حضرت الیاس(ع)

اِلیاس(ع): یکی از پیامبران بنی‌اسرائیل بود. الیاس نام عبری از ایلیا بوده و در کتاب مقدس نام او «ایلیا» ضبط شده که در عربی به شکل الیاس شهرت یافته است. نام این پیامبر خدا دو بار در قرآن آمده است و قرآن او را مؤمن، از بندگان صالح خدا، و پیامبری مرسل دانسته است. در شماری از منابع اسلامی از حج‌گزاری اِلیاس سخن به میان آمده؛ بنابر برخی روایات اسلامی حضرت الیاس زندگی جاودانه دارد و هر سال با حضرت خضر(ع) به حج مشرف می‌شود.

در کتاب مقدس

اِلیاس نامی عبری برگرفته از ایلیا است^[۱]^[۲]اِلیاس پیامبری در قوم بنی‌اسرائیل است که کتاب مقدس نام او را «ایلیا» ضبط کرده^[۳]و از زنده شدن یونس بن متی به دست او بعد از چند روز از مرگش و نیز شفای الیسع با دعای وی سخن گفته است.^[۴]

در قرآن

قرآن کریم در دو آیه از اِلیاس نام برده و او را مؤمن، از بندگان صالح خدا، و پیامبری مرسل دانسته و از تلاش وی برای مبارزه با بت‌پرستی مردم زمانش و فراخواندن آنان به تقوا و یکتاپرستی و نیز تکذیب مردم سخن گفته است. (سوره صافّات، 123؛ سوره انعام، 85-86) برخی بر آنند که اِلیاسین در آیه 130 سوره صافّات نیز همین الیاس است.^[۵]

الیاس در منابع اسلامی

منابع تفسیری^[۶]و تاریخی^[۷]مسلمانان اِلیاس را از نوادگان عمران، پدر موسی(ع) و‌ هارون(ع)، دانسته و نسب او را با پنج واسطه، الیاس بن یاسین بن فنحاص بن العیزار بن‌ هارون بن عمران آورده‌اند.^[۸]بر پایه روایات، او خردمندی از نوادگان‌ هارون^[۹]از دودمان ابراهیم(ع) است که پس از حزقیل پیامبر و پیش از شاگردش الیسع^[۱۰]به پیامبری برانگیخته شد.^[۱۱]

پس از آن‌که بنی‌اسرائیل به رهبری یوشع وارد سرزمین شام شدند، او هم‌زمان با پادشاهی اخاب بر مردم بعلبک، منطقه‌ای از شام، مبعوث شد^[۱۲]و به هدایت آنان پرداخت و درباره پرستش بت بعل به آنان هشدار داد.^[۱۳]از این‌رو، وی شکننده بت بعل دانسته شده است.^[۱۴]در روایتی از امام صادق(ع) فراوانی عبادت او مورد توجه قرار گرفته است.^[۱۵]

بنا بر ‌گزارشی، الیاس پس از مبعوث شدن در گام نخست مبارزاتش توانست پادشاه زمان خویش، اخاب، را همراه خود کند و برخی مردم نیز به وی گرویدند. اما سرانجام با تلاش‌های ایزابل، همسر پادشاه، اخاب از حمایت او دست کشید و حتی در صدد کشتن وی برآمد.^[۱۶]اِلیاس برای حفاظت از جان خویش 10 سال در غاری پنهان^[۱۷]و پس از مرگ پادشاه از مخفیگاه خود بیرون شد.^[۱۸]به ‌گزارش شماری از منابع، وی پس از رحلت در بقاع کلب، سرزمینی میان دمشق و حمص و بعلبک، به خاک سپرده شد.^[۱۹]

حج‌‌گزاری الیاس

زندگانی و حج‌‌گزاری اِلیاس در شماری از منابع اسلامی آمده است.^[۲۰]

در اخبار مکه فاکهی آمده که او اولین کسی است که البُدن به کعبه اهدا کرد.^[۲۱]

بر پایه برخی ‌گزارش‌ها، الیاس در زمره کسانی است که از زندگانی جاودانه برخوردارند^[۲۲] و با خضر نبی هر سال به حج می‌روند و پس از انجام کامل مناسک حج، از آب زمزم می‌نوشند.^[۲۳]همچنین در ‌گزارشی، از دیدار سالانه خضر و الیاس در عرفات سخن گفته شده است.^[۲۴]

پانویس

↑ المعرب، ص13؛ واژه‌های دخیل، ‌ص127، «الیاس.
↑ قاموس کتاب مقدس، ص144.
↑ قاموس کتاب مقدس، ص144-145.
↑ الکامل، ج1، ص213؛ تاریخ ابن خلدون، ج2، ص102، 112؛ قاموس کتاب مقدس، ص145.
↑ تفسیر بیضاوی، ج5، ص18؛ الدر المنثور، ج5، ص286.
↑ جامع البیان، ج23، ص109؛ روح المعانی، ج23، ص138.
↑ الکامل، ج1، ص212؛ البدایة و النهایه، ج2، ص5؛ سبل الهدی، ج6، ص318.
↑ تاریخ طبری، ج1، ص461؛ الکامل، ج1، ص212؛ البدایة و النهایه، ج2، ص5.
↑ الکافی، ج1، ص227.
↑ الآثار الباقیه، ص373؛ اعلام النبوه، ص54؛ تاریخ دمشق، ج9، ص206، 209.
↑ تاریخ طبری، ج1، ص461.
↑ تاریخ طبری، ج1، ص461؛ تاریخ دمشق، ج9، ص209؛ الکامل، ج1، ص212.
↑ تاریخ طبری، ج1، ص461؛ تاریخ دمشق، ج9، ص209؛ الکامل، ج1، ص212.
↑ تاریخ طبری، ج1، ص464؛ تاریخ دمشق، ج9، ص209؛ الکامل، ج2، ص212؛ تاریخ جامع ادیان، ص507.
↑ الکافی، ج1، ص227.
↑ تاریخ طبری، ج1، ص461؛ تاریخ دمشق، ج9، ص209؛ الکامل، ج1، ص212؛ تاریخ جامع ادیان، ص506.
↑ تاریخ طبری، ج1، ص462؛ تاریخ دمشق، ج2، ص336؛ البدایة و النهایه، ج1، ص393.
↑ البدایة و النهایه، ج1، ص337؛ تاریخ ابن خلدون، ج2، ص129-130؛ الکامل، ج2، ص213.
↑ معجم البلدان، ج1، ص470؛ مراصد الاطلاع، ج1، ص211.
↑ اخبار مکه، ج3، ص229؛ البدایة و النهایه، ج1، ص388؛ الاصابه، ج2، ص260.
↑ اخبار مکه، ج3، ص229؛
↑ المنتظم، ج1، ص361؛ البدایة و النهایه، ج1، ص394-395؛ نمونه، ج19، ص144.
↑ المنتظم، ج1، ص361؛ البدایة و النهایه، ج1، ص394.
↑ البدایة و النهایه، ج1، ص394؛ قصص الانبیاء، ج2، ص242-243.

منابع

محتوای این مقاله برگرفته شده است از: دانشنامه حج و حرمین شریفین مدخل الیاس(ع).

الآثار الباقیه: ابوریحان بیرونی (م. 440ق.)، میراث مکتوب، 1422ق؛

الاتقان: السیوطی (م. 911ق.)، به کوشش سعید، لبنان، دار الفکر، 1416ق؛

اخبار مکه: الفاکهی (م. 279ق.)، به کوشش ابن دهیش، بیروت، دار خضر، 1414ق؛

الاصابه: ابن حجر العسقلانی (م. 852ق.)، به کوشش علی معوض و عادل عبدالموجود، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1415ق؛

الاصنام (تنکیس الاصنام): هشام بن محمد کلبی (م. 204ق.)، به کوشش احمد زکی، تهران، تابان، 1348ش؛

اعلام النبوه: الماوردی (م. 450ق.)، به کوشش بغدادی، بیروت، دار الکتاب العربی، 1987م؛

البدء و التاریخ: المطهر المقدسی (م. 355ق.)، بیروت، دار صادر، 1903م؛

البدایة و النهایه: ابن کثیر (م. 774ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1408ق؛

تاریخ ابن خلدون: ابن خلدون (م. 808ق.)، به کوشش خلیل شحاده، بیروت، دار الفکر، 1408ق؛

تاریخ جامع ادیان: جان ناس، ترجمه: حکمت، تهران، علمی فرهنگی، 1373ش؛

تاریخ طبری (تاریخ الامم و الملوک): الطبری (م. 310ق.)، به کوشش محمد ابوالفضل، بیروت، دار احیاء التراث العربی؛

تاریخ مدینة دمشق: ابن عساکر (م. 571ق.)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار الفکر، 1415ق؛

تفسیر بیضاوی (انوار التنزیل): البیضاوی (م. 685ق.)، به کوشش مرعشلی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418ق؛

تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن): القرطبی (م. 671ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1405ق؛

جامع البیان: الطبری (م. 310ق.)، به کوشش صدقی جمیل، بیروت، دار الفکر، 1415ق؛

الدر المنثور: السیوطی (م. 911ق.)، بیروت، دار المعرفه، 1365ق؛

دراسات تاریخیه: محمد بیومی مهران، بیروت، دار النهضة العربیه، 1408ق؛

روح المعانی: الآلوسی (م. 1270ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی؛

سبل الهدی: محمد بن یوسف الصالحی (م. 942ق.)، به کوشش عادل احمد و علی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1414ق؛

قاموس کتاب مقدس: مستر‌هاکس، تهران، اساطیر، 1377ش؛

قصص الانبیاء: ابن کثیر (م. 774ق.)، به کوشش مصطفی عبدالواحد، دار الکتب الحدیثه، 1388ق؛

الکافی: الکلینی (م. 329ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1375ش؛

الکامل فی التاریخ: ابن اثیر (م. 630ق.)، بیروت، دار صادر، 1385ق؛

کتاب مقدس: ویلیام گلن، هنری مرتن، ترجمه: فاضل خان همدانی، تهران، اساطیر، 1380ش؛

مجمع البیان: الطبرسی (م. 548ق.)، بیروت، دار المعرفه، 1406ق؛

مجمل التواریخ و القصص: مهلب بن محمد بن شادی (م. قرن6)، به کوشش ملک الشعراء بهار، تهران، خاور؛

مراصد الاطلاع: صفی الدین عبدالمؤمن بغدادی (م. 739ق.)، بیروت، دار الجیل، 1412ق؛

معجم البلدان: یاقوت الحموی (م. 626ق.)، بیروت، دار صادر، 1995م؛

المعرب من‌الکلام الاعجمی: الجوالیقی (م. 540ق.)، به کوشش خلیل عمران، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1419ق؛

المنتظم: ابن الجوزی (م. 597ق.)، به کوشش محمد عبدالقادر و دیگران، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1412ق؛

نمونه: مکارم شیرازی و دیگران، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1375ش؛

واژه‌های دخیل در قرآن مجید: آرتور جفری، ترجمه: بدره‌ای، توس، 1372ش.

[1] المعرب، ص13؛ واژه‌های دخیل، ‌ص127، «الیاس.

[2] قاموس کتاب مقدس، ص144.

[3] قاموس کتاب مقدس، ص144-145.

[4] الکامل، ج1، ص213؛ تاریخ ابن خلدون، ج2، ص102، 112؛ قاموس کتاب مقدس، ص145.

[5] تفسیر بیضاوی، ج5، ص18؛ الدر المنثور، ج5، ص286.

[6] جامع البیان، ج23، ص109؛ روح المعانی، ج23، ص138.

[7] الکامل، ج1، ص212؛ البدایة و النهایه، ج2، ص5؛ سبل الهدی، ج6، ص318.

[8] تاریخ طبری، ج1، ص461؛ الکامل، ج1، ص212؛ البدایة و النهایه، ج2، ص5.

[9] الکافی، ج1، ص227.

[10] الآثار الباقیه، ص373؛ اعلام النبوه، ص54؛ تاریخ دمشق، ج9، ص206، 209.

[11] تاریخ طبری، ج1، ص461.

[12] تاریخ طبری، ج1، ص461؛ تاریخ دمشق، ج9، ص209؛ الکامل، ج1، ص212.

[13] تاریخ طبری، ج1، ص461؛ تاریخ دمشق، ج9، ص209؛ الکامل، ج1، ص212.

[14] تاریخ طبری، ج1، ص464؛ تاریخ دمشق، ج9، ص209؛ الکامل، ج2، ص212؛ تاریخ جامع ادیان، ص507.

[15] الکافی، ج1، ص227.

[16] تاریخ طبری، ج1، ص461؛ تاریخ دمشق، ج9، ص209؛ الکامل، ج1، ص212؛ تاریخ جامع ادیان، ص506.

[17] تاریخ طبری، ج1، ص462؛ تاریخ دمشق، ج2، ص336؛ البدایة و النهایه، ج1، ص393.

[18] البدایة و النهایه، ج1، ص337؛ تاریخ ابن خلدون، ج2، ص129-130؛ الکامل، ج2، ص213.

[19] معجم البلدان، ج1، ص470؛ مراصد الاطلاع، ج1، ص211.

[20] اخبار مکه، ج3، ص229؛ البدایة و النهایه، ج1، ص388؛ الاصابه، ج2، ص260.

[21] اخبار مکه، ج3، ص229؛

[22] المنتظم، ج1، ص361؛ البدایة و النهایه، ج1، ص394-395؛ نمونه، ج19، ص144.

[23] المنتظم، ج1، ص361؛ البدایة و النهایه، ج1، ص394.

[24] البدایة و النهایه، ج1، ص394؛ قصص الانبیاء، ج2، ص242-243.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]