کاربر:Kamran/صفحه تمرین4
مجموعه مقالات همایش حج و اقتصاد، مجموعه‌ای از مقالات و پژوهش‌هاست که حج را نه تنها به‌عنوان یک مناسک عبادی، بلکه به‌مثابه پدیده‌ای اقتصادی، اجتماعی و بین‌المللی بررسی می‌کند. این اثر در پنج بخش تنظیم شده و هر بخش به جنبه‌ای خاص از رابطه حج با اقتصاد می‌پردازد. این مقالات، در اولین همایش حج و اقتصاد ارائه شده اند که تیر ماه ۱۳۹۱شمسی به همت پژوهشکده حج و زیارت در تهران برگزار شد.
محتوای کتاب
این کتاب نشان می‌دهد که حج تنها یک مناسک عبادی نیست، بلکه شبکه‌ای پیچیده از روابط اقتصادی را در سه سطح خرد، کلان و بین‌الملل شکل می‌دهد. در سطح خرد، موضوع استطاعت و هزینه‌های جانبی زائران مطرح است؛ در سطح کلان، اثرات اقتصادی بر کشور میزبان و سازمان‌های مرتبط بررسی می‌شود؛ و در سطح بین‌الملل، حج به‌عنوان محور همکاری و همگرایی اقتصادی جهان اسلام معرفی می‌گردد.
بخش اول: کلیات
این بخش به طرح مبانی می‌پردازد. مقاله «گستره ابعاد اقتصادی حج» [۱] تصویری کلی از حوزه‌های اقتصادی مرتبط با حج ارائه می‌دهد. سپس در مقاله «بررسی ظرفیت‌های اقتصادی حج ابراهیمی با رویکرد نظام‌وار در پرتو بیانات امام خمینی و مقام معظم رهبری» [۲]، حج به‌عنوان یک نظام جامع با ظرفیت‌های اقتصادی تحلیل می‌شود. در ادامه، مقاله «تحلیل کارآمدی دستگاه حج و ارائه بسته آغازین برای بهره‌ور سازی حج ابراهیمی؛ اقتصاد حج از زاویه‌ای دیگر» [۳] به مسئله ساختار مدیریتی حج را می‌کاود و موضوع ظرفیت‌ها اقتصادی حج نیز در مقاله «ظرفیت‌های اقتصادی حج از دیدگاه امام خمینی» [۴] بررسی شده است.
«چالش‌های اخلاقی در اقتصاد حج» [۵] و «تأملی در نحوه تأمین مالی حج تمتع» [۶] به مسائل اخلاقی و مالی می‌پردازند. مقاله «نگاهی کلی به اقتصاد و بازار حج با تأکید بر رفتار اقتصادی ایرانیان و نگاهی به کشورهای اسلامی» [۷] رفتار اقتصادی زائران ایرانی را در مقایسه با دیگر کشورها تحلیل می‌کند.
در پایان این بخش، دو مقاله «معیارهای اقتصادی حج در قرآن و سنت» [۸] و «ابعاد اقتصادی و مالی حج از دیدگاه قرآن و عترت» [۹] مبانی دینی و قرآنی اقتصاد حج را بررسی کرده و مقاله «حج و اقتصاد» [۱۰] جمع‌بندی کلی ارائه می‌دهد.
بخش دوم: حج و موضوعات فقهی
این بخش به مسائل فقهی و حقوقی مرتبط با اقتصاد حج اختصاص دارد. مقاله «امکان محرومیت از حج در باب معاملات ممنوعه» [۱۱] به بررسی تأثیر معاملات غیرشرعی بر استطاعت می‌پردازد. سپس، «اوراق عمره ابزاری جایگزین در ثبت‌نام عمره» [۱۲] راهکاری نوین برای مدیریت ثبت‌نام معرفی می‌کند. در ادامه، مقاله «چالش‌ها و راهکارهای تأمین مالی ثبت‌نام عمره» [۱۳] و «پژوهشی فقهی در تأثیر هزینه سوغات و ولیمه حج در استطاعت» [۱۴] به مشکلات مالی و فقهی زائران می‌پردازند.
بخش سوم: حج و اقتصاد خرد
این بخش به سطح فردی و خانوادگی اقتصاد حج می‌پردازد. مقاله «استطاعت؛ محاسبه آن و بررسی رابطه‌اش با شئون» [۱۵] به محاسبه استطاعت و ارتباط آن با جایگاه اجتماعی می‌پردازد. موضوع فرهنگ سوغاتی در مقاله «سوغاتی در حج و ضرورت تغییر فرهنگ موجود» [۱۶] نقد شده است. از منظر مدل‌سازی اقتصادی، مقاله «تخمین تابع تقاضای ایرانیان برای سفر حج» [۱۷] و «برآورد کمی استطاعت مالی حج با رویکرد حداقل معیشت خانوار» [۱۸] تلاش می‌کنند الگوی تقاضا و استطاعت را کمی‌سازی کنند. همچنین، «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر تعداد زائران در مراسم حج» [۱۹] نشان می‌دهد که متغیرهای اجتماعی نیز در کنار اقتصاد نقش دارند. در پایان، مقاله «برآورد تابع تقاضای حج و عمره در ایران با استفاده از داده‌های تابلویی استان‌های کشور» [۲۰] با رویکرد آماری پیشرفته تفاوت‌های منطقه‌ای در تقاضا را تحلیل می‌کند.
بخش چهارم: حج و اقتصاد کلان
این بخش به سطح کلان اقتصاد حج می‌پردازد. مقاله «بررسی تأثیر سفر حج بر اقتصاد عربستان سعودی» [۲۱] نشان می‌دهد که حج سهم قابل توجهی در اقتصاد میزبان دارد. سپس، «پتانسیل و ظرفیت حج و توزیع درآمد در کشورهای منتخب اسلامی» [۲۲] به مقایسه ظرفیت‌ها و اثرات توزیع درآمد می‌پردازد.
از منظر نظری، مقاله «تأثیر حج ابراهیمی بر رفتار عاملان اقتصادی برای تأمین توسعه پایدار؛ تحلیلی بر اساس مدل رشد فراگیر با نرخ پس‌انداز درونزا» [۲۳] پیوند میان حج و توسعه پایدار را توضیح می‌دهد. در سطح مدیریتی، مقاله «بکارگیری بودجه‌ریزی عملیاتی در سازمان حج و زیارت به منظور تثبیت و کاهش هزینه‌های اداری عملیاتی» [۲۴] به اصلاح ساختار هزینه‌ها می‌پردازد. نهایتاً، مقاله «نقش حج در تحقق توسعه اقتصادی مطلوب اسلام» [۲۵] حج را به‌عنوان ابزاری برای تحقق اهداف اقتصادی اسلامی معرفی می‌کند.
بخش پنجم: حج و اقتصاد بین‌الملل
این بخش به ابعاد بین‌المللی حج اختصاص دارد. مقاله »رابطه حج و گردشگری« [۲۶] حج را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مصادیق گردشگری مذهبی بررسی می‌کند. سپس، در «سازوکار ایجاد بازار مشترک اسلامی با بهره‌گیری از نشان تجاری [۲۷] و آثار اقتصادی آن بر حج» [۲۸]، حج به‌عنوان برند مشترک جهان اسلام معرفی می‌شود.
از منظر آماری، مقاله «نگاهی آماری به ظرفیت‌های بازرگانی کشورهای اسلامی با یکدیگر» [۲۹] به تحلیل داده‌های تجاری میان کشورهای اسلامی می‌پردازد. در ادامه، مقاله «حج بارزترین مصداق گردشگری اسلامی» [۳۰] جایگاه حج را در صنعت گردشگری اسلامی تثبیت می‌کند. همچنین، «حج و زمینه‌های همکاری اقتصادی بین کشورهای اسلامی» [۳۱] فرصت‌های همکاری اقتصادی را بررسی کرده و مقاله پایانی با عنوان «حج و همگرایی اقتصادی» [۳۲] حج را به‌عنوان عامل همگرایی اقتصادی جهان اسلام معرفی می‌کند.
اطلاعات نشر
ابن کتاب