حسینیه ارشاد
معرفی حسینیه ارشاد
حسینیه ارشاد مرکزی علمی، آموزشی، تبلیغی و پژوهشی با رویکرد نواندیشی دینی است که در اوایل دهه ۱۳۴۰ شمسی در تهران تأسیس شد و با حضور چهرههایی چون مرتضی مطهری و علی شریعتی به یکی از کانونهای تأثیرگذار فکری و سیاسی دوره پهلوی بدل گردید. حسینیه ارشاد توسط محمد همایون، ناصر میناچی و عبدالحسین علیآبادی بنیان نهاده شد و متشکل از گروههای علمیِ اسلامشناسی، تاریخ و علوم اجتماعی بود. برنامههای هر یک از این بخشها برای آگاهی همگان در روزنامه منتشر میشد.[۱]. فعالیتهای فرهنگی و سیاسی حسینیه ارشاد منجر به تقابل آن با دستگاه امنیتی حکومت در سالهای ۱۳۵۰ و ۱۳۵۱ گردید.[۲]
حسینیه ارشاد و حج
یکی از بخشهای مستقل حسینیه، «بخش حج و شعائر اسلامی» بود. گردانندگان حسینیه از سال ۱۳۴۷ شمسی با اخذ مجوز از فرمانداری تهران و کمیسیون حج، اعزام کاروانهای مستقل را آغاز کردند (). گفته شده که این اقدام با هدف تحول در رویکرد سنتی زیارت، آموزش فلسفه و تحلیل مناسک حج، رهایی از کنترل و نظارت ماموران امنیتی در کاروانهای عمومی حج و برقراری ارتباطات برون مرزی با دانشجویان خارج از کشور و شخصیتهای جنبشهای اسلامی صورت گرفت. [۳]
برنامههای آموزشی و پژوهشی
حسینیه ارشاد پیش از اعزام زائران، دورههای آموزشی رایگان شامل دو مقطع مقدماتی و تکمیلی در تهران برگزار میکرد[۴]. این جلسات با محوریت موضوعات متنوعی اداره میشد: فلسفه و اسرار حج و مباحث اخلاقی که توسط مرتضی مطهری و محمدتقی فلسفی[۵] و جغرافیا و تاریخ شبهجزیره عربستان توسط علی غفوری تدریس میشد. در کنار آن، جزوات و رسالههای راهنما در زمینه آداب، اخلاق و احکام حج تدوین و بین زائران توزیع میشد.[۶].
فعالیتها در موسم حج و حرمین شریفین
کاروان حسینیه ارشاد با همراهی اندیشمندانی چون مرتضی مطهری، محمدتقی شریعتی، علی شریعتی، صدرالدین صدر بلاغی، سید غلامرضا سعیدی و عبدالله نورانی (بهعنوان روحانی کاروان) اعزام میشد. (میناچی، ۱۳۸۴، ص۷۱، ۹۴).
برنامههای میدانی و فرهنگی حسینیه در مکه، مدینه، عرفات و منا عبارت بودند از:
- طرح «یک ماه پا به پای پیغمبر»: معرفی و بازدید میدانی از اماکن تاریخی اسلام، میقاتها و میدانهای نبرد صدر اسلام همراه با ارائه تحلیلهای تاریخی و نظامی[۷].
- سخنرانیها و نشستهای تحلیلی: تجهیز سالنها و چادرها به ادوات صوتی در مدینه، مکه، عرفات و منا برای ارائه سلسلهمباحثی نظیر «مدینه شهر هجرت»، «امت و امامت»، «اسلام احیاکننده دین ابراهیم» و «تحقیقی از مناسک حج»[۸].
یادداشتها و سخنرانیهای علی شریعتی در این سفرها بعدها در آثاری چون حج، میعاد با ابراهیم و مناسک فکری حج منتشر شد (همان، ص۶۹–۷۲، ۸۲، ۱۰۲).
پشتیبانی از مسئله فلسطین
بخش مهمی از تحرکات کاروان حسینیه ارشاد در مناسک حج، آگاهیبخشی درباره وضعیت جهان اسلام و جمعآوری کمکهای مالی برای آوارگان و مبارزان فلسطینی بود.[۹]. این وجوه نقدی در ایام حج و بهویژه در صحرای عرفات گردآوری و از طریق کانالهای مشخص در اختیار نمایندگان سازمانهای امدادی و مبارزاتی فلسطین (نظیر هلال احمر فلسطین و الفتح) قرار میگرفت[۱۰].
پانویس
- ↑ روزنامه اطلاعات، شماره 13791، 19/2/1351، ص17
- ↑ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۸، ج ۲، ص ۱۱۱
- ↑ میناچی، ۱۳۸۴، ص71؛ ۱۲۶ -127
- ↑ شورای نویسندگان، ۱۳۸۳، ص۱۰۱، ۱۱۸
- ↑ مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۷۸، ص۳۲۵؛ شورای نویسندگان، ۱۳۸۳، ص۱۵
- ↑ شورای نویسندگان، ۱۳۸۳، ص۱۵
- ↑ شورای نویسندگان، ۱۳۸۳، ص۳۷۲؛ میناچی، ۱۳۸۴، ص۸۲، ۱۰۳–۱۰۴
- ↑ میناچی، ۱۳۸۴، ص۹۲، ۱۱۷
- ↑ شورای نویسندگان، ۱۳۸۳، ص۱۲۵، ۱۳۸، ۱۸۲
- ↑ شورای نویسندگان، ۱۳۸۳، ص۱۲۷–۱۲۸، ۱۳۰، ۱۳۸
منابع
- روزنامه اطلاعات، 19/2/1351، شماره 2/ 19/ 13791
- شورای نویسندگان (1383)، حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات.
- مرکز اسناد انقلاب اسلامی (1378)، شریعتی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات (1378ش)، یاران امام به روایت اسناد ساواک (کتاب نهم زبان گویای اسلام حجتالاسلام و المسلمین محمدتقی فلسفی)، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- میناچی، ناصر (1384ش)، تاریخچة حسینیة ارشاد (مجموعه مصاحبهها، دفاعیات و خاطرات ناصر میناچی)، تهران، حسینیه ارشاد.