محراب تهجد
 تصویر محراب تهجد پیش از اینکه پوشانده شود | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| مکان | مسجدالنبی |
| تاریخ بنا | |
| بازسازیها | در دورههای متعدد |
| بازسازی کنندگان | قایتبای مملوکی/عبدالمجید عثمانی |
| ویژگیهای تاریخی | محل نافله شب پیامبر در ماههای غیر از رمضان |
| وضعیت فعلی | |
| وضعیت بنا | قبل از سال 1353ه.ق برچیده شده |
محراب تَهَجُّد، یکی از محرابهای مسجدالنبی است که در انتهای دیوار شمالیِ ضریح پیامبر قرار دارد اما امروزه در معرض دید زائران نیست و جلوی آن پوشیده شده است. این محراب در مکانی ساخته شده بود که پیامبر برخی شبها نماز شب را در آنجا اقامه میکرد.
محراب تهجد در کنار ستون تهجد، که مکان نماز شبهای پیامبر -به غیر از ماه رمضان- بود، بنا شد. ابن نجار (578/643ق) به محراب تهجد در کنار ستون تهجد اشاره کرده است و سمهودی (844/911ق) نیز به دو نوبت بازسازی این محراب قبل و بعد از آتشسوزی مسجدالنبی پرداخته است. همچنین این محراب در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی نیز بازسازی شد. روایاتی از فضیلت نمازگزاری در این مکان نقل شدهاست.
مکان و نام
این محراب خارج دیوار شمالی حجره شریفه، کنار ستون تهجد، مقابل دکه اغوات، قرار داشت.[۱] به نقل از منابع، پیامبر کنار یکی از ستونهای مسجدالنبی که بعد از درِ خانه امیر مؤمنان قرار داشت، حصیری را پهن میکرد و روی آن به تهجّد و نماز شب میایستاد.[۲] علی (ع) نیز نماز شب را همین جا میخواند.[۳] در سدههای بعد، کنار این ستون که موسوم به ستون تهجد بود، محرابی با همین نام ساخته شد.[۴][۵]
ابن نجّار (578/643ق) و مطری(671/741ق) از این محل به «نمازگاه شبانه پیامبر» یاد کرده است. همچنین سمهودی محراب تهجد را محل خواندن نماز شب پیامبر غیر از ماه رمضان عنوان کردهاست.[۶][۷]
بازسازی محراب تهجد
ابن نجار(578/643ق)، به محرابی در محل نماز شب خواندن پیامبر، کنار ستون تهجد اشاره کرده است.[۸] سمهودی (844/911ق) نیز به بازسازی این محراب در دوره سلطان قایتبای مملوکی (888ق/1483م) پرداخته است.[۹] در دوره قایتبای این محراب به دست خواجه شمسی بن زمن، بازسازی شد و بالای این محراب تاریخ بنا بر لوحی مرمرین نگاشته شد. اما پس از آتش سوزی در مسجدالنبی و از بین رفتن ستون و محراب تهجد، بار دیگر این محراب بازسازی شد و این بار تصمیم گرفته شد تا پایههایی مستحکمتر برای ستون تهجد ساخته شود و از همین روی محراب جدید در پایه ستون تهجد جانمایی شد.[۱۰] این محراب باکاشیهای طلاکاری شده تزیین شد و آیات مرتبط با تهجد در آن نقش بسته شد.[۱۱]
در دوره سلطان عبدالمجید عثمانی( 1271ق/1854م) نیز این محراب بازسازی شد.[۱۲] [۱۳]محراب تهجد در این زمان از یک قطعه سنگ تراشیده و به ستون تهجد متصل شد. سپس کتیبهٔ اصلی محراب بهصورت برجسته بر روی آن بازاجرا شد. از نوشتههای روی این کتیبه میتوان به این آیه اشاره کرد: ﴿و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی أن یبعثک ربک مقاما محمودا﴾ (پارهای از شب را به نماز بیدار باش که برای تو افزون بر نمازهای واجب است. باشد که خداوند تو را به مقام پسندیده (شفاعت) مبعوث گرداند) اشاره کرد.[۱۴]
در دوره حکومت عثمانی، هیچ یک از نمازهای مسجدالنبی در این مکان خوانده نمیشود و تنها به عنوان مکان نمازگزاردن پیامبر مورد احترام بود.[۱۵]
فضیلت نمازگزاری در محراب تهجد
روایاتی از فضیلت نمازگزاری در محل تهجد پیامبر ذکر شده است. از جمله این روایات آن که محمد بن حنفیه، فرزند امام علی، به سعید بن عبدالله بن فضیل که در آنجا نماز میگزارد، گفت: این جا مصلای رسول خدا هنگام به جای آوردن نافله شب بوده است؛ از این رو، پیوسته آنجا باش.[۱۶] [۱۷]همچنین از مالک بن انس نقل است که صحابه پیامبر شب هنگام به محل تهجد پیامبر میشتافتند.[۱۸]
وضعیت کنونی
پیش از سال 1353ق/1934م محراب تهجد دیگر در معرض دید نیست. علت پنهان کردن آن را توجه بیش از حد زائران به این محراب ذکر کردهاند.[۱۹] گفته شده که این محراب امروزه وجود دارد اما مانعی جلوی آن قرارداده شده، تا مردم آن را نبینند. [۲۰]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 302-303
- ↑ المعالم الاثیره، ص43
- ↑ موسوعه مکه المکرمه، ج۲، ص۴۲۰.
- ↑ المعالم الاثیره، ص 43
- ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 189
- ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 189
- ↑ الدره الثمینه، ص 93
- ↑ الدره الثمینه، ص 93
- ↑ وفاءالوفا،ج2، 189
- ↑ وفاءالوفا، ج2، ص 190
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 302-303
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص302-303
- ↑ مرآة الحرمین ابراهیم رفعت پاشا، ص470
- ↑ المسجد الشریف النبوی، 303
- ↑ المسجد الشریف النبوی، ص 303
- ↑ الدره الثمینه، 93
- ↑ عماره و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 73
- ↑ صحیح بخاری، ج1، ص 134
- ↑ المسجد النبوی الشریف، ص 303
- ↑ المعالم الاثیره، ص 43
منابع
- الدره الثمینه فی اخبار المدینه، محمد بن محمود النجار (م.۶۴۳ق.)، دارالارقم بن ابی الارقم، بیروت، بیتا.
- المسجد النبوی الشریف فی العصر العثمانی 923-1344ه «دراسه معماریه حضاریه»، الدکتور محمد هزاع الشهری، دارالقاهره، 2003م.
- المعالم الاثیره، محمد محمد حسن شراب، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۸۷ق.
- مرآة الحرمین او الرحلات الحجازیه، رفعت پاشا ابراهیم (م بعد 1353 ق)، قاهره، المکتبة الثقافة الدینیه، بیتا.
- موسوعه مکه المکرمه و المدینه المنوره، احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۸ق.
- وفاء الوفاء، السمهودی (م.۹۱۱ق.)، به کوشش السامرائی، مؤسسه الفرقان، ۱۴۲۴ق.