مال حلال
مال حلال درآمدی است که بدون اعمال حرام مانند دزدی و غصب به دست آمده و استفاده از آن در حج، شرط قبولی اعمال حاجی دانسته شده. به کاربردن مال حلال در حج، یکی آداب حج است و حجی که با مال حرام یا غیرپاک (مانند مالی که خمس آن پرداخت نشده) انجام شود، نهتنها مورد پذیرش خداوند قرار نمیگیرد، بلکه در اعمالی مانند طواف (که لباس آن باید مباح باشد) و لبیکگفتن نیز تأثیر منفی میگذارد و آن را از کمال و روح عبودیت تهی میسازد چراکه براساس روایات، پاسخ منفی به لبیکِ حاجیِ دارای مال حرام داده میشود.
هرچند از دیدگاه فقهی، بیشتر مراجع حج با مال حرام را صحیح و ساقطکنندهی تکلیف میدانند (هرچند گناه و ضمان مالی به همراه دارد)، اما گروهی از فقها بر بطلان حج در صورت حرام بودن برخی اجزا مانند لباس احرام و قربانی تأکید دارند؛ با این حال، در فرهنگ دینی و رسوم رایج حاجیان، همواره تأکید بر تهیهی هزینهها، لباس احرام و توشهی سفر از مال حلال، همراه با حلالیتطلبی از خانواده و دوستان و ادای بدهیها، پیش از عزیمت به این سفر معنوی بوده است.
تعریف مال حلال
مال حلال به معنی آن است که دارایی دنیایی یک شخص از راه حلال کسب شده باشد. مال حلال با عبارت مال مباج نیز به کار رفته و در مقابل مال حرام قرار دارد
مال حلال در حج
انجام حج با مال حلال از آداب و مقدمات مهم حج دانسته شده است.[۱] در روایات، از سفر حج با مال حرام نهی شده[۲] و بر تأمین هزینه و توشه حج از مال پاک و حلال تأکید شده است.[۳] بین قبولی عمل به درگاه الهی با صحت فقهی که وجوب را از گردن مکلف ساقط میکند تفاوت قائل شدهاند و برخی منابع، مال حلال را شرط قبولی حج دانسته[۴] و آنرا اعم از هر هزینه و توشهای در سفر حج میدانند[۵]؛ زیرا عبادتی که مقدمات آن بر پایه مال حرام باشد، با تقوا و تقرب به خداوند ناسازگار دانسته شده است.[۶] بر پایه روایتی از امام باقر(ع)، خداوند حج و عمرهای را که از مال حرام باشد نمیپذیرد؛[۷] حتی اگر پرچمی حرام در اموال حجگزار باشد.[۸]
در فقه، میان حرمت استفاده از مال حرام و صحت فقهی حج با مال حرام تفاوت گذاشته شده است. استفاده از مال حرام یا مالی که خمس آن پرداخت نشده، حرام است[۹]؛ اما به نظر برخی فقها، این امر لزوماً موجب بطلان حج نیست.[۱۰][۱۱] برای نمونه، اگر لباس احرام، قربانی یا دیگر امور مورد استفاده در حج عیناً غصبی نباشند، هرچند با مال حرام خریداری شده باشند، اصل حج میتواند صحیح باشد و در عین حال شخص نسبت به مال حرام مسئولیت مالی داشته باشد.[۱۰]
در برخی روایات، تأثیر مال حلال بر قبولی و معنویت حج نیز مورد توجه قرار گرفته است. از امام صادق(ع) نقل شده که حاجیِ سفرکرده با مال غیرحلال هنگام تلبیه، پاسخ منفی دریافت میکند[۱۲]، در حالی که حاجیِ سفرکرده با مال حلال، پاسخ مثبت میشنود.[۱۳] بر این اساس، مال حلال از زمینههای رسیدن به مقام اجابت و بهرهمندی معنوی از حج شمرده شده است.[۱۴] برخی معتقدند بدون کسب حلال و دارایی مباح، نمیتوان به حقیقت اعمال حج دست یافت و این اعمال حاصلی جز خستگی و ضایع کردن فرصت ندارند.[۱۵]
رسوم دینی حاجیان
رسم دینی رایج میان بسیاری از مردم از آغاز حجگزاری این است که حاجیان خود را ملزم میدانند تا لباس احرامشان را از مال حلال فراهم کنند. همچنین مسافران، پیش از عزیمت به سوی مکه، از خانواده و دوستان و فامیل طلب بخشش و عفوکرده، قرضها را ادا میکنند و وصیتنامه خود را مینویسند.[۱۶]
مقالههای مرتبط
پانویس
- ↑ مناسک جامع حج ، ص 36.
- ↑ تهذیب الاحکام ، ج 6 ، ص 368 .
- ↑ الکافی، ج5، ص124؛ الامالی، ص527؛ من لایحضره الفقیه، ج3، ص162 و ج1، ص189؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368؛ بحار الانوار، ج93، ص16 و ج96، ص120؛ العروة الوثقی، ج4، ص339؛ وسائل الشیعه، ج11، ص146.
- ↑ الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164؛
- ↑ العروة الوثقی، ج4، ص339.
- ↑ آداب سفر حج، ص23 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 77 .
- ↑ الامالی، ص527؛ بحار الانوار، ج93، ص164.
- ↑ وسائل الشیعه، ج11، ص146؛ بحار الانوار، ج96، ص120.
- ↑ استفتائات دفتر آیت الله مکارم شیرازی، بخش حج.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ دفتر استفتائات آیت الله سیستانی، بخش مخارج حج با اموال دیگران
- ↑ انیس التجار، ص39.
- ↑ الحج و العمره في الكتاب والسنه، ص ۲۲۶ ، ج ۶۹۴ .
- ↑ الکافی، ج5، ص124؛ تهذیب الاحکام، ج6، ص368.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 121 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص 168.
- ↑ دانشنامه حج و حرمین شریفین، مدخل بنگلادش.
منابع
- آداب سفر حج، علی قاضی عسکر، تهران، مشعر، 1387ش.
- انیس التجار، نراقی، مهدی بن ابیذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.
- امالی، شیخ صدوق، محمد بن علی، قم، بعثت،۱۴۱۷ ق.
- بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
- تهذیب الأحکام، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
- مناسک جامع حج: ناصر مکارم شیرازی، ابوالقاسم علیان نژادی، قم، مدرسه امام علی بن ابی طالب ( علیه السلام ) ، 1384ش.
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
- من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه (۳۱۱۳۸۱ق)، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه): محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
- العروة الوثقی، سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۲۰ق.
- الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
- انیس التجار، نراقی، مهدی بن ابیذر، قم-ایران، بوستان کتاب، 1383ش.