فضایل مسجدالحرام
فضایل مسجدالحرام مجموعهای از ویژگیها و فضیلتهای دینی مسجدالحرام است که در قرآن و روایات به آنها اشاره شده است. مسجدالحرام در شهر مکه قرار دارد و کعبه، قبله مسلمانان، در آن واقع شده است. طواف از اعمال حج و عمره است که در این مسجد و پیرامون کعبه انجام میشود. حجرالاسود، مقام ابراهیم، مسعی و زمزم نیز از مکانها و آثار مهم مرتبط با مسجدالحراماند. از فضائل مسجدالحرام میتوان به جایگاه ویژه آن در میان مساجد، قرار گرفتن کعبه در آن، ارتباط آن با مناسک حج و عمره و برخورداری از حرمت و امنیت ویژه اشاره کرد. در قرآن نیز احکام و محدودیتهایی درباره حضور مشرکان در مسجدالحرام و آبادانی آن بیان شده است.
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| کاربری | قبله مسلمانان، عبادت و انجام برخی اعمال حج و عمره |
| معماری | |
| بازسازی | دوره عباسیان، دوره آل سعود |
جایگاه ویژه و حرمت مسجدالحرام
مسجدالحرام به سبب قرار گرفتن کعبه در آن، جایگاه ویژهای در میان اماکن اسلامی دارد. کعبه قبله مسلمانان است و طواف به دور آن در مسجدالحرام انجام میشود. بخشهایی از مناسک حج و عمره نیز در این مسجد انجام میگیرد. مسجد الحرام در طول تاریخ از جایگاه ویژهای نزد حکومتهای اسلامی برخوردار بوده[۱] و شامل حجر الاسود، مقام ابراهیم، مسعی و زمزم است.[۲]
در قرآن، مسجدالحرام از مکانهای دارای حرمت ویژه معرفی شده است. بر اساس برخی آیات، مشرکان از نزدیک شدن به مسجدالحرام منع شدهاند[۳] و مشارکت آنان در آبادانی مساجد نیز مورد نهی قرار گرفته است.[۴] این احکام در برخی منابع، در ارتباط با جایگاه خاص مسجدالحرام بررسی شدهاند.
در منابع اسلامی، برای حضور در مسجدالحرام آداب و احکام ویژهای بیان شده است. از جمله، رعایت طهارت و توجه به حرمت این مکان مورد تأکید قرار گرفته است.[۵]
امنیت و پناهندگی در مسجدالحرام
از ویژگیهای مرتبط با مسجدالحرام، مفهوم امنیت و پناهندگی در حرم است. در قرآن، برای حرم مکه جایگاه ویژهای از نظر امنیت بیان شده و احکام خاصی برای حفظ آن مقرر شده است.
بر اساس برخی آیات قرآن، اگر فردی که از ورود به مسجدالحرام منع شده است به آن پناه ببرد، تا زمانی که درصدد جنگ و تعرض نباشد، باید به پناهندگی او احترام گذاشته شود.[۸]
در روایتی از امام رضا(ع) نیز مسجدالحرام با مفهوم «کلمه توحید» مرتبط دانسته شده است.[۹] بر اساس این روایت، برای مسجدالحرام ویژگیهایی مرتبط با امنیت و رحمت الهی بیان شده است.
ارتباط با توحید و عبادت
مسجدالحرام یکی از مهمترین مکانهای عبادت در اسلام است و بخش مهمی از اعمال حج و عمره در آن انجام میشود. قرار گرفتن کعبه در این مسجد و ارتباط آن با قبله مسلمانان، از ویژگیهای مهم آن به شمار میرود.
در منابع اسلامی، مسجدالحرام با دعوت پیامبران به توحید و مقابله با بتپرستی نیز مرتبط دانسته شده است. قرآن درباره تطهیر خانه خدا و اختصاص آن به عبادت خداوند مطالبی بیان کرده است. همچنین در برخی آیات، ایمان و تقوا با شایستگی برای آبادانی و تولیت مسجدالحرام مرتبط شده است.[۱۱][۱۲]
برخی پژوهشگران با توجه به این آیات، مسجدالحرام را در تاریخ ادیان ابراهیمی دارای جایگاهی مرتبط با دعوت به توحید دانستهاند.[۱۳]
ارتباط با از میان رفتن بتپرستی
مسجدالحرام در تاریخ اسلام با رویدادهای مرتبط با از میان رفتن مظاهر بتپرستی نیز ارتباط دارد. در جریان فتح مکه، بت هبل از کعبه برداشته شد و بر اساس برخی منابع، در محل باب بنیشیبه دفن شد.[۱۴] در برخی منابع، ورود از این محل با این رویداد مرتبط دانسته شده است.
این رویدادها بخشی از تاریخ مسجدالحرام و تحولات مرتبط با آن در دوره ظهور اسلام به شمار میروند.
طهارت باطنی مسجد الحرام
با توجه به آیات صریح قرآن که مشرکان و کفار را از نزدیک شدن به مسجد الحرام[۳] و مشارکت در آبادسازی مسجدها منع کرده[۴]، برخی مسجدالحرام را وادی پاکان و طاهران دانسته که برای ورود به آن طهارت ظاهری و باطنی نیاز است؛ زیرا در محیطی که نور توحید تابش دارد و موحدان در آن اجتماع میکنند، نباید تاریکی و ظلمت شرک و کفر جایی داشته باشد.[۶]
امنیت تضمین شده در پناه رحمت الهی
پژوهشگران با تکیه بر محتوای دعاهای توصیه شده هنگام ورود به مسجد الحرام[۷]، ورود به این مسجد را بهانهای برای رسیدن به رحمت خداوند دانسته و وجود کعبه در مسجدالحرام را موجب فزونی قداست این مسجد در مقایسه با دیگر مسجدها میدانند.[۸]
بر اساس برخی آیات قرآن، حتى مشرکانی که نباید به مسجد الحرام راه یابند اگر روزی به این مسجد پناهنده شدند تا زمانی که قصد توطئه و یا جنگ و ستیز با مؤمنان را نداشته باشند باید به پناهندگی آنان احترام گذاشت.[۹] برپایه روایتی از امام رضا(ع)
، برخی مسجد الحرام را مظهر «کلمه «توحید» دانسته[یادداشت ۱] و گفتهاند همانگونه که پناهندگان در مسجد الحرام از تعدی و تجاوز دیگری باید در امان باشند این امید را نیز باید داشته باشند که خداوند آنان را از عذاب و قهر خودش در امان خواهد داشت. تا در مأمن رحمت و لطف او قرار گیرند.[۱۰]
محل مبارزه با شرک جهانی
برخی محققان با اشاره به پیشینه تاریخی مسجدالحرام، این مسجد را فراتر از محل عبادت، محلی برای مبارزه سیاسی و مرکز مشترک میان تمام انبیا در شعار توحید و مبارزه با شرک دانسته اند. با تکیه بر آیاتی که تصدی و تولیت مسجدالحرام را تنها مختص پرهیزکاران[۱۱] و افرادی که تنها از خدا میترسند[۱۲] میداند، برخی بر این باورند که آنان که خود از سردمداران شرک بوده و یا دنیا و دین خود را با مشرکان پیوند زدهاند، نمیتوانند مدیریت کانون توحید و مبارزه با شرک را به دست گیرند.[۱۳]
با توجه به جایگاه ویژه مسجد الحرام در مبارزه با شرک، سِر استحباب ورود از باب بنی شیبه نیز روشن میشود زیرا آنگاه که بت هبل به دست علی (ع) از کعبه پایین آورده و شکسته شد؛ به دستور پیامبر (ص) در آن مکان دفن گردید تا حاجیان به هنگام ورود به وادی توحید نخست شرک را در زیر پای خود لگد مال کنند.[۱۴]
مقالههای مرتبط
پانویس
- ↑ تاريخ مكه، احمد السباعى، ص ١۵٩ .
- ↑ الكعبة المعظمة و الحَرَمان الشريفان، ص ١٠۴ .
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ سوره توبه ، آیه 28 .
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ سوره توبه ، آیه 17 .
- ↑ «صورتان فريدتان للحرم المكی»، صفحه مکة التاریخ و الصورة در توییتر.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 162 .
- ↑ کافی، ج ۴، ص ۴۰۱، ح ۱.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 161 .
- ↑ سوره بقره ، آیه 191 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 163 .
- ↑ سوره انفال ، آیه 34 .
- ↑ سوره توبه ، آیه 17 و 18 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 163 .
- ↑ الحج و العمره، ص48، ح 109 .
- ↑ محتوای روایت، افراد معترف به توحید خداوند را داخل در امنیت الهی میداند. امام رضا (ع) در حدیث معروف سلسلة الذهب، از خداوند متعال نقل میفرماید: «كلمة لا اله الا الله حصني فمن دخل حصني آمن من عذابي».
منابع
- تاریخ مکه: از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (1344ق): احمد سباعی، مترجم رسول جعفریان، تهران، مشعر، 1385ش.
- الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش