مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (کتاب)
مِصباح المُتَهَجِّد و سِلاح المُتعَبد کتابی شامل دعاها و زیارتنامهها نوشته شیخ طوسی، فقیه شیعه در قرن پنجم قمری است. این کتاب از اعتبار زیادی بین شیعه برخوردار بوده و بارها توسط علمای دیگر گزینش و شرح شده است.
 | |
| پدید آورندگان | |
|---|---|
| نویسنده | شیخ طوسی |
| تاریخ نگارش | قرن پنجم |
| محتوا | |
| موضوع | دعا و زیارت |
| زبان | عربی |
| نشر | |
| تعداد جلد | ۱ |
| تعداد صفحات | 600 |
نویسنده
کتاب مصباح المتهجد تألیف ابوجعفر محمد بن حسن طوسی (۳۸۵- ۴۶۰ق) معروف به شیخ الطائفه، فقیه، متکلم و حدیثنگار شیعی است.
محتوا و اهمیت کتاب
شیخ طوسى در کتاب مصباح المتهجد روایات عبادات و زیارات و متن ادعیه، زیارات و بخشى از احکام فقهى مربوط به عبادات را، که در طول سال مستحب است، جمعآوری کرده است. کتاب با مقدمهای درباره احکام طهارت، کفن و دفن و نماز آغاز میشود.[۱] سپس اعمال مستحب هر روز هفته[۲] و پس از آن اعمال مستحب و دعاها و زیارتهای هر ماه در فصلی ذیل نام آن ماه جمع آوری شده است.[۳]
شیخ طوسی در این کتاب مجموعه کاملی از نیایشهای شیعی را بر اساس زمان انجام آنها در طول یک سال قمری جمعآوری کرده است. شیوهای که پیش از او به کار گرفته نشده بود.[۴] گفته شده که به دلیل اهمیت و جامعیت این کتاب تا زمان ابنطاووس در دو قرن پنجم و ششم کتاب دعایی مهم دیگری تالیف نشد.[۵]
کتاب مصباح المتهجد از کتابهاى معتبر روایى شیعه به شمار مىآید و برخی برآنند که تمام کتابها دعایی شیعیان وامدار آنند.[۶] علماى بزرگ شیعه نیز آن را خلاصه، ترجمه و شرح کردهاند و تألیفات فراوانى در رابطه با آن نگاشتهاند.
نام کتاب
شیخ طوسی خود در دیگر آثارش این کتاب را با عنوان مصباح المتهجد فی عمل السَنَة نام داده است.[۷]
گزیدههای مصباح المتهجد
با توجه به استقبال فراوانى که از این کتاب شد، شیخ طوسى برای استفاده سادهتر از کتاب، آن را خلاصه کرد و نامش را مصباح المتهجد صغیر نهاد.[۸] پس از شیخ طوسی علماى دیگرى نیز این کتاب را خلاصه کرده اند؛[۹] از جمله میتوان قبس الإصباح فی تلخیص المصباح نوشته سلیمان مهرشتی، منهاج الصلاح فی مختصر المصباح نوشته علامه حلی و اختیار المصباح اثر علی بن حسین ابن باقی از علمای قرن هفتم را نام برد.[۱۰][۱۱]
همچنین چندین شرح بر کتاب مصباح المتهجد شیخ طوسى نگاشته شده است.[۱۲]
ترجمههای مصباح المتهجد
چندین ترجمه فارسی از کتاب مصباح المتهجد یا از گزیدههای آن باقی مانده است. گفته شده که دستکم سه ترجمه کهن از سدههای 6 و ۷ و چند ترجمه از عصر صفویه باقی مانده است.[۱۳]
نسخه شناسی
از کتاب مصباح المتهجد نسخههای متعددی باقی مانده است. برخی پژوهشها به شش نسخه خطی و یک نسخه چاپ سنگی از کتاب اشاره کردهاند. قدیمترین این نسخهها از سال 502 یعنی چهل سال پس از وفات شیخ طوسی به جای مانده است. [۱۴]
مطالعه و بارگیری کتاب
پانویس
- ↑ نک: مصباح المتهجد، ص4-249
- ↑ مصباح المتهجد، ۲۴۹ - ۵۳۳
- ↑ مصباح المتهجد، ص۵۳۷ به بعد
- ↑ «تداوم و تحول در ادبیات دعای امامیه»، ص67
- ↑ «تداوم و تحول در ادبیات دعای شیعه»، ص68
- ↑ «تداوم و تحول در ادبیات دعای امامیه»، ص67
- ↑ «تداوم و تحول در ادبیات دعای شیعه»، ص68
- ↑ الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج21، ص118
- ↑ «خلاصههای چاپ شده مصباح المتهجد»، ص74
- ↑ الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج ۲۱، ص118
- ↑ «خلاصههای چاپ شده مصباح المتهجد»، ص76
- ↑ الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج۱۴، ص۶۶
- ↑ «تداوم و تحول در ادبیات دعای شیعه»، ص 90
- ↑ «تداوم و تحول در ادبیات دعای شیعه»، ص 86
منابع
- «تداوم و تحول در ادبیات دعای امامیه: مصباح المتهجد شیخ طوسی»، محمدحسین حکیم، آینه پژوهش، شماره 194، خرداد و تیر 1401
- الذریعه الی تصانیف الشیعه، آقا بزرگ تهرانی، تصحیح حسینی اشکوری، بیروت، دارالاضواء، 1403ق
- مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، محمد بن حسن طوسی، بیروت، موسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق.
- «خلاصههای چاپ شده مصباح المتهجد»، عباسعلی مرادی، مجله آینه پژوهش، شماره ۱۳۴، خرداد و تیر ۱۳۹۱