اصحاب صفه، مهاجران مجردی بودند، که پس از ساخت مسجدالنبی، در قسمت انتهایی آن مستقر شدند؛ مکانی که شامل یک سکو و سایبان می‌شد.

تاریخچه و شکل‌گیری اصحاب صفه

صفه را همانند سقيفه يا سايبان دانسته‌اند.[۱] از ساكنان صفه نيز به اصحاب صفّه، اهل ‌الصفّه يا اصحاب المَظَلّه (سايبان‌نشينان) ياد كرده‌اند.[۲] برخي پژوهشگران به پيروي از بعضي لغت‌شناسان متأخر، صفه را سكّو دانسته‌اند[۳] . در ضلع شرقي حرم نبوی كه مكان نخست مسجد پيامبر بوده و روبه‌روی ديوار منزل حضرت (س)، امروزه قسمتی را به صورت سكّويی بلندتر ساخته و آن را صفه نام نهاده‌اند که درواقع همان محل دكة الآغاوات است. در پی هجرت پيامبر ‌(ص) و مسلمانان به يثرب و پيش از ساخته شدن مسجد نبوي، مهاجران بي‌‌همسر در خانه‌هاي انصار در قبا اقامت داشتند كه با اقامتگاه پيامبر(ص) در خانه ابوايوب انصاري فاصله بسيار داشت. اين مهاجران پس از ساخته شدن مسجد نبوي، مقيم مسجد شدند. مناسب‌تر آن بود كه آنان انتهاي مسجد را براي قرار دادن وسايل و استراحت خود انتخاب كنند، به ويژه كه سايباني نيز در آن قسمت قرار داشت. از هنگام دقيق ساخت اين سايبان، آگاهي در دست نيست. شايد در آغاز تأسيس مسجد و براي حفظ نماز‌گزاران از آفتاب سوزان مدينه، اين سايبان ساخته شده و با تغيير قبله در سال دوم، در قسمت انتهايي و پشت به قبله مسجد قرار گرفته باشد.[۴] برخي مساحت صفه را ۹۶ متر مربع تعيين كرده‌اند[۵] . بر اين اساس، ساكنان صفه همان ساكنان مسجد نبوي بودند كه روزها به اين سايبان پناه مي‌بردند؛ ولي در شب مي‌توانستند هر جاي مسجد بخوابند.[۶] از اين رو، شماري از فقيهان اهل سنت خوابيدن در مسجد را براي غير بوميان جايز شمرده‌اند.[۷] گزارش‌هايي در دست است كه نشان مي‌دهد سكونت در مسجد و سايبان آن به مهاجران اختصاص نداشت.[۸] همچنين از حضور مشركان قريشي به اسارت درآمده در نبرد بدر[۹] و مهمانان پيامبر در صفه نيز گزارشی در دست است.[۱۰]

پانویس