علامه حلی

علامه حلی (۶۴۸–۷۲۶ق)، فقیه، اصولی و متکلم امامیه در قرن هفتم و هشتم هجری قمری بود که با هجرتش به ایران موجب شیعه شدن سلطان محمد خدابنده، از شاهان حکومت ایلخانی، شد.

علامه حلی

کتاب مختلف الشیعه فی احکام الشریعه از آثار علامه حلی که به بیان اختلاف نظر فقهای امامیه پرداخته است.
مشخصات فردی
نام کامل	حسن بن یوسف بن مطهّر حلی
لقب	علامه و آیت‌الله
زادروز	۶۴۸ق
زادگاه	عراق، حله
محل زندگی	عراق و ایران
فرزندان	فخر المحققین
تاریخ درگذشت	۷۲۶ق
محل درگذشت	حله
آرامگاه	حرم حضرت علی(ع)
مشخصات دینی
هجرت به	ایران
اطلاعات علمی و مذهبی
اساتید	پدر، محقق حلی (دایی) • خواجه نصیر‌الدین طوسی
تالیفات	منتهى المطلب فی تحقیق المذهب • مختلف الشیعه فی احکام الشیعه

وی در فقه، اصول، کلام و فلسفه به گسترش و تبیین مذهب امامیه پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.

او در بسیاری از آثار فقهی خود، باب مستقلی را به احکام حج با رویکرد تطبیقی - استدلالی اختصاص داده است. از جمله آثاری که به تفصیل به مناسک حج پرداخته‌اند، می‌توان به منتهی المطلب فی تحقیق المذهب و مختلف الشیعه فی احکام الشیعه اشاره کرد.

معرفی و اهمیت

حسن بن یوسف بن مطهّر حلی، معروف به علامه حلی و آیت‌الله، فقیه، اصولی، متکلم و فیلسوف امامیه در قرن هفتم و هشتم هجری قمری، از شخصیت‌های علمی جهان تشیع به شمار می‌رفت. وی به گسترش و تبیین مذهب امامیه پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.

علامه حلی در تاریخ علم شیعه، افزون بر تسلط بر دانش‌های مختلف، در تأثیرگذاری بر حکومت زمان خود (ایلخانیان در ایران) و مسلمان کردن سلطان محمد خدابنده (الجایتو) و تربیت شاگردانی همچون فخر المحققین پرداخت.

علامه حلی در ۲۹ رمضان سال ۶۴۸ قمری در حلهٔ عراق به دنیا آمد و در ۲۱ محرم ۷۲۶ق در سن ۷۸ سالگی، در شهر حله درگذشت و در حجره سمت راست ایوان طلای حرم حضرت علی(ع) به خاک سپرده شد. و قبر وی زیارتگاه شیعیان است که بر روی قبرش ضریح نصب شده است.

تاریخ دقیق ورود او به ایران مشخص نیست؛ اما احتمالاً در سال‌های پس از ۷۰۵ قمری و به دعوت سلطان محمد خدابنده (الجایتو) از پادشاهان ایلخانی به ایران آمده است.

از استادان وی می‌توان به پدرش، محقق حلی و خواجه نصیرالدین طوسی اشاره کرد.

علامه حلی و فقه حج

علامه حلی در بسیاری از آثار فقهی خود، باب مستقلی را به احکام حج اختصاص داده است. از جمله آثار وی که به تفصیل به مناسک حج پرداخته‌اند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• منتهى المطلب فی تحقیق المذهب؛

در این کتاب به نقد و بررسی آراء فقهای فریقین پرداخته است که جلد ۱۰ تا ۱۳ در مورد مسئله حج است.

• تذکره الفقهاء؛

این کتاب با رویکردی فقهی مقارن اختلاف فتاوای فقهای امامیه را در کنار آرای چهار مذهب فقهی اهل سنت می‌آورد و مباحث حج در این کتاب در جلد ۷ و ۸ مورد بررسی قرار گرفته است.

• مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه؛

در این اثر، مؤلف اختلاف نظر میان فقهای امامیه در احکام شرعی را تحلیل کرده است. باب حج در این کتاب تحول دیدگاه‌های فقهی شیعه را در موضوع حج به‌خوبی نشان می‌دهد.

• تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة؛

وی در این کتاب فتواهایش را در ۴۰۰۰۰ مسأله جمع‌آوری کرده و در جلد ۱ و ۲ به مسئله حج پرداخته است.

در برخی آثار دیگر علامه حلی به‌صورت مختصر به مسئله حج پرداخته است، از جمله این آثار عبارتند از: قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام، ارشاد الاذهان الی احکام الایمان، تبصره المتعلمین.

کتاب علامه حلی در موضوع زیارت

نوشتار اصلی: منهاج الصلاح فی مختصر المصباح

یکی از آثار علامه حلی، مِنهاج الصَّلاح فی مُختصرِ المِصباح، گزیده‌ای از کتاب مصباح المتهجد شیخ طوسی شامل مجموعه دعاها، زیارتنامه‌ها و اعمال مستحبی در طول سال است. او این کتاب را به خواهش وزیر محمد بن محمد قوهدی که از صاحب منصبان برجسته دوران خود بود، در سال ۷۲۳ قمری تالیف کرده است.

منابع

• اعیان الشیعه، سیدمحسن امین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
• تذکره الفقهاء، علامه حلی، قم، موسسه آل البیت، ۱۴۱۴ق.
• تحریر الاحکام الشرعیه على مذهب الامامیه، علامه حلی، قم، مؤسسه الامام الصادق(ع)‏، ۱۴۲۰ق.
• قواعد الاحکام، علامه حلی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
• «علامه حلی»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
• منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، علامه حلى، مشهد، آستانه الرضويه المقدسه، ۱۴۱۲ق.
• مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، علامه حلی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
• مستدرک الوسائل، حسین بن محمدتقی نوری، بیروت، مؤسسه آل البیت، ۱۳۶۶ش/۱۴۰۸ق.