حسینیه ارشاد
حسینیه ارشاد مرکز آموزشی، تبلیغی و پژوهشی با رویکرد نواندیشی دینی بود که در دهه ۱۳۴۰ شمسی در تهران تأسیس شد و با فعالیت چهره‌هایی چون مرتضی مطهری و علی شریعتی شهرت یافت.
حسینیه ارشاد در موضوع حج نیز فعال بود. از فعالیت‌های این حسینیه، تشکیل کاروان‌های حج و اعزام حاجیان، آموزش حاجیان، برپایی سخنرانی‌ها در هنگام موسم، معرفی امکان حرمین و جمع‌آوری کمک‌های نقدی برای فلسطین در ایام حج بود.
معرفی حسینیه ارشاد[ویرایش | ویرایش مبدأ]
حسینیه ارشاد مرکزی علمی، آموزشی، تبلیغی و پژوهشی با رویکرد نواندیشی دینی است که در اوایل دهه ۱۳۴۰ شمسی در تهران تأسیس شد و با حضور چهره‌هایی چون مرتضی مطهری و علی شریعتی به یکی از کانون‌های تأثیرگذار فکری و سیاسی دوره پهلوی بدل گردید.
حسینیه ارشاد توسط محمد همایون، ناصر میناچی و عبدالحسین علی‌آبادی بنیان نهاده شد و متشکل از گروه‌های علمیِ اسلام‌شناسی، تاریخ و علوم اجتماعی بود. برنامه‌های هر یک از این بخش‌ها برای آگاهی همگان در روزنامه منتشر می‌شد.[۱] فعالیت‌های فرهنگی و سیاسی حسینیه ارشاد منجر به تقابل آن با دستگاه امنیتی حکومت در سال‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۵۱ گردید.[۲]
حسینیه ارشاد و حج[ویرایش | ویرایش مبدأ]
یکی از بخش‌های مستقل حسینیه، «بخش حج و شعائر اسلامی» بود. گردانندگان حسینیه از سال ۱۳۴۷ شمسی با اخذ مجوز از فرمانداری تهران و کمیسیون حج، اعزام کاروان‌های مستقل را آغاز کردند. گفته شده که این اقدام با هدف تحول در رویکرد سنتی زیارت، آموزش فلسفه و تحلیل مناسک حج، رهایی از کنترل و نظارت مأموران امنیتی در کاروان‌های عمومی حج و برقراری ارتباطات برون‌مرزی با دانشجویان خارج از کشور و شخصیت‌های جنبش‌های اسلامی صورت گرفت.[۳]
برنامه‌های آموزشی و پژوهشی[ویرایش | ویرایش مبدأ]
حسینیه ارشاد پیش از اعزام زائران، دوره‌های آموزشی رایگان شامل دو مقطع مقدماتی و تکمیلی در تهران برگزار می‌کرد.[۴] این جلسات با محوریت موضوعات متنوعی اداره می‌شد: فلسفه و اسرار حج و مباحث اخلاقی که توسط مرتضی مطهری و محمدتقی فلسفی[۵] و جغرافیا و تاریخ شبه‌جزیره عربستان توسط علی غفوری بیان می‌شد. در کنار آن، جزوات و رساله‌های راهنما در زمینه آداب، اخلاق و احکام حج تدوین و بین زائران توزیع می‌شد.[۶]
فعالیت‌ها در موسم حج و حرمین شریفین[ویرایش | ویرایش مبدأ]
کاروان حسینیه ارشاد با همراهی اندیشمندانی چون مرتضی مطهری، محمدتقی شریعتی، علی شریعتی، صدرالدین صدر بلاغی، سید غلامرضا سعیدی و عبدالله نورانی اعزام می‌شد.[۷]
برنامه‌های میدانی و فرهنگی حسینیه در مکه، مدینه، عرفات و منا عبارت بودند از:
- طرح «یک ماه پا به پای پیغمبر»: معرفی و بازدید میدانی از اماکن تاریخی اسلام، میقات‌ها و میدان‌های نبرد صدر اسلام همراه با ارائه تحلیل‌های تاریخی و نظامی.[۸]
- سخنرانی‌ها و نشست‌های تحلیلی: تجهیز سالن‌ها و چادرها به ادوات صوتی در مدینه، مکه، عرفات و منا برای ارائه سلسله‌مباحثی نظیر «مدینه شهر هجرت»، «امت و امامت»، «اسلام احیاکننده دین ابراهیم» و «تحقیقی از مناسک حج».[۹] یادداشت‌ها و سخنرانی‌های علی شریعتی در این سفرها بعدها در آثاری چون حج، میعاد با ابراهیم و مناسک فکری حج منتشر شد.[۱۰]
پشتیبانی از مسئله فلسطین[ویرایش | ویرایش مبدأ]
بخش مهمی از تحرکات کاروان حسینیه ارشاد در مناسک حج، آگاهی‌بخشی درباره وضعیت جهان اسلام و جمع‌آوری کمک‌های مالی برای آوارگان و مبارزان فلسطینی بود.[۱۱] این وجوه نقدی در ایام حج و به‌ویژه در صحرای عرفات گردآوری و از طریق کانال‌های مشخص در اختیار نمایندگان سازمان‌های امدادی و مبارزاتی فلسطین (نظیر هلال احمر فلسطین و الفتح) قرار می‌گرفت.[۱۲]
پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- ↑ روزنامه اطلاعات، ش ۱۳۷۹۱، ۱۹/۲/۱۳۵۱، ص ۱۷.
- ↑ شریعتی به روایت اسناد ساواک، ج ۲، ص ۱۱۱.
- ↑ تاریخچه حسینیه ارشاد، صص ۷۱، ۱۲۶-۱۲۷.
- ↑ حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، صص ۱۰۱، ۱۱۸.
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک (کتاب نهم)، ص ۳۲۵؛ حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، ص ۱۵.
- ↑ حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، ص ۱۵.
- ↑ تاریخچه حسینیه ارشاد، صص ۷۱، ۹۴؛ خاطرات مستند سید هادی خسروشاهی، ص 264
- ↑ حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، ص ۳۷۲؛ تاریخچه حسینیه ارشاد، صص ۸۲، ۱۰۳–۱۰۴.
- ↑ تاریخچه حسینیه ارشاد، صص ۹۲، ۱۱۷.
- ↑ تاریخچه حسینیه ارشاد، صص ۶۹–۷۲، ۸۲، ۱۰۲.
- ↑ حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، صص ۱۲۵، ۱۳۸، ۱۸۲.
- ↑ حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، صص ۱۲۷–۱۲۸، ۱۳۰، ۱۳۸.
منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- تاریخچة حسینیه ارشاد (مجموعه مصاحبه‌ها، دفاعیات و خاطرات ناصر میناچی)، ناصر میناچی، تهران: حسینیه ارشاد، ۱۳۸۴ش.
- حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، شورای نویسندگان، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۳ش.
- خاطرات مستند سید هادی خسروشاهی، قم، کلبه شروق، 1396ش.
- روزنامه اطلاعات، مورخ ۱۹/۲/۱۳۵۱، شماره ۱۳۷۹۱.
- شریعتی به روایت اسناد ساواک، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۸ش.
- یاران امام به روایت اسناد ساواک (کتاب نهم: زبان گویای اسلام حجت‌الاسلام والمسلمین محمدتقی فلسفی)، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۷۸ش.