کاربر:Mo.ali.rezapour/صفحه تمرین۱: تفاوت میان نسخه‌ها

ابرابزار، اصلاح نویسه‌های عربی
خط ۶۳: خط ۶۳:


== اقدامات عمرانی شاه اسماعیل در عتبات عالیات ==
== اقدامات عمرانی شاه اسماعیل در عتبات عالیات ==
شاه‌اسماعیل اول (۹۰۷–۹۳۰)، بنیانگذار صفویه، پس از زیارت عتبات (۹۱۴ق) همه آنها را با زیباترین و نفیس‌ترین فرش‌های ابریشمی ایرانی مفروش ساخت و پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره جهت تزئین و روشنایی حرم‌های مطهر تقدیم کرد. این نخستین بار در طول تاریخ بود که عنصر طلا به منظور تزئین اعتاب مقدس ائمة اطهار به کار رفت و پس از آن بسیار رواج یافت.<ref>''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.</ref><ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.</ref>
شاه‌اسماعیل اول پس از زیارت عتبات (۹۱۴ق) همه آنها را با زیباترین و نفیس‌ترین فرش‌های ابریشمی ایرانی مفروش ساخت و پرده‌های زرین و قندیل‌های طلا و نقره جهت تزئین و روشنایی حرم‌های مطهر تقدیم کرد. این نخستین بار در طول تاریخ بود که عنصر طلا به منظور تزئین اعتاب مقدس ائمة اطهار به کار رفت و پس از آن بسیار رواج یافت.<ref>''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب''، ص496.</ref><ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۲.</ref>


شاه‌اسماعیل دستور داد: نجاران هنرمند و مهندسان خاتم‌بند از اطراف ممالک محروسه در بغداد جمع آمده، شش صندوق منقش به نقوش اسلامی و ختائی در غایت تکلف و زیبایی ترتیب دهند و صنادیق قدیم را از آن مرقد عطرپاش برداشته، صندوق‌های مجدد را به جای آن نهند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۳.</ref>
شاه‌اسماعیل برای تزیین و مرمت حرم ها، نجارها، مهندسان خاتم بند و هنرمندان را از همه جای کشور برای این کار در بغداد جمع کرد و این افراد سالها و پس از فوت او به این کار مشغول بودند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۳.</ref><ref>''تکملة الاخبار''، ص21.</ref> همچنین به دستور وی «دور هر یک از عتبة نقاره‌خانه ساختند و در آن نقاره‌خانه‌ها هر روز صبح و عصر به برگزاری مراسم می‌پرداختند».<ref>''تکملة الاخبار''، ص21</ref> همچنین شاه‌اسماعیل قصد داشت آب را از فرات به نجف بیاورد تا آسایش زوار و مردم نجف را فراهم سازد؛ و دیگر آنکه در میان مردم نیز شهرت داشت که هر زمان آب فرات به نجف رسد، مهدی موعود ظهور خواهد کرد.<ref>''تکملة الاخبار''، ص211''-''212.</ref> به این جهت شاه‌اسماعیل آب رودخانة فرات را به چهارفرسخی نجف اشرف رساند.<ref>''تاریخ حرم کاظمین''، ص62''-''63.</ref><ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۳.</ref>


ساخت این صندوق‌ها که هر کدام گنجینه و شاهکار هنری محسوب می‌شود، در حیات شاه‌اسماعیل به پایان نرسید و پس از فوت او در سال ۹۳۲ قمری تمام شد. همچنین به دستور وی «دور هر یک از عتبة مرتبه نقاره‌خانه و راتبه ماخور ساختند و از برای آبادانی خطة طیبة عرش‌مرتبة نجف اشرف مبالغه فرمودند و در آن نقاره‌خانه‌ها هر روز صبح و عصر به برگزاری مراسم می‌پرداختند».<ref>''تکملة الاخبار''، ص21</ref>
'''کاظمین'''
 
همچنین شاه‌اسماعیل قصد داشت آب را از فرات به نجف بیاورد تا آسایش زوار و مردم نجف را فراهم سازد؛ و دیگر آنکه در میان مردم نیز شهرت داشت که هر زمان آب فرات به نجف رسد، مهدی موعود ظهور خواهد کرد.<ref>''تکملة الاخبار''، ص211''-''212.</ref> به این جهت شاه‌اسماعیل قاضی‌جهان را که از معماران و مهندسان بزرگ عصر بود، به این امر مهم مأمور ساخت. قاضی‌جهان موفق شد آب رودخانة فرات را به چهارفرسخی نجف اشرف برساند که «مبلغ دو هزار تومان خرج آن نهر کثیرالفائده شده و محصولات کلی از آن به هم رسید».<ref>''تاریخ حرم کاظمین''، ص62''-''63.</ref><ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۳.</ref>


بزرگ‌ترین و اساسی‌ترین اقدامات عمرانی شاه‌اسماعیل مشمول آستانة کاظمین۸ شد؛ زیرا عتبة مقدس کاظمین بر اثر طغیان رود دجله و غفلت‌های زمان گذشته و قرار داشتن در کانون منازعات فرقه‌ای ویران شده بود.<ref>[آل‌یاسین، ''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.</ref>] از سوی دیگر شاهان صفوی ـ که خود را از نوادگان امام موسی کاظم۷ معرفی می‌کردند ـ به این عتبه، به‌ویژه از آن جهت که جنبة تبلیغی پررنگی داشت، توجه خاصی داشتند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.</ref>
بزرگ‌ترین و اساسی‌ترین اقدامات عمرانی شاه‌اسماعیل مشمول آستانة کاظمین۸ شد؛ زیرا عتبة مقدس کاظمین بر اثر طغیان رود دجله و غفلت‌های زمان گذشته و قرار داشتن در کانون منازعات فرقه‌ای ویران شده بود.<ref>[آل‌یاسین، ''تاریخ حرم کاظمین''، ترجمة غلامرضا اکبری، ص62''-''63.</ref>] از سوی دیگر شاهان صفوی ـ که خود را از نوادگان امام موسی کاظم۷ معرفی می‌کردند ـ به این عتبه، به‌ویژه از آن جهت که جنبة تبلیغی پررنگی داشت، توجه خاصی داشتند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.</ref>


شاه‌اسماعیل در ۲۵ جمادی‌الثانی ۹۱۴ قمری آستانة کاظمین را زیارت کرد و دستور داد عمارت آستانه را از بنیاد خراب کنند و عده‌ای از مهندسان و معماران را از شهرهای اصفهان، قزوین و دیگر شهرهای ایران فراخوانند تا عمارت ازپیش‌طراحی‌شده را از نو بنا کنند. این تجدید عمارت ۲۱ سال به طول انجامید و در زمان شاه‌طهماسب اول در سال ۹۳۵ قمری پایان یافت. این بازسازی چنین بود: ساخت دو گنبد جداگانه، توسعة حرم، کاشی‌کاری دور دیوار داخلی روضه و دیوارهای بیرونی آن که آیاتی از قرآن بر آن حک بود، سنگفرش رواق‌ها با سنگ مرمر، ساخت مسجد بزرگی در شمال حرم که به مسجد صفوی مشهور شد و انتقال کاروانسرای داخل صحن به بیرون پشت صحن، تزئین حرم با فرش‌های نفیس و قندیل‌های طلا و نقره، ساخت دو گلدستة بسیار زیبا و برداشتن صندوق‌های قدیمی و نصب دو صندوق چوبی خاتم‌کاری به جای آنها.[1<ref>منشی قمی''، خلاصة التواریخ''، ج1، ص597 ـ 598.</ref>]<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.</ref>
شاه‌اسماعیل در ۲۵ جمادی‌الثانی ۹۱۴ قمری آستانة کاظمین را زیارت کرد و دستور داد عمارت آستانه را از بنیاد خراب کنند و عده‌ای از مهندسان و معماران را از شهرهای اصفهان، قزوین و دیگر شهرهای ایران فراخوانند تا عمارت ازپیش‌طراحی‌شده را از نو بنا کنند. این تجدید عمارت ۲۱ سال به طول انجامید و در زمان شاه‌طهماسب اول در سال ۹۳۵ قمری پایان یافت. این بازسازی چنین بود: ساخت دو گنبد جداگانه، توسعة حرم، کاشی‌کاری دور دیوار داخلی روضه و دیوارهای بیرونی آن که آیاتی از قرآن بر آن حک بود، سنگفرش رواق‌ها با سنگ مرمر، ساخت مسجد بزرگی در شمال حرم که به مسجد صفوی مشهور شد و انتقال کاروانسرای داخل صحن به بیرون پشت صحن، تزئین حرم با فرش‌های نفیس و قندیل‌های طلا و نقره، ساخت دو گلدستة بسیار زیبا و برداشتن صندوق‌های قدیمی و نصب دو صندوق چوبی خاتم‌کاری به جای آنها.[1<ref>منشی قمی''، خلاصة التواریخ''، ج1، ص597 ـ 598.</ref>]<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۴.</ref>
'''سامرا'''


نقل کرده‌اند که شاه‌اسماعیل اول پس از زیارت حرم عسکریین۸ در سامرا «... به آن آستان عرش‌نشان قالی رنگین و فرش‌های الوان انداخته، به فراشی و خدمت آن مکان تفاخر می‌نمودند…».<ref>کلیددار، ''مدینة الحسین او مختصر تاریخ کربلا''، ج1، ص34.</ref>
نقل کرده‌اند که شاه‌اسماعیل اول پس از زیارت حرم عسکریین۸ در سامرا «... به آن آستان عرش‌نشان قالی رنگین و فرش‌های الوان انداخته، به فراشی و خدمت آن مکان تفاخر می‌نمودند…».<ref>کلیددار، ''مدینة الحسین او مختصر تاریخ کربلا''، ج1، ص34.</ref>