مراسم باشکوه حج با خیل عظیمی از حجاج برگزار مي‌شود که پدیده ازدحام جمعیت، توسعه فیزیکی و فن آورانه را در شهر مقدس مکه و مشاعر حج ناگزیر ساخته است. از طرف دیگر اين توسعه، مسائل نوپدیدی را به وجود آورده که لازم است در خصوص احکام مترتب بر این‌گونه مسائل و شناخت ملاک‌هاي ترتب احکام شرعی بر آنها گفت‌وگو شود؛ مثلاً توسعه شهر مقدس مکه سبب شد تا از حکم «خروج از قسمت‌های توسعه یافته این شهر پس از عمره تمتع» یا «عبور از جاده کمربندی یا منطقه منا از طریق تونل بعد از عمره تمتع»، سخن به ميان آيد.

همچنين حکم استفاده از ماشین‌های مسقف برای مردان مُحرم، استفاده از تلفن همراه برای گرفتن عکس سلفی در حال احرام، ورود بدون طهارت در شبستان‌های جدید مسجدالحرام، طواف و سعی از طبقات فوقانی مسجدالحرام و مسعا، رمی از طبقات فوقانی و به سمت جمرات با شمایل جدید و... از مسائل نوپدیدی هستند که فقیه را ملزم می‌کند تا جهت کشف حکم شرعی مترتب بر آنها، علاوه بر مراجعه به آیات و روایات، موضوع‌شناسی را نیز در دستور کار خود قرار دهد.

۱۴

هدف از نگارش این مجموعه، بررسی موضوعی و حکمی مسائل نوپدیدی است که در اثر توسعه مزبور پدیدار شده است.

کتاب پیش رو از چهار فصل تشکیل شده است:

فصل اول در دو گفتار به بررسی مفاهیم کاربردي و کلیات مورد نیاز در این پژوهش پرداخته است؛ مفاهيم کاربردي مانند حج، عمره، طواف، مطاف، شوط، مسعا، مشاعر حج، جمرات، عرف، بنای عقلا، نوپدید و... . همچنین در بحث از کلیات، انواع موضوعات و کسی که عهده‌دار شناخت موضوع است و نیز اعتبار عرف و کارایی آن بررسي شده است.

فصل دوم درباره احکام شرعی مسائل نوپدیدی است که به دلیل توسعه شهر مقدس مکه موضوعيت پيدا کرده و مباحث مرتبط با آن در دو گفتار صورت گرفته است: گفتار اول به احکام مترتب بر توسعه فیزیکی شهر مکه اختصاص یافته است؛ مانند حکم خروج از مکه پس از ادای عمره تمتع و تعیین محدوده توسعه‌یافته کنونی آن، تبیین حکم عمره تمتع در صورت خروج از مکه، حکم استفاده از ماشین‌های مسقف در مکه برای مردان مُحرم و عبور از تونل‌های این شهر در حال احرام و... . گفتار دوم درباره احکام مترتب بر توسعه دانش و فنآوری شهر مکه است؛ مانند بحث از عکس سلفی و تماس تصویری با همسر در حال احرام و همچنین استفاده از مواد شوینده و بهداشتی معطر برای مُحرم.

در فصل سوم، در سه گفتار، احکام مربوط به مسائل نوپدید متأثر از توسعه در مسجدالحرام بررسی شده است: در گفتار اول حکم طواف در طبقات فوقانی مسجد، در گفتار دوم حکم سعی در مسعای جدید و طبقات فوقانی و در گفتار سوم حکم مترتب بر توسعه شبستان‌های مسجدالحرام واکاوی شده است.

فصل چهارم درباره احکام مترتب بر توسعه مشاعر حج است. در این فصل ضمن دو گفتار، حکم توسعه عرضی و ارتفاعی سرزمین مشعرالحرام و منا و توسعه زمانی منا و نیز حکم رمی جمرات در شمایل جدید و در طبقات فوقانی بررسی شده است.

در پايان نیز نتایج حاصل از این پژوهش به طور خلاصه منعکس، و جمع‌بندی نهایی آن ارائه شده است.