فضائل المدینة مفضل جندی (کتاب)
فضائل المدینة رساله‌ای حدیثی دربارهٔ فضایل، احکام و ویژگی‌های مدینه منوره است که به مفضل بن محمد جندی، محدث و قاری مکیِ قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری، نسبت داده می‌شود. این اثر از کهن‌ترین نوشته‌های مستقل دربارهٔ فضایل شهر پیامبر(ص) و مسجدالنبی به شمار می‌رود.
 | |
| پدید آورندگان | |
|---|---|
| نویسنده | مفضل بن محمد جَنَدی |
| به کوشش | محمد مطیع الحافظ؛ غزوة بدیر |
| تاریخ نگارش | سده سوم قمری |
| محتوا | |
| موضوع | فضائل مدینه |
| سبک | حدیث‌نگاری |
| زبان | عربی |
| نشر | |
| تعداد جلد | ۱ |
| تعداد صفحات | 72 |
| ناشر | دالفکر |
| ترجمه به | فارسی |
| نسخه الکترونیکی | ترجمه فارسی رساله در مجله میقات حج |
اهمیت رساله
فضائل المدینة رساله‌ای دربردارنده احادیث مربوط به فضایل شهر مدینه، مسجدالنبی و حرم قرار دادن مدینه است. این رساله از نظر قدمت، در شمار نخستین نوشته‌های مستقل دربارهٔ مدینه قرار دارد و پس از آثاری مانند تاریخ المدینه ابن شبه، از منابع کهن این موضوع محسوب می‌شود.
احادیث رساله در آثار بعدی مربوط به تاریخ و فضایل مدینه نیز بازتاب یافته است. ابن نجار و سمهودی، در تدوین آثار خود دربارهٔ مدینه، از روایت‌ها و گزارش‌های منابع پیشین بهره برده‌اند.[۱]
ویژگی‌ها و محتوا
موضوعات رساله شامل دعای پیامبر(ص) برای برکت و سلامت مدینه،[۲] فضایل کوه احد،[۳] اسامی مدینه، شفاعت رسول خدا،[۴] ، سکونت در مدینه،[۵] فضايل مسجدالنبی[۶] و مسجد قبا،[۷] تعیین حدود حرم مدینه،[۸] حرمت صید و قطع درختان،[۹] نام‌های مدینه و شفاعت برای درگذشتگان در این شهر است.
بدین ترتیب رساله تنها مجموعه‌ای از احادیث فضایل مدینه نیست، بلکه موضوعات مرتبط با حرمت حرم مدینه، مکان‌های زیارتی و برخی احکام عبادی و اجتماعی این شهر را نیز دربرمی‌گیرد.
ساختار سندی
متن رساله تشکیل شده از 78 روایت که با سند کامل ضبط شده است. بخش مهمی از اسناد رساله از جندی به راویان پیشین، تابعین و صحابه می‌رسد. جندی روایت‌ها را غالباً با تعبیر «حدثنا» از مشایخ خود نقل می‌کند. این شیوهٔ نقل، بر ارتباط روایی مستقیم او با استادانش و سماع حدیث از آنان دلالت دارد.[۱۰]
نسخه‌شناسی و چاپ
نسخه‌ای که اساس تصحیح رساله قرار گرفته، در مجموعهٔ شمارهٔ ۷۱ کتابخانهٔ ظاهریهٔ دمشق نگهداری می‌شود. این نسخه در برگ‌های ۶۲ تا ۶۹ مجموعه قرار دارد و حدود چهارده صفحه است.[۱۱]
نسخه در سال ۵۴۸ق به خط عمر بن محمد قزوینی کتابت شده است. قزوینی از شاگردان ابن عساکر بود. در حاشیهٔ نسخه نیز سماعاتی از سده‌های ششم تا هشتم هجری ثبت شده است؛ از جمله سماع بر ابن عساکر، خدیجه بنت احمد بن عبدالدائم و برزالی.[۱۲]
این رساله با تصحیح محمد مطیع الحافظ و غزوه بدیر در سال ۱۴۰۵ق از سوی دارالفکر دمشق در 72 صفحه منتشر شد. اصغر قائدان نیز متن رساله را به فارسی ترجمه کرده است.[۱۳]
پانویس
- ↑ «فضائل المدینه»، ص150
- ↑ فضائل المدینه، ص18
- ↑ فضائل المدینه، ص21
- ↑ فضائل المدینه، ص30
- ↑ فضائل المدینه، ص32
- ↑ فضائل المدینه، ص34
- ↑ فضائل المدینه، ص42
- ↑ فضائل المدینه، ص43
- ↑ فضائل المدینه، ص45
- ↑ «فضایل مدینه»، ص150
- ↑ محمد مطیع الحافظ و غزوه بدیر، مقدمه فضائل المدینة، دمشق، دارالفکر، ۱۴۰۵ق.
- ↑ محمد مطیع الحافظ و غزوه بدیر، مقدمه فضائل المدینة، دمشق، دارالفکر، ۱۴۰۵ق.
- ↑ قائدان، اصغر، «فضائل المدینه»، میقات حج، سال دوم، شمارهٔ چهارم، تابستان ۱۳۷۲ش، صص ۳۴–۳۶.
منابع
فضائل المدینه، مفضل بن محمد جندی، تحقیق محمد مطیع الحافظ و غزوه بدیر، دمشق، دارالفکر، 1407ق. «فضائل المدینه (جندی)»، ترجمه اصغر قائدان، فصلنامه میقات حج، سال دوم، شمارهٔ چهارم، تابستان ۱۳۷۲ش، صص ۳۴–۳۶.