زائر

زائر به کسی می‌گویند که به زیارت خانه خدا، قبور پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع)، بزرگان دین و امامزاده‌ها می‌رود. به زائران اماکن مقدس لقب‌هایی مثل حاجی، کربلایی یا مشهدی داده می‌شود. زائر قصد تکریم و تعظیم زیارت‌شونده را دارد و هدف او در زیارت ائمه(ع) و اولیاءالله، تقرب به خداوند است. زائر پس از زیارت باید بهتر از قبل از آن باشد و این تحول و انقلاب روحی، نشانهٔ اثرپذیری از جذبه‌های معنوی است. همچنین زیارت قبر امامان معصوم، نوعی تجدید عهد و پیمان با امام است.

آدابی برای زائر توصیه شده است؛ مانند: غسل زیارت، پوشیدن لباس پاکیزه، پرهیز از سخنان بیهوده، خوشبوکردن خود، بجا آوردن نماز زیارت، تلاوت قرآن و پرهیز از بلندکردن صدا در حرم‌ها.

زائران حرم حضرت معصومه(س) در اواخر دوره قاجار

تعریف

زائر در لغت به معنای دیدارکننده است؛ و زائر کسی است که خانهٔ خدا و مرقد پیامبران، امامان، مؤمنان، عارفان و مکان‌های مذهبی را زیارت می‌کند این کار را نشانه محبت و احترام زائر نسبت به مَزور می‌دانند. همچنین زائر خانه خدا، مسلمانی است که بنا بر وجوب دینی، یا از روی استحباب، به زیارت می‌رود و حاجی نامیده می‌شود. همچنین جمع زائر، زُوّار بوده و به معنای زیارت‌کنندگان است. در مقابل کلمه زائر، مجاور است. مجاور به کسی گفته می‌شود که ساکن شهر‌های زیارتی است.

گفته شده هدف زائر در زیارت ائمه(ع) و مؤمنان، تقرب به خداوند است؛ زائر با شناخت امام، به شناخت خود و شناخت خدا می‌رسد و در مسیر رشد و کمال حرکت می‌کند. برای زائر در برخی زیارت‌ها مانند زیارت اربعین، آثاری برشمرده‌اند؛ از جمله تهذیب نفس، تمرین صبر و استقامت، تقویت دینداری و ایجاد روحیهٔ ظلم‌ستیزی.

به مکان‌هایی که برای اقامت چند روزهٔ زائران در شهرهای زیارتی مانند مکه، کربلا و مشهد اختصاص دارد، زائرسرا گفته می‌شود.

آداب

زائران حرم حضرت معصومه(س) در قم، ۱۳۵۶ش.

در کتاب مفاتیح‌الجنان، آدابی برای زائر ذکر شده است: غسل زیارت، پوشیدن لباس پاکیزه، پرهیز از سخنان بیهوده، خوشبوکردن خود، بجا آوردن نماز زیارت، تلاوت قرآن و پرهیز از بلندکردن صدا در حرم‌ها است. همچنین توصیه شده زائر با سفره‌ و توشه‌ رنگین به زیارت نرود - به‌ویژه در زیارت امام حسین(ع) -؛ بلکه غمگین و اندوهناک به زیارت می‌رود، همان‌گونه که به قبر پدر یا مادرش می‌رود. گفته شده است شخص زائر در حین زیارت ائمه و اولیاء باید مراقب باشد که در وادی شرک نیافتد و بداند همه چیز دست خداست و توحید را در عبادات و مناجات‌های خود در مکان‌های زیارتی مورد توجه خود قرار داده و کاری خلاف سیره اهل‌بیت(ع) انجام ندهد. همچنین برای راهنمایی زائران، کتاب‌هایی نوشته شده است که به «راهنمای زائر» معروف‌اند. این کتاب‌ها شامل دعاها و آداب زیارت و وظایف زائران است.

ویژگی‌ها

زائر بیت الله، با شناخت و معرفت به سوی کعبه می‌رود، نه مانند زمان پیش از اسلام که زائران بدون هدف و معرفت طواف می‌کردند. زائر در مدار توحید طواف می‌کند و هرگونه شرک و طغیان را می‌زداید. زائر پس از زیارت باید بهتر از قبل از آن باشد؛ این تحول و انقلاب روحی، نشانهٔ اثرپذیری از جذبه‌های معنوی است.

گفته شده زیارت قبر امامان معصوم، نوعی تجدید عهد و پیمان با امام است.

منابع

• «بررسی تحلیلی فلسفه زیارت در روایات امامیه»، نانکلی، زینب، پژوهش‌های مطالعات اسلامی معاصر، شماره ۳، شهریور ۱۴۰۲ش.
• پیام عاشورا، صحت، علی، تهران، منیر، ۱۳۸۴ش.
• «تأثیر زیارت بر تربیت اخلاقی»، حیدری، مجتبی، میقات حج، شماره ۹۹، بهار ۱۳۹۶ش.
• راهنمای جامع زائرین: آداب زیارت عتبات عالیات عراق: احمد سامعی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1396ش.
• راهنمای قدم به قدم حج تمتع: عبدالحمید واسطی، مشهد، مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام، ۱۳۹۶ش.
• راهنمای مصور سفر زیارتی عراق: سید احمد علوی، قم، نشر معروف، 1389ش.
• زیارة الإمام الحسین علیه السلام، تمیمی، رافد، کربلا، العتبة الحسینیة المقدسة، ۱۴۳۵ق.
• «زیارت اربعین و نقش آن در تربیت فردی و اجتماعی زائر از منظر روایات»، بابایی، افسانه، فقه، حقوق و مطالعات اجتماعی نوین، شماره ۶، شهریور ۱۴۰۵ش.
• فرهنگ زیارت: اهداف، آثار، تاریخچه، مشروعیت، سازندگی و آداب زیارت، محدثی، جواد، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
• فرهنگ‌نامه زیارت، محدثی، جواد، تهران، مشعر، بی‌تا.
• کلیات مفاتیح الجنان، قمی، شیخ عباس، قم، انتشارات اسوه، بی‌تا.