صفه‌ی مسجدالنبی

صفه‌ی مسجدالنبی، سکویی بوده در قسمت انتهایی مسجد که محل استقرار و اقامت مهاجران فقیر و بدون جا و مکان بوده‌است. امروزه این مکان با نام دکه الاغوات در مسجدالنبی شناخته می‌شود. صفه در قسمت شمالی مسجدالنبی، خارج از مسجد ولی متصل به آن بود که سایبانی داشت و مهاجران فقیر و بی‌سرپناه در آن مستقر می‌شدند. گزارشی نیز مساحت آن را ۹۶ متر و موقعیتش را منتهاالیه شرقی مسجد، کناره دیواره شمالی معرفی می‌کند.

صفه محل عبادت، تعلیم و تعلم بود و پیامبر از حضور مهاجران مجرد در آن برای گسترش آموزه‌های اسلامی بهره می‌برد. مفسرانی چون ابوسعید خدری، ابن مسعود و عبدالله عمرو از اصحاب صفه بودند و عبادة بن صامت به صفه‌نشینان قرآن می‌آموخت.

درباره تطبیق صفه با دکه‌الاغوات فعلی اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی آن را همان مکان می‌دانند و برخی معتقدند صفه اصلی در غرب دکه الاغوات قرار داشته و دکه الاغوات پس از توسعه ولید بن عبدالملک وارد مسجد شد و پیش از آن خارج از مسجد و محل حجرات برخی از زنان پیامبر بود.

موقعیت مکانی

صفه، سکویی در قسمت شمالی مسجدالنبی، خارج از مسجد ولی متصل به آن بود که سایبانی بر آن قرار داده‌بودند تا مهاجران فقیر و نیز کسانی که جایی برای اقامت نداشتند در آن‌جا مستقر شوند. بنا بر گزارش منابع، مکان صفه از ابتدا در قسمت شمالی مسجد قرار داشت و با تغییر قبله، دیوار بالایی آن مکان اهل صفه شد.و در همان باقی‌ماند.

گزارشی دیگر صفه را زمینی به مساحتی ۹۶ متر در منتهاالیه شرقی مسجد و به عبارت دقیقتر در انتهای مسجد، کناره دیواره شمالی آن معرفی می‌‌کند.

جایگاه آموزش قرآن و تعالیم اسلامی

صفه مکانی بود که اصحاب صفه، به عبادت وتعلیم و تعلم می‌پرداختند. از آن‌جا ‌كه بسياری از پيروان پيامبر گرفتار كارهای روزمره خود بودند، حضور مهاجران مجرد در مسجد فرصتی در اختيار پيامبر نهاد تا برای گسترش فرهنگ و آموزه‌های اسلامی از آن‌ها بهره برد. حضور مفسران مشهور ميان اصحاب صفه همچون ابوسعيد خدری انصاری، ابن مسعود و عبدالله عمرو پيامد اين برنامه بود. بسیاری از این افراد که تازه به مدینه آمده بودند، در همان صفّه، به آموزش های دینی می پرداختند، و گفته شده که عبادة بن صامت، به صُفّه نشینان قرآن می آموخت.

تفاوت صفه و دکه‌الاغوات

برخی مورخان، مکانی که امروزه در مسجدالنبی با نام دکه الاغوات شناخته می‌شود را همان مکان صفه می‌دانند، عده‌ای نیز معتقدند مکان صفه اصلی در غرب دکه اغوات فعلی قرار می‌گرفته است و محل دکه اغوات که بعد از توسعه ولیدبن عبدالملک وارد مسجد شد، تا پیش از آن خارج از مسجد و محل حجرات برخی از زنان رسول خدا بوده است.

جستارهای وابسته

• مسجدالنبی
• اصحاب صفه
• دکه الاغوات

منابع

• آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول، جعفریان، تهران، مشعر، 1387ش.

• الرسائل و المسائل، احمد، ابن تیمیه، بیروت، 1403ق/1983م.

• اللمع، عبدالله، سراج، لیدن، 1914.

• انوارالتنزیل، عبدالله، بیضاوی، بیروت، مؤسسه شعبان

• عمارة و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ناجی محمدحسن عبدالقادر الانصاری، مراجعه و تقدیم: فضیله الشیخ/عطیه محمدسالم، اصدارات نادی المدینه المنوره الادبی، الطبعه الاولی، 1416ق/1996م.

• لسان، ابن منظور

• معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ، عبدالعزیز عبدالرحمن ابراهیم، کعکی، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی للطباعه و النشر و التجاره، چاپ اول، 1432ق/2011م