کاربر:Gholampour/صفحه تمرین3

قرن پنجم: رقابت سلجوقیان و فاطمیان

سلجوقیان سنی‌مذهب پس از تصرف بغداد در ۴۴۷ق، به دست طغرل سلجوقی، در کشمکش با فاطمیان بر سر نفوذ در حجاز، جایگزین آل‌بویه شدند و انگیزه برانداختن حکومت فاطمیان مصر را در سر می‌پروراندند.^[۱] از سال ۴۵۶ تا ۴۵۹ق خطبه مکه به نام خلیفه فاطمی و سلطان سلجوقی جاری بود^[۲] و از ۴۶۲ق به بعد، با اوج‌گیری قدرت نظامی سلجوقیان باعث شد در بیشتر دوران امارت محمد بن جعفر (۴۵۵-۴۸۴ق) خطبه مکه به نام عباسیان و سلجوقیان خوانده شود.^[۳] کشمکش با فاطمیان ادامه یافت و آنان در سال‌های میان ۴۶۷ تا ۴۷۹ق نام خود را در خطبه مکه احیا کردند.^[۴] در دوره ملکشاه (۴۶۵-۴۸۵ق) نفوذ سلجوقیان افزایش یافت^[۵] و از سال ۴۸۷ق نیز بار دیگر درگیری‌هایی بین سلجوقیان و فاطمیان بر سر خطبه در مکه رخ داد که در نهایت در سال ۴۸۹ق خوانده شدن نام حکمرانان سلجوقی از سر گرفته شد.^[۶] در سال‌های پایانی حکومت سلجوقیان، اختلاف خلفای عباسی با سلجوقیان و افزایش قدرت خلفا در بین سال‌های ۵۱۲ تا ۶۲۲ق از دخالت آنان در عراق و حجاز کاست.^[۷]

حج ایرانیان پیش از مغول

گزارش‌های موجود از حج‌‌گزاری ایرانیان در سال‌های پیش از حمله مغول، مربوط به سال ۶۰۹ق و هنگام قدرت یافتن سلطان محمد خوارزمشاه در ایران است. در ۶۰۹ق، کشمکش خلیفه الناصر با سلطان محمد خوارزمشاه بر سر مسائل حج، از بهانه‌های لشکرکشی به بغداد بود. در این سال‌ها زیر سلطه محمد خوارزمشاه نیز کاروان و محمل به حج فرستاده می‌شد.^[۸]

↑ تاریخ دولة آل سلجوق، ص19؛ الکامل، ج9، ص609؛ التنافس السلجوقی، ص26-30.
↑ اتحاف الوری، ج2، ص470-471؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص132.
↑ الکامل، ج10، ص61؛ اتحاف الوری، ج2، ص472-473؛ التنافس السلجوقی، ص60.
↑ المنتظم، ج16، ص167، 190؛ الکامل، ج10، ص97-98؛ اتحاف الوری، ج2، ص477، 479، 483-484.
↑ المنتظم، ج16، ص171؛ زبدة التواریخ، ص104؛ الکامل، ج10، ص200، 204؛ اتحاف الوری، ج2، ص485؛ التنافس السلجوقی، ص61-63.
↑ الکامل، ج10، ص239-240؛ اتحاف الوری، ج2، ص359، 487؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص133؛ التنافس السلجوقی، ص68.
↑ تاریخ دولة آل سلجوق، ص149، 337-338؛ تاریخ گزیده، ص358؛ راحة الصدور، ص205؛ تاریخ ایران کمبریج، از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخانیان، ج5، ص165-166.
↑ تاریخ جهانگشای جوینی، ج2، ص96؛ جامع التواریخ، ص171، 173.

[1] تاریخ دولة آل سلجوق، ص19؛ الکامل، ج9، ص609؛ التنافس السلجوقی، ص26-30.

[2] اتحاف الوری، ج2، ص470-471؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص132.

[3] الکامل، ج10، ص61؛ اتحاف الوری، ج2، ص472-473؛ التنافس السلجوقی، ص60.

[4] المنتظم، ج16، ص167، 190؛ الکامل، ج10، ص97-98؛ اتحاف الوری، ج2، ص477، 479، 483-484.

[5] المنتظم، ج16، ص171؛ زبدة التواریخ، ص104؛ الکامل، ج10، ص200، 204؛ اتحاف الوری، ج2، ص485؛ التنافس السلجوقی، ص61-63.

[6] الکامل، ج10، ص239-240؛ اتحاف الوری، ج2، ص359، 487؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص133؛ التنافس السلجوقی، ص68.

[7] تاریخ دولة آل سلجوق، ص149، 337-338؛ تاریخ گزیده، ص358؛ راحة الصدور، ص205؛ تاریخ ایران کمبریج، از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخانیان، ج5، ص165-166.

[8] تاریخ جهانگشای جوینی، ج2، ص96؛ جامع التواریخ، ص171، 173.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]