حج مقبول
حَجّ مَقبول، حجی است که علاوه بر صحت فقهی، با اخلاص و شرایط کمال انجام شده و مورد پذیرش الهی قرار گیرد. ولی حج صحیح فقط از جهت احکام فقهی درست انجام شده و وجوب حج را از گردن مکلف برمیدارد ولی قبول شدن آن در درگاه الهی، شرایط خاصی دارد. در روایات، حج مقبول از برترین اعمال و دارای پاداشی بزرگ دانسته شده است.
از مهمترین عوامل قبولی حج، مال حلال، قصد قربت و اخلاص و در نگاه منابع شیعه، معرفت، ولایت و پیروی از اهلبیت(ع) دانسته شده است. در برخی روایات اهلسنت نیز رفتارهایی مانند اطعام نیازمندان، سخن نیکو و خوشرفتاری از عوامل قبولی حج شمرده شده است.
مهمترین نشانه قبولی حج، آثار آن در زندگی پس از بازگشت است؛ بهگونهای که حاجی از گناه دوری کند و انگیزه، اراده و رفتار او در جهت خیر و صلاح تغییر یابد. بنابراین، حج مقبول تنها انجام صحیح مناسک نیست، بلکه باید موجب تزکیه نفس، اصلاح رفتار و پایبندی بیشتر به نیکی و دوری از گناه شود. همچنین در روایات، برخی اعمال مانند زیارت، نماز در مسجد کوفه و خدمت به مردم دارای ثوابی معادل حج مقبول دانسته شدهاند.
مفهوم شناسی ویرایش
حج مقبول حجی است که به درگاه خداوند پذیرفته شده باشد.[۱] واژه «حج مبرور» نیز در روایات و کتب لغت، مترادف «حج مقبول و خالص» به کار رفته است.[۲]
تفاوت حج مقبول با حج صحیح ویرایش
«حجّ صحیح» حجّی است مطابق با احکام حج که در مناسک حج فقهاء ذکر شده باشد و با تحقق آن، وجوبِ حج از عهده مکلف و مستطیع ساقط می شود. اما «حجّ مقبول» به حجّی گفته می شود که علاوه بر دارا بودن شرایط صحت، دارای شرایط کمال نیز باشد، به نحوی که مورد قبول درگاه الهی و امام زمان(عج) واقع شود، بدون شک چنین حجی علاوه بر رفع تکلیف و پاداش اخروی، دارای آثار تربیتی فراوانی برای حاجی خواهد بود.[۳]
اهمیت قبولی حج ویرایش
برای آگاهی از اهمیت قبولی حجّ، دقت در روایات معصومین(ع) در این خصوص سودمند است. براساس روایتی از پیامبر اسلام(ص) برترین اعمال، ایمانی است که تردیدی در آن نباشد، جهادی است که فریبی در آن نباشد و حجّی است که مقبول واقع شود.[۴] براساس حدیثی دیگر، چيزى با حج مقبول برابرى نكند و پاداشى مگر بهشت براى آن نيست.[۵]
امام سجاد(ع) از خداوند طلب می کنند که نامشان در زمره کسانی که حجّشان مقبول و تلاششان مشکور درگاه خداوند است، قرار دهد.[۶]
شرط قبولی حج ویرایش
برخی محققان براساس روایات متعدد، چنین برداشت کردهاند كه ارتباط خاصّى بين قبولى حج با ولايت اهلبيت(ع) وجود دارد و «تكميل و قبولى حج» را به ملاقات امام، معرفت به مقام امام، پيروى و اطاعت از او و آمادگی جهت نصرت و حمايت از امام مربوط دانستهاند.[۷] استفاده از مال حلال در سفر حج[۸] و قصد قربت و اخلاص[۹] نیز از شروط قبولی حج دانسته شده است.
برخی روایات منقول از اهل سنت، قبول حج را به انجام اعمالی مانند اطعام غذا[۱۰]، کلام نیکو[۱۱] و بلند سلام گفتن (به نشانه رفتار نیکو و تواضع)[۱۲] مربوط دانستهاند.
نشانه و نتیجه حق مقبول ویرایش
براساس روایتی از حضرت محمد(ص) نشانه قبولی حج این است که حج گزار از آن پس مرتکب گناه نشود اما اگر همچنان به تباهی و گناه تن داد این نشان از مردود بودن حج اوست.[۱۳]
نتیجه انجام حج مقبول چنین بیان شده که انگیزه ها، اراده ها، شوقها تصمیم ها و عزمهای حجگزار چنان تغییر میکند که نسبت به خیر مصمم باشد و عمل بد را ناشایست دانسته و از آن دوری گزیند.[۱۴] براساس روایات، حاجی با انجام مناسک حج از هر پلیدی پاک میشود؛ از این رو مادامی که به گناه آلوده نگردد نورانی است.[۱۵]
اعمال معادل حج مقبول ویرایش
در احادیث شیعه، اعمالی هستند که ثواب انجام آنها، معادل ثواب یک یا چند حج مقبول دانسته شده. امام صادق(ع) برای کسی که در طول یک سال، شبهای نیمه شعبان، عید فطر و عید قربان به زیارت امام حسین(ع) رفته باشد، ثوابی معادل هزار حج مقبول دانسته است.[۱۶] زيارت قبر پیامبر(ص)، و زيارت مزار شهيدان، و زيارت مرقد امام حسين(ع) معادل حجّ مقبول همراه رسول خدا(ص)، دانسته شده[۱۷] و خواندن یک نماز واجب در مسجد کوفه، خدمت به خلق خدا و دستگیری از نیازمندان ثوابی معادل یک یا چند حج مقبول را دارد.[۱۸]
مقالههای مرتبط ویرایش
پانویس ویرایش
- ↑ لغتنامه دهخدا، واژه حج مقبول.
- ↑ لغتنامه دهخدا، واژه حج مبرور؛ جرعهای از صهبای حج، ص232؛ جواهر الكلام، ج١٧، ص٢١۴. مضمون حديثى از امام صادق عليه السلام /وسائل الشيعه، ج٨، باب ۴١، حديث /٣ همچنين از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ، مستدرك الوسائل، باب ٢۴، حديث ٢٢ و ٢۴.
- ↑ حج مقبول، ص15؛ شرح چهل حدیث آیت الله مظاهری، حدیث نهم، پایگاه رسمی اطلاع رسانی آیت الله مظاهری
- ↑ بحار، ج 66، ص 383.
- ↑ مستدرک، ج 8، ح 9087؛ جواهر الكلام، ج١٧، ص٢١۴. مضمون حديثى از امام صادق عليه السلام /وسائل الشيعه، ج٨، باب ۴١، حديث /٣ همچنين از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ، مستدرك الوسائل، باب ٢۴، حديث ٢٢ و ٢۴.
- ↑ دعای حج صحیفه سجادیه.
- ↑ حج مقبول، صص188-190؛ بحار الانوار، ج٢٧، ص١٧٢، به نقل از امالى شيخ. همچنين احاديثى از محاسن، فضائل الشيعه، بشارة المصطفى و عيون اخبار الرّضا نقل مىكند؛ حج، برنامه تکامل، ص 366 تا 369.
- ↑ الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛
- ↑ تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۳ ؛ ثواب الاعمال، ص ۱۰۸ و ۱۱۶.
- ↑ فتح الباری بشرح صحیح بخاری، ج3، ص446؛ السنن والاحکام، ج4، ص8.
- ↑ صحيح الجامع الصغير وزيادته، ح2819.
- ↑ سبل السلام شرح بلوغ المرام من أدلة الأحكام، ج2، ص285.
- ↑ مستدرک الوسائل، ج10، ص165-166.
- ↑ جرعهای از صهبای حج، ص232.
- ↑ وسائل الشیعه، ج8، ص68 و 328،
- ↑ وسائل الشیعه، ج ١٠، ص ٣٧١.
- ↑ مستدرك الوسائل، ج1، ص266؛ كامل الزيارات، ص156.
- ↑ کامل الزیارات، ص24؛ ترجمه کامل الزیارات، ص73؛ کافی، ج2، ص193-195، امالی الصدوق، ص237.
منابع ویرایش
- امالی، شیخ صدوق، محمد بن علی، قم، بعثت،۱۴۱۷ ق.
- بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
- تهذیب الأحکام، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
- جواهر الکلام في شرح شرائع الاسلام، صاحب جواهر، محمدحسن، تحقيق عباس قوچاني، تهران، دار الکتب الاسلاميه، 1365ش.
- حج مقبول، ابوالحسن حسینی ادیانی، مشعر، تهران، 1385ش.
- جرعهای از صهبای حج: جوادی آملی، قم، اسراء، 1377ش.
- مستدرک الوسائل، حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008 میلادی.
- لغتنامه دهخدا، علی اکبر دهخدا، تهران، موسسهٔ لغتنامهٔ دهخدا و مرکز بینالمللی آموزش زبان فارسی دانشگاه تهران، 1377ش.
- الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
- سبل السلام: الکحلانی (م. ۱۱۸۲ق)، مصر، مصطفی البابی، ۱۳۷۹ق.
- کامل الزیارات (ترجمه فارسی)، جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولویه قمی)، ترجمه محمدجواد ذهنی تهرانی، تهران، پیام حق، ۱۳۸۷ش.
- کامل الزیارات، جعفر بن محمد بن جعفر (ابن قولویه قمی)، تصحیح: بهراد الجعفری، ط۱، تهران، صدوق، ۱۳۷۵ش.
- فتح الباری، احمد بن حجر عسقلانی، دارالمکتب العلمیه، بیروت، ۱۴۲۴ق.
- وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه): محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
- حج برنامه تکامل، محمد ضیاء آبادی، تهران، مشعر، 1386ش.