مسجد عریض
مسجد عُرَیض در کشور عربستان و شهر مدینه در فاصله 3.749 متری شمال شرقی مسجدالنبی، در مجاورت مقبره منسوب به علی بن جعفر عریضی، قرار داشت. در کنار این مقبره، قبه، مسجد و مدرسهای وجود داشته که تاریخ دقیق تأسیس آنها مشخص نیست. برخی پژوهشگران با استناد به شواهد تاریخی و معماری، قدمت این مجموعه را به سده ششم قمری نسبت دادهاند. مسجد در دوره معاصر مرمت شد، اما در سال 1423ق همراه با بخشهایی از مجموعه تاریخی العُرَیض تخریب گردید..
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| مکان | عربستان * مدینه * شمال قلعه صِرار در شمال شرقی مسجدالنبی |
| کاربری | بنای تاریخی |
| جنبه دینی | |
| بزرگداشت نزد | مسلمانان |
| وابسته به دین/مذهب | اسلام |
| آیینها | اقامه نماز جماعت |
| تاریخ بنا | |
| زمان پایهگذاری | سده ششم قمری |
| رویدادها | تخریب خانههای اطراف مسجد در اواخر 1423قمری |
| بازسازیها | آخرین بازسازی سال 1420 قمری |
| وضعیت فعلی | |
| وضعیت بنا | تخریب شده |
| بخشهای بنا | محراب، مصلی و مناره |
سید علی عریضی، از فرزندان امام صادق(ع)، در سال ۱۳۵قمری در مدینه متولد شد و به سبب سکونت در منطقه عریض به این نام شهرت یافت. مسجد دارای دو محراب، یکی در شبستان مسقف و دیگری در حیاط بیرونی بود و قبههای آن از داخل و خارج سفیدکاری شده بودند.
مکان
مسجد عُرَیض در شمال شرقی مسجد النبی با فاصله 3.740 متر و در محدوده غربی خیابان ملک عبدالله با فاصله 213 متر و در غرب مقبره سید علی عریضی قرار دارد. مسجد در شمال قلعه تاریخی صِرار و داخل محدوده تاریخی العریض قرار گرفته است.[۱]
تاریخچه بنا
برخی منابع، از وجود بارگاهی بر مقبره علی بن جعفر عریضی[۲] و تأسیس مسجد و مدرسهای[۳] در مجاورت آن یاد شده است.[۴] بااینحال، درباره زمان دقیق شکلگیری این مجموعه و همزمانی ساخت اجزای آن اطلاعات قطعی در دست نیست. برخی پژوهشگران با استناد به شواهد تاریخی و معماری، قدمت این مجموعه را به سده ششم قمری نسبت دادهاند.[۵]
مسجد در 1303قمری در کنار قبر و قبه توصیف شده است. در 1420 مورد ترمیم قرار گرفته و در 1423هجری با مجموعه بناهای اطراف آن از جمله مدرسه و آرامگاه علی عریضی تخریب شد.[۶] پس از تخریب مجموعه تاریخی عریض، گزارشهایی درباره وضعیت مقبره علی بن جعفر عریضی منتشر شد. در برخی از این گزارشها ادعا شده است که پیکر مدفون در قبر سالم بوده و به بقیع انتقال یافته است.[۷]
سید علی عریضی
سید علی عریضی از فرزندان امام صادق(ع) است که در مدینه سال 135قمری/752میلادی متولد شده و به سبب زندگی در منطقه عُرَیض چنین معروف شده است.[۸] او به عنوان یک دانشمند بزرگ توصیف شده[۹] و از سوی برادر بزرگترش امام موسی کاظم(ع) تربیت شد.[۱۰] برای او فرزندان و شاگردانی ذکر شده است.[۱۱]
توصیف بنا
بر اساس منابع ارتفاع مناره مسجد بسیار بلند توصیف شده[۱۲] و قبه ها از داخل و خارج سفیدکاری شده[۱۳] و با سبک قدیمی یمنی ساخته شدهاند.[۱۴] مسجد دارای دو محراب یکی در مصلای مسقف و دیگری در حیات بیرونی بوده است.[۱۵]
تصاویر
-
مناره. تصویر مربوط به پس از ترمیم سال 1420قمری.
-
محراب داخل مصلی
-
محراب خارجی
-
قبه تخریب شده بر روی قبر علی عریضی
-
تصاویر داخلی محدوده تاریخی العریض
پانویس
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص291.
- ↑ مستدرک الوسائل، ج6، ص188؛ معجم البلدان، ج3، ص184.
- ↑ علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، ص150 و 153.
- ↑ آثار اسلامی مکه و مدینه، ص186.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص288.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص289.؛ علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، ص153
- ↑ بقیع در بستر تاریخ، ص299.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص286.
- ↑ عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب، ص214.
- ↑ علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، ص43.
- ↑ علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، ص59-86؛ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص287-288.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص299.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص293.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص298.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص295.
منابع
- معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ، عبدالعزیز کعکی، مدینه، ناشر:مولف، ۲۰۱۱م.
- بقیع در بستر تاریخ، محمد امین پور امینی، تهران، مشعر، 1394ش.
- علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، علوی بن حامد محمد، ترجمه حسین طاها نیا، تحقیق محمد مهدی بحرالعلوم، قم، پژوهشکده حج و زیارت.
- مستدرک الوسائل : حسین بن محمدتقی نوری، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008م.
- معجم البلدان: یاقوت الحموی (م.۶۲۶ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۹۹ق.