کعبه

از ویکی حج
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کعبه
اطلاعات اوليه
تأسیس دوره حضرت آدم(ع)
کاربری قبله مسلمانان
مکان مکه، مسجد الحرام

کعبه بنایی مکعب شکل که در درون مسجد الحرام در مکه قرار دارد و قبله مسلمانان و کانون مناسک حج و عمره است.

در روایات اسلامی بنای کعبه به پیش از فرود حضرت آدم(ع) از بهشت نسبت داده شده است. این بنا را پس از این که در طوفان نوح تخریب شد، ابراهیم و اسماعیل بازسازی کردند و مناسک حج را گرد آن به جا آوردند. کعبه پیش از اسلام و پس از آن در عهد اسلامی چند بار بازسازی شده است.

اجزای ساختمان کعبه مانند گوشه‌های آن که به ارکان کعبه معروف‌اند و نیز حجر الاسود، ناودان، شاذروان و در کعبه هر یک جایگاهی خاص در باورها و آیین‌های مسمانان دارند.

کعبه
کعبه۲.jpeg
کعبه
نام‌ها
بیت العتیقبیت اللهبیت الحرامبیت المحرمبیت المعمور
ارکان
رکن عراقیرکن شامیرکن حجرالاسودرکن یمانی
اجزا
باب الکعبهباب التوبهپلکان کعبهناودان کعبهپرده کعبهپرده درون کعبه‌ستون‌های کعبهپلکان درون کعبهسقف کعبهبرقعحزامآویزه‌های کعبهشاذروانملتزممستجار
پیشینه
بازسازی کعبهمولد علی(ع)
متولیان
ابوخفاد اسدیابوطالبعبدالله بن عبدالعزیتمیم بن مر
مرتبط
طوافحجر الاسودحطیمحجر اسماعیلمقام ابراهیمحجابتبیت الضراحخط آغاز طوافکارگاه پرده‌بافیشستشوی کعبهابرقازلاماستقسام

توصیف بنا و اجزای آن[ویرایش | ویرایش مبدأ]

نقشه کعبه آن مستطیلی نامنظم است. به طور تقریبی ۱۲ متر طول، ۱۰ متر عرض و ۱۵ متر ارتفاع دارد.

گوشه‌های کعبه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

چهار گونه کعبه تقریبا هم جهت با جهت‌های جغرافیایی است. گوشه شمالی را رکن عراقی،‌ گوشه جنوبی را رکن یمانی، گوشه شرقی را رکن حجر الاسود و گوشه غربی را رکن شامی می‌نامند.

حجر الاسود[ویرایش | ویرایش مبدأ]

حجر الاسود داخل دیوار گوشه شرقی کعبه قرار گرفته و در هنگام طواف مورد تکریم طواف‌ کنندگان قرار می‌گیرد.

ناودان کعبه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

مجرایی در دیوار شمالی کعبه برای خروج آب باران از سقف آن است. ناودان کعبه در سمت حجر اسماعیل قرار دارد. این ناودان را نخستین بار قریش در بنای کعبه ساختند.

شاذروان[ویرایش | ویرایش مبدأ]

برآمدگى شيب‌دار كوتاهى است كه در قسمت پايين ديوار كعبه، به جز ضلع حِجْر اسماعيل و پایین درِ کعبه،‌ وجود دارد. شاذروان را بخشی از کعبهٔ ساخته شده به‌دست ابراهیم(ع) دانسته‌اند، که قریش هنگام تجدید بنای کعبه،‌ از آن کاست.

پرده کعبه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

پوششی پارچه‌ای که به نشانه احترام بر ساختمان کعبه کشیده می‌شود. این پارچه مشکی رنگ و تزیین شده است. در روایات پوشاندن کعبه به انبیای پیشین نسبت داده شده است. پوشش کعبه در عصر اسلامی تاریخی کهن و پر حادثه دارد. خلفا و پادشاهان تلاش داشتند با تهیه و ارسال پرده کعبه به این بنا ادای احترام کنند.

در کعبه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

کعبه یک در دارد که در منتهی الیه شرقی دیوار شمال شرقی قرار دارد و حدود ۲ متر بالاتر از سطح زمین است. به این در با پله‌های متحرکی که به آنجا حمل می‌شود می‌توان دسترسی داشت اما عبادت بیرون کعبه و دور آن صورت می‌گیرد. ورود به داخل کعبه واجب نیست و دستسی به درون آن محدود است.

حجر اسماعیل[ویرایش | ویرایش مبدأ]

مجاور دیوار شمال غربی منطقه‌ای نیم‌دایره‌ای است که به حجر معروف است و با دیورا کوتاهی که گاهی به آن الحطیم گفته می‌شود، مشخص گشته است. گفته شده که این قسمت بخشی از بنای کعبه بوده که در بازسازی قریش پیش از اسلام، از آن خارج شده است.

درون کعبه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

فضای درونی کعبه است و شامل ستون‌ها، آویزه‌ها، پرده و پلکان می‌شود. درون کعبه به دلیل وجود پلکان، فضایی شش ضلعی دارد و سقف آن توسط سه ستون چوبی، که در یک ردیف قرار گرفته‌اند نگه داشته می‌شود. محل منتسب به مکان نماز خواندن پیامبر(ص) پس از فتح مکه، درون کعبه و نزدیک رکن شامی مشخص شده است.

ستون‌های کعبه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

کعبه تا پیش از بازسازی زمان قریش، سقف نداشت. در این بازسازی برای آن سقفی ساخته شده که بر ستون‌هایی استوار بود. در بازسازی عبدالله بن زبیر تعداد ستون‌ها سه ستون بود و تا امروز هم سه ستون در داخل کعبه وجود دارد.

آویزه‌های کعبه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

اشیای قیمتی و اسناد مهم آویخته بر بیرون و درون کعبه بود، که در طول تاریخ بسیاری از آنها از میان رفت و برخی از آنها میان ستون‌های درون کعبه آویزان است

کعبه و حج[ویرایش | ویرایش مبدأ]

کعبه کانون حج و عمره است از این جهت که هر یک با مناسک طواف آغاز می‌شود و خاتمه می‌یابد. اما حج متضمن انجام دادن مناسکی دور از کعبه، بیرون از خود مکه است،‌ و در شرع برای برخی از این مناسک مثل وقوف در عرفات و قربانی کردن حیوانات در منا اهمیتی بیشتر از طواف کعبه قائل شده‌اند.

قبله[ویرایش | ویرایش مبدأ]

کعبه قبله مسلمانان است، جهت مقدسی که اسلام را از ادیان توحیدی دیگر متمایز می‌کند. مسلمانان باید هنگام اقامه نمازهای واجب و برخی مناسک دیگر مثل قربانی کردن حیوانات برای مصرف یا نذرهای دینی، رو به کعبه باشند. مردگان رو به سوی آن دفن می‌شوند.

در قرآن[ویرایش | ویرایش مبدأ]

تعبیر الکعبة تنها دو بار در قرآن آمده است. در آیه ۹۵ و ۹۷ سوره مائده. افزون بر این بسیرای از آیات دیگر وجود دارد که در آن‌ها اصطلاح «البیت» گاه همراه با صفت‌هایی مثل «حرام»، «عتیق»، یا «معمور»[۱] به کار رفته است.

پیدایش[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در روایات و گزارش‌های تفسیری آمده است که کعبه پیش از آفرینش جهان به صورت کفی بر آب‌های آغازین که خداوند از آن‌ها جهان را آفرید وجود داشت. کعبه محل عبادت آدم پس از رانده شدنش از بهشت بود. این نخستین خانه با سیلی که خداوند برای مجازات قوم نوح فرستاد ویران شد اگر چه پایه‌های آن باقی ماند.

بعدها در زمان ابراهیم خداوند به او فرمان داد به مکه برود و آن را بازسازی کند. ابراهیم به کمک فرزندش کعبه را بازسازی کردند. فرشته‌ای حجر الاسود را بر آن‌ها آشکار ساخت و آن سنگ در دیوار کعبه قرار گرفت. وقتی دیوارها به حدی بلند شد که دیگر دست ابراهیم به آن نمی‌رسید او بر سنگی ایستاد که غالبا با «مقام ابراهیم» یکی دانسته می‌شود و در آیه ۱۲۵ سوره بقره به آن اشاره شده است.

ابراهیم مناسک حج را از جبرئیل آموخت و به جای آورد.

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. سوره طور،‌آیه ۴

منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

بخش‌هایی از محتوای این صفحه برگرفته از این مقاله است: کعبه، دایره المعارف قرآن، جلد چهارم، سرویراستار: جین دمن مک اولیف، انتشارات حکمت، ۱۳۹۶

مقاله‌های مرتبط[ویرایش | ویرایش مبدأ]