محرم (ماه)
مُحَرَّمُ الحَرام یا مُحَرَّم یا ماه مُحَرَّم نخستین ماه سال هجری قمری[۱] و یکی از چهار ماه حرام است.[۲] علت این نامگذاری، حرمت جنگ و خونریزی در این ماه دانسته شده است.[۳] بر اساس شریعت اسلامی، جنگ و خونریزی در این ماه ممنوع بوده[۴] و این حرمت پیش از اسلام نیز رعایت میشده است.[۵]
ماه محرم در فرهنگ شیعه ماه سوگواری برای امام حسین(ع) و یارانش است[۶] و شیعیان در دهه نخست این ماه با برپایی مجالس در مساجد و حسینیهها به عزاداری میپردازند؛[۷] ازجمله دیگر وقایع ماه محرم عبارت است از: درگذشت ام سلمه از همسران پیامبر(ص)،دفن شهیدان کربلا توسط امام سجاد(ع) و جمعی از بنی اسد در سال ۶۱ق، آتشزدن کعبه در سال ۶۴ق توسط سپاه یزید، شهادت امام سجاد(ع) در سال ۹۴ق و تخریب حرم عسکریین(ع) در سال ۱۴۲۷ق.
برخی وقایع ماه محرم
- ۱؛ سال ۷ بعثت: آغاز محاصره اقتصادی مسلمانان در شعب ابیطالب توسط قریش[۸]
- ۱؛ ۸۱ق: درگذشت محمد بن حنفیه فرزند امام علی(ع) در مدینه[۹]
- ۲؛ ۶۱ق: ورود امام حسین(ع) با اهل بیت و اصحابش به کربلا[۱۰]
- ۲؛ ۶۱ق: نامه امام حسین(ع) به مردم کوفه[۱۱]
- ۳؛ ۶۱ق: ورود عمر بن سعد با لشکریانش به کربلا[۱۲]
- ۴؛ ۶۱ق: سخنان ابن زیاد علیه امام حسین(ع) در مسجد کوفه[۱۳]
- ۵؛ ۶۱ق: اعزام سپاه ابن زیاد برای جلوگیری از حرکت مردم کوفه برای یاری امام حسین(ع)[۱۴]
- ۶؛ ۶۱ق: یاریطلبی حبیب بن مظاهر از قبیله بنیاسد برای کمک به امام حسین(ع) در واقعه کربلا[۱۵]
- ۷؛ ۶۱ق: بستن آب بر امام حسین و یارانش به دستور ابن زیاد[۱۶]
- ۹؛ ۶۱ق: روز تاسوعا، روز بزرگداشت عباس بن علی(ع)[۱۷]
- ۹؛ ۶۱ق: آمدن اماننامه برای فرزندان ام البنین از سوی سپاه یزید[۱۸]
- ۱۰؛ ۶۱ق: روز عاشورا، شهادت امام حسین و یارانش در کربلا[۱۹]
- ۱۰؛ پس از سال ۶۱ق: وفات امسلمه، همسر پیامبر[۲۰]
- ۱۰؛ ۶۷ق: کشته شدن ابن زیاد به دست ابراهیم بن مالک اشتر، از فرماندهان لشکر مختار ثقفی[۲۱]
- ۱۱؛ ۶۱ق: حرکت کاروان اسیران کربلا به سوی کوفه
- ۱۲ یا ۱۳؛ ۶۱ق: دفن شهیدان کربلا توسط امام سجاد(ع) و جمعی از بنی اسد
- ۱۲؛ ۶۱ق: ورود اهل بیت و دیگران اسیران کربلا به کوفه
- ۱۲؛ ۹۴ق: شهادت امام سجاد(ع) بنا بر قول مشهور عالمان شیعه
- ۱۳؛ ۶۱ق: حضور اسیران کربلا در مجلس ابن زیاد در کوفه
- ۱۳؛ ۶۱ق: رسیدن خبر شهادت امام حسین و یارانش به مدینه و شام، با نامه ابن زیاد
- ۱۵؛ ۶۱ق: فرستادن سرهای شهیدان کربلا به سوی شام
- ۱۹؛ ۶۱ق:حرکت کاروان اسیران کربلا به سوی شام
- ۲۳؛ ۱۴۲۷ق: تخریب حرم عسکریین در سامرا با مواد منفجره
- ۲۵؛ ۹۴/۹۵ق: شهادت امام سجاد(ع) بنا بر قولی.
- ۲۷؛ ۶۴ق: آتش گرفتن کعبه و تخریب بخشی از آن در حمله لشکریان یزید به مکه و سپاه عبدالله بن زبیر[۲۲]
- ۲۹؛ ۶۱ق: ورود کاروان اسیران کربلا به شام
- محرم سال ۱۵ یا ۱۶ق: درگذشت ماریه قبطیه، همسر پیامبر و مادر ابراهیم
پانویس
- ↑ مروج الذهب، ج۲، ص۱۸۸-۱۸۹.
- ↑ مجمع البیان، ج۵، ص۴۵.
- ↑ مروج الذهب، ج۲، ص۱۸۸.
- ↑ منتهی المطلب، ج۱۴، ص۱۸.
- ↑ مجمع البیان، ج۵، ص۴۶.
- ↑ الارشاد، ج۲، ص۱۱۲.
- ↑ «تجلی آیین سوگواری ماه محرم در فرهنگ مردم ایران»، ص۱۰.
- ↑ إمتاع الأسماع، ج۱، ص۴۴.
- ↑ وقایع الأیام، ص۲۲۰.
- ↑ تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۴۰۹؛ الارشاد، ج۲، ص۸۴.
- ↑ الفتوح، ج۵، ص۸۳.
- ↑ تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۰۹.
- ↑ حوادث الایام، ص۲۱.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۱، ص۴۶۶.
- ↑ مقتل الحسین، ج۱، ص۳۴۵.
- ↑ الارشاد، ج۲، ص۸۶.
- ↑ فرهنگ سوگ شیعی، ص۱۱۰–۱۱۱.
- ↑ تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۴۱۵.
- ↑ الارشاد، ج۲، ص۱۱۲.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ،ج۲، ص۲۰۷.
- ↑ البدایة و النهایة، ج۸، ص۳۱۰.
- ↑ وقایع الأیام، ص۳۰۶؛ أنساب الاشراف، ج۵، ص۳۳۸.
منابع
- الارشاد: محمد بن محمد مفید (شیخ مفید)، تصحیح مؤسسة آلالبیت، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
- تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری): محمد بن جریر طبری، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۹۶۷م.
- «تجلی آیین سوگواری ماه محرم در فرهنگ مردم ایران (با تأکید بر مراسم پیشواز و سوگواره ها)»: رقیه حاجی محمدیاری، در فصلنامه فرهنگ مردم ایران، شماره ۲۶، پاییز 1390ش.
- حوادث الایام: گاهشمار تاریخ شیعه: سید مهدی مرعشی نجفی، با ترجمه: علی عطائی اصفهانی (نسخه الکترونیکی منتشر شده توسط مؤسسه فرهنگی-اسلامی شبکة الامامین الحسنین(ع)).
- سیر اعلام النبلاء: محمد ذهبی، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، ۱۴۰۵ق.
- الطبقات الکبری: محمد بن سعد بغدادی، تحقیق محمد بن صامل السلمی، طائف، مکتبة الصدیق، ۱۴۱۴ق.
- الفتوح: محمد بن علی ابناعثم، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۱۱ق-۱۹۹۱م.
- فرهنگ سوگ شیعی: محسنحسام مظاهری، تهران، خیمه، ۱۳۹۵ش.
- مجمع البیان فی تفسیر القرآن: فضل بن حسن طبرسی، با تصحیح فضل الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- مروج الذهب و معادن الجوهر: علی بن حسین مسعودی، به تحقیق: اسعد داغر، قم، دار الهجرة، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
- مقتل الحسین(ع): موفق بن احمد خوارزمی، تحقیق و تعلیق محمد السماوی، قم، انوار الهدی، چاپ دوم، 1381ش/ 1423ق.
- منتهی المطلب فی تحقیق المذهب: حسن بن یوسف حلی (علامه حلی)، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- وقایع الأیام: عباس قمی، قم، نور مطاف، بیتا.