منهج الرشاد لمن اراد السداد (کتاب)

مَنهَج الرَّشاد لمَن اراد السَّداد کتابی است نوشته شیخ جعفر کاشف الغطاء در اثبات مشروعیت زیارت، شفاعت و توسل و پاسخ به شبهات وهابیت. شیخ جعفر کاشف الغطاء که از علمای برجسته شیعه نجف در آغاز سده سیزدهم قمری بود، این رساله را در پاسخ به نامه‌ای از عبدالعزیز بن سعود نگاشته است.

نویسنده

شیخ جعفر بن خضر کاشف الغطاء، فقیه برجسته شیعه در نیمه نخست سده سیزدهم قمری است. او نویسنده کتاب کشف الغطاء در فقه است و به همین دلیل به این نام مشهور شده است. او در سال 1156 متولد شد و در سال 1228 در نجف درگذشت.

ماجرای تالیف کتاب

چنان که نویسنده رساله در مقدمه بیان کرده، منهج الرشاد لمن اراد السداد، پاسخ شیخ جعفر کاشف الغطاء به نامه‌ای است که عبدالعزیز بن سعود (درگذشت 1218ق.) به او نوشته بود و در آن مذهب وهابی را دعوت کرده و برخی از اعمال مسلمانان مانند دعا و استغاثه و توسل و شفاعت به غیر خدا را کفر دانسته است.

اهمیت کتاب

این کتاب از نخستین رساله‌های نوشته شده در نقد و رد آرای وهابیان است. آقا بزرگ تهرانی این رساله را نخستین رساله در رد وهابیت می‌داند اما برخی اشاره کرده‌اند که قبل از آن، سلیمان بن عبدالوهاب رساله‌ای در نقد برادرش محمد بن عبدالوهاب نوشته بود. افزون بر آن نویسنده آن یکی از مشهورترین علمای شیعی است.

محتوای کتاب

کتاب با مقدمه‌ای درباره اهمیت نیت در اعمال شروع شده و در این مقدمه شیخ جعفر کاشف الغطاء تاکید می‌کند که آنچه در اعمال اهمیت دارد نیت است. او همچنین این بحث را مطرح می‌کند که در اختلاف ظواهر آیات و روایات باید به عمل صحابه نظر کرد. او ادامه استدلال‌هایش در کتاب را بر همین دو مقدمه استوار کرده و در کتاب تلاش کرده که نشان دهد که اولا اعمالی همچون زیارت، قسم خوردن به غیر خدا، نذر برای غیر خدا، استغاثه، توسل و شفاعت‌گرفتن اولیا، اگر با اعتقاد به خدا دانستن یا همرتبه خدا دانستن اولیا نباشد، اشکالی ندارد و آنچه چنین اعمالی را شرک‌آمیز می‌کند نیت نادرست است. او همچنین در سراسر کتاب تلاش می‌کند نشان دهد که برای همه این اعمال شواهد متعددی از عمل صحابه پیامبر(ص) وجود دارد که حاکی از مشروعیت آن نزد مسلمانان است. خاتمه کتاب، بحثی است درباره اینکه پیامبران و شهدا و سایر مردگان، زنده هستند و صدا و خطاب زندگان را می‌شنوند. پس از آن نویسنده به بررسی مشروعیت زیارت قبر پیامبر و سایر قبور پرداخته است و در این زمینه روایات متعددی از پیامبر و سیره صحابه در مشروعیت زیارت قبور نقل کرده است. نویسنده همچینن درباره بوسیدن بر آن است که بوسیدن از روی محبت و نه از روی تعظیم و پرستش اشکالی ندارد و بوسیدن آستان قبور را از روی محبت می‌داند. وی همچنین تبرک جستن به قبور را در صورتی که با قصد عبادت و پرستش نباشد، امری شرعی و توصیه شده از سوی شرع می‌داند و نسبت کفر به کسانی که به قبور تبرک می‌جویند را نادرست می‌داند چون آنان بر اساس دستور دینی این کار را می‌کنند و نه از روی بدعت‌گذاری. بحث پایانی کتاب درباره مشروعیت ساخت قبور است. او با تفاوت گذاشتن بین بنای قبر و بنای گنبد تصریح می‌کند که بنای گنبد و ضریح به معنای بنای قبور نیست و ساخت بنا که مکان عبادت و نشانه بزرگداشت زیارتگاهی است که خداوند دعوت به زیارت آن کرده اشکالی ندارد.

فهرست کتاب:

• مقدمه
  • فصل اول: در بیان آن‌که میزان در اختلاف اقوال نیت است
  • فصل دوم: در بیان اختلاف ظواهر آیات و روایات
  • فصل سوم در بیان میزانی که هنگام تشابه امور بدان مراجعه می‌کنند

• مقاصد
  • مقصد اول: پژوهشی در انواع و اقسام کفر
  • مقصد دوم: معنی عبادت چیست
  • مقصد سوم: در ذبح و قربانی برای غیرخدا
  • مقصد چهارم: نذر برای غیر خدا
  • مقصد پنجم: قسم خوردن به غیر خدا
  • مقصد ششم: مطالبی درباره استغاثه
  • مقصد هفتم: توسل
  • مقصد هشتم: شفاعت

• خاتمه
  • باب اول: کیفیت حیات بعد از مردن
    • فصل اول: در حیات پیامبر بعد از وفات
    • فصل دوم: زنده بودن سایر شهدا و پیامبران
    • فصل سوم: زنده بودن سایر مردگان
  • باب دوم: زیارت قبر پیامبر و سایر قبور
    • فصل اول: زیارت قبر پیامبر
    • فصل دوم: زیارت سایر قبور
  • باب سوم: تبرک جستن به قبور و مانند آن
  • باب چهارم: بنای قبور انبیا و الویا و اسختمان و تعمیر آن‌ها

اطلاعات نشر

این کتاب بارها به چاپ رسیده است از آن جمله باید به چاپ این رساله در سال 1343 قمری توسط مطبعة حیدریه در نجف، چاپ رساله به صورت مجموعه مقالاتی با تصحیح جودت قزوینی در مجله میقات الحج و نیز تصحیح کتاب توسط مهدی رجایی و چاپ آن توسط مجمع جهانی اهل بیت اشاره کرد. این کتاب همچنین دست‌کم دو بار به فارسی ترجمه شده است. ترجمه‌ای از رئوف حق‌پرست که توسط انتشارات سلسله در سال 138۴ منتشر شده است.