علامه حلی
 کتاب مختلف الشیعه فی احکام الشریعه از آثار علامه حلی که به بیان اختلاف نظر فقهای امامیه پرداخته است. | |
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | حسن بن یوسف بن مطهّر حلی |
| لقب | علامه و آیتالله |
| زادروز | ۶۴۸ق |
| زادگاه | عراق، حله |
| محل زندگی | عراق و ایران |
| فرزندان | فخر المحققین |
| تاریخ درگذشت | ۷۲۶ق |
| محل درگذشت | حله |
| آرامگاه | حرم حضرت علی(ع) |
| مشخصات دینی | |
| هجرت به | ایران |
| اطلاعات علمی و مذهبی | |
| اساتید | پدر، محقق حلی (دایی) • خواجه نصیرالدین طوسی |
| تالیفات | منتهى المطلب فی تحقیق المذهب • مختلف الشیعه فی احکام الشیعه |
علامه حلی (۶۴۸–۷۲۶ق)، فقیه، اصولی و متکلم امامیه در قرن هشتم هجری قمری بود که با هجرتش به ایران موجب شیعه شدن سلطان محمد خدابنده، از شاهان حکومت ایلخانی، شد.
وی در فقه، اصول، کلام و فلسفه به گسترش و تبیین مذهب امامیه پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.
او در بسیاری از آثار فقهی خود، باب مستقلی را به احکام حج با رویکرد تطبیقی - استدلالی اختصاص داده است. از جمله آثاری که به تفصیل به مناسک حج پرداختهاند، میتوان به منتهی المطلب فی تحقیق المذهب و مختلف الشیعه فی احکام الشیعه اشاره کرد.
معرفی و اهمیت
حسن بن یوسف بن مطهّر حلی، معروف به علامه حلی و آیتالله،[۱] فقیه، اصولی، متکلم و فیلسوف امامیه در قرن هشتم هجری قمری، از شخصیتهای علمی جهان تشیع به شمار میرفت.[۲] وی به گسترش و تبیین مذهب امامیه پرداخت و با تألیف آثار متعدد، روشی نو در استنباط احکام شرعی و تبیین مبانی عقلی و نقلی دین ارائه داد.[۳]
علامه حلی در تاریخ علم شیعه، افزون بر تسلط بر دانشهای مختلف، در تأثیرگذاری بر حکومت زمان خود (ایلخانیان در ایران) و مسلمان کردن سلطان محمد خدابنده (الجایتو)[۴] و تربیت شاگردانی همچون فخر المحققین پرداخت.[۵]
علامه حلی در ۲۹ رمضان سال ۶۴۸ قمری در حلهٔ عراق به دنیا آمد[۶] و در ۲۱ محرم ۷۲۶ق در سن ۷۸ سالگی، در شهر حله درگذشت و در حرم حضرت علی(ع) به خاک سپرده شد.[۷] آرامگاه او در در حجرهای واقع در سمت راست ایوان طلای حرم، و بر روی قبرش ضریحی نصب شده است. این قبر، به عنوان زیارتگاه شیعیان، همواره محل رجوع زائران است.[۸]
تاریخ دقیق ورود او به ایران مشخص نیست؛ اما احتمالاً در سالهای پس از ۷۰۵ قمری و به دعوت سلطان محمد خدابنده (الجایتو) از پادشاهان ایلخانی به ایران آمده است.[۹]
از استادان وی میتوان به پدرش، محقق حلی و خواجه نصیرالدین طوسی اشاره کرد.[۱۰]
علامه حلی و فقه حج
علامه حلی در بسیاری از آثار فقهی خود، باب مستقلی را به احکام حج اختصاص داده است. از جمله آثار وی که به تفصیل به مناسک حج پرداختهاند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
در این کتاب به نقد و بررسی آراء فقهای فریقین پرداخته است که جلد ۱۰ تا ۱۳ در مورد مسئله حج است.[۱۱]
این کتاب با رویکردی فقهی مقارن اختلاف فتاوای فقهای امامیه را در کنار آرای چهار مذهب فقهی اهل سنت میآورد و مباحث حج در این کتاب در جلد ۷ و ۸ مورد بررسی قرار گرفته است.[۱۲]
در این اثر، مؤلف اختلاف نظر میان فقهای امامیه در احکام شرعی را تحلیل کرده است. باب حج در این کتاب تحول دیدگاههای فقهی شیعه را در موضوع حج بهخوبی نشان میدهد.[۱۳]
وی در این کتاب فتواهایش را در ۴۰۰۰۰ مسأله جمعآوری کرده و در جلد ۱ و ۲ به مسئله حج پرداخته است.[۱۴]
در برخی آثار دیگر علامه حلی بهصورت مختصر به مسئله حج پرداخته است، از جمله این آثار عبارتند از: قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام، ارشاد الاذهان الی احکام الایمان، تبصره المتعلمین.
کتاب علامه حلی در موضوع زیارت
یکی از آثار علامه حلی، مِنهاج الصَّلاح فی مُختصرِ المِصباح، گزیدهای از کتاب مصباح المتهجد شیخ طوسی شامل مجموعه دعاها، زیارتنامهها و اعمال مستحبی در طول سال است. او این کتاب را به خواهش وزیر محمد بن محمد قوهدی که از صاحب منصبان برجسته دوران خود بود، در سال ۷۲۳ قمری تالیف کرده است.[۱۵]
پانوشت
- ↑ مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، مقدمه.
- ↑ «تاثیر فعالیتهای فرهنگی علامه حلی در گسترش تشیع»، ص۱۰.
- ↑ نگاهی به زندگی دوازده امام(علیهم السلام)، ص۱۸.
- ↑ نگاهی به زندگی دوازده امام(علیهم السلام)، ص۲۳.
- ↑ نگاهی به زندگی دوازده امام(علیهم السلام)، ص۳۲.
- ↑ اعیان الشیعه، ج۵، ص۳۹۶؛ قواعد الاحکام، ج۱، ص۵ -۱۱.
- ↑ اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۲۴، ص۲۲۳.
- ↑ زیارتگاههای عراق، ج۱ ص۵۴.
- ↑ مستدرک الوسائل، ج۲۰، ص۴۰۶.
- ↑ روضات الجنات، ج۲، ص۲۶۴ و ۲۷۲؛ نگاهی به زندگی دوازده امام(علیهم السلام)، ص۱۴.
- ↑ منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، ۱۴۱۲ق، مقدمه.
- ↑ تذکره الفقهاء، ۱۴۱۴ق، مقدمه.
- ↑ مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، مقدمه.
- ↑ تحریر الاحکام الشریعه علی مذهب الامامیه، ج۱، مقدمه.
- ↑ منهاج الصلاح فی اختصار المصباح، مقدمه، ص32
منابع
- اعیان الشیعه، سیدمحسن امین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
- تذکره الفقهاء، علامه حلی، قم، موسسه آل البیت، ۱۴۱۴ق.
- «تاثیرفعالیتهای فرهنگی علامه حلی در گسترش تشیع»، صغری فهیمی، نشریه جستارهای تاریخ اسلام، شماره هفتم، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.
- تحریر الاحکام الشرعیه على مذهب الامامیه، علامه حلی، قم، مؤسسه الامام الصادق(ع)، ۱۴۲۰ق.
- روضات الجنات، محمدباقر الموسوی خوانساری، بیروت، دارالاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
- زیارتگاههای عراق، محمدمهدی فقیه محمدی جلالی، تهران، سازمان حج و زیارت، بیتا.
- قواعد الاحکام، علامه حلی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
- نگاهی به زندگی دوازده امام (علیهم السلام)، علامه حلی، مترجم؛ محمد محمدی اشتهاردی، قم، جامعه مدرسین قم، چاپ هشتم، ۱۳۸۸ش.
- منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، علامه حلى، مشهد، آستانه الرضويه المقدسه، ۱۴۱۲ق.
- مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، علامه حلی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
- مستدرک الوسائل، حسین بن محمدتقی نوری، بیروت، مؤسسه آل البیت، ۱۳۶۶ش/۱۴۰۸ق.