حره وبره: تفاوت بین نسخه‌ها

از ویکی حج
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(۶ نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است)
سطر ۸: سطر ۸:
  
 
==نام==
 
==نام==
 +
حره الوَبَره،<ref>مراصد الإطلاع علي أسماء الأمكنة و البقاع، ج‏1،ص396؛ المعالم الأثيرة فى السنة و السيرة، ص100.</ref> برخی وَبْره نیز جایز دانسته‌اند.<ref name=":1">المعالم الأثيرة فى السنة و السيرة، ص100.</ref> به آن حره غربیه نیز گفته شده است.<ref name=":1" />
 +
 +
بر پایه گزارشی، در سده ششم قمری تنها به بخشی از حره غربی، حره وبره گفته می‌شد.<ref>الأمكنة و المياه و الجبال و الآثار، ج‏2َ، ص573.</ref>
 +
 +
بر پایه گزارشی در سال ۱۴۱۸ق. امروزه به «حره غربیه» شهرت یافته است.<ref>معالم المدينة المنورة بين العمارة و التاريخ، ج‏1، ص440 و ۴۷۴.</ref>
 +
 +
حره وبره، به شکل عام به همه حره غربی گفته شده است و حقیقتا بر بخش میانی آن اطلاق می شود.<ref name=":5">معالم المدينة المنورة بين العمارة و التاريخ، ج‏1، ص478.</ref>
 +
 +
به هر کدام از بخش‌های این حره، مناسب با قبیله‌ای که در آن ساکن بوده‌اند، نامی گفته شده است. برای نمونه به بخشی از آن حره بنی سلمه گفته شده است.<ref name=":5" />
 +
 +
«الوبر»، به معنای صوف ابل است.<ref name=":5" />
 +
 
==مکان==
 
==مکان==
 
حره وبره، در غرب مدینه و با فاصله سه میلی از مدینه قرار دارد.<ref>المغانم المطابه فی معالم طابه، ص۱۱۴.</ref>
 
حره وبره، در غرب مدینه و با فاصله سه میلی از مدینه قرار دارد.<ref>المغانم المطابه فی معالم طابه، ص۱۱۴.</ref>
 +
 +
در سوی شرقی (نزدیک) بئر عروه قرار می‌گیرد.<ref>تاريخ معالم المدينة المنورة قديما و حديثا، ص337.</ref>
  
 
==‌ویژگی==
 
==‌ویژگی==
 +
امروزه حره‌ای دیده‌ نمی‌شود و تنها خانه‌ها و ساختمان‌ها و زمین های آسفالت شده و سنگ فرش شده است.<ref>المعالم الأثيرة فى السنة و السيرة، ص235.</ref>
 +
 +
در سوی جنوب غربی آن، مزرعه‌ها و باغ‌ها قرار دارد.<ref name=":3">معالم المدينة المنورة بين العمارة و التاريخ، ج‏1، ص476.</ref>
 +
 +
==وادی عقیق==
 +
وادی عقیق، از میان این حره، از جنوب به سوی شمال جاری بوده و این حره را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم کرده است.<ref name=":4" />
 +
 +
==ثنیة الوداع==
 +
ثنیة الوداع که به ثنیة الوداع الجنوبیة شناخته می‌شود، در این حره قرار دارد.<ref name=":3" />
 +
 +
==مسجد قبلتین==
 +
مسجد قبلتین در غرب مدینه، روی مکان بلندی از حره وبره، در شمال غربی آن، نزدیک وادی عقیق صغری و کبری قرار دارد.<ref>تاريخ معالم المدينة المنورة قديما و حديثا، ص408.</ref>
 +
 +
این مسجد، در غرب مساجد دامنه کوه سلع، قرار داشته و از مسجد‌النبی سه و نیم کیلومتر فاصله دارد.<ref>مدينه شناسى، ج‏1، ص131.</ref>
 +
 +
==آثار باستانی==
 +
در سوی غربی این حره، قصر عروه و بئر عروه و برخی از قصرهای عقیق قرار دارد.<ref name=":2">تاريخ معالم المدينة المنورة قديما و حديثا، ص338.</ref>
 +
 +
قلعه‌های ضحیان و قلعه قبا در سوی جنوب غربی آن قرار دارد.<ref name=":3" />
 +
 +
<br />
 +
 +
== در حدیث ==
 +
و هي إحدى اللابتين اللتين تحدان حرم المدينة كما سبق ذكره،<ref name=":3" />
 +
 
==در تاریخ==
 
==در تاریخ==
قبایل وارد بر این حره از ثروت طبیعی و سنگهای آن برای ساختن بنا استفاده می‌کردند و در بین حره هم مزارع و باغ‌های خود را احداث کردند.<ref>معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ، ج۲، ص۴۷۴.</ref>  
+
قبایل وارد بر این حره از ثروت طبیعی و سنگهای آن برای ساختن بنا استفاده می‌کردند و در بین حره هم مزارع و باغ‌های خود را احداث کردند.<ref name=":0">معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ، ج۲، ص۴۷۴.</ref>
 +
 
 +
بنوقینقاع از یهود و بنی المصطلق در این حره ساکن بودند.<ref>معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ، ج۲، ص۴۷۵.</ref>
 +
 
 +
همچنین بعضی از قبایل خزرج و بطون آنها مانند:  بنی بیاضه و زریق دو فرزند عامر بن زریق، بنی کعب بن مالک و بنی حبیب بن عبد حارثة بن مالک، بنی غزاره، که در وبره سکونت داشتند در این منطقه اقامت گزیده بودند.<ref name=":0" />
 +
 
 +
بسیاری از قصرها و مزرارع و باغ‌ها در دوره دولت اموی در جانب این حره ساخته شده‌ و آبادی آن رونق گرفت؛ از این رو، توسعه و مدنیت تمدن وادی عقیق که از میان حره وبره می‌گذرد معروف شد،<ref name=":4">معالم المدينة المنورة بين العمارة و التاريخ، ج‏1، ص475.</ref>
 +
 
 +
منازل بنی‌سلمه در سوی شمال شرقی این حره است.<ref name=":2" />
 +
 
 +
بنی سلمه در بخشی که مسجد قبلتین قرار دارد ساکن بوده و قبرستان آنها نیز در همان مکان بود، این بخش به نام حره بنی سلمه شهرت یافت. در بخش جنوبی حره، قبیله بنی بیاضه ساکن شدند که و هم حی من الانصار، این بخش به نام حره بیاضه شهرت یافت.<ref name=":5" />  
  
 
==پانوشت==
 
==پانوشت==
سطر ۳۰: سطر ۷۹:
 
}}
 
}}
  
 +
*'''الامکنه و المیاه و الجبال و الآثار'''، نصر بن عبدالله اسکندری، مرکز الملک فیصل للبحوث و الدراسات الاسلامیه، ریاض،‌ ۱۴۲۵ق.‏
 +
*'''تاریخ معالم المدینة المنورة قدیما و حدیثا'''، احمد یاسین احمد خیاری، عامه، عربستان، ۱۴۱۹ق‏.
 
*'''جمهرة اللغة'''، محمد بن حسن بن درید (ابن درید)، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۹۸۸م.
 
*'''جمهرة اللغة'''، محمد بن حسن بن درید (ابن درید)، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۹۸۸م.
 
*'''الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة'''، اسماعیل بن حماد جوهری، تحقیق احمد عبد الغفور عطار، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۳۷۶ق.
 
*'''الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة'''، اسماعیل بن حماد جوهری، تحقیق احمد عبد الغفور عطار، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۳۷۶ق.
سطر ۳۵: سطر ۸۶:
  
 
*'''کتاب العین'''، خلیل بن احمد فراهیدی، نشر هجرت، قم، ۱۴۰۹ق.
 
*'''کتاب العین'''، خلیل بن احمد فراهیدی، نشر هجرت، قم، ۱۴۰۹ق.
 +
*'''مدينه شناسى'''، محمد باقر نجفى، شركت قلم، تهران، 1364ش.
 +
*'''مراصد الإطلاع علي أسماء الأمكنة و البقاع'''، ابن عبد الحق بغدادى، دار الجيل، بيروت، 1412ق.
 +
*'''المعالم الأثيرة فى السنة و السيرة'''، محمد محمد حسن شراب، دار الشاميه-دار القلم، بيروت-دمشق، 1411ق.
 
*'''معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ'''، عبدالعزیز کعکی، دار المکتبة الهلال، بیروت ۱۴۱۹ق.
 
*'''معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ'''، عبدالعزیز کعکی، دار المکتبة الهلال، بیروت ۱۴۱۹ق.
  
 
*'''معجم مقاییس اللغة'''، احمد بن فارس (ابن فارس)، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، ۱۴۰۴ق.
 
*'''معجم مقاییس اللغة'''، احمد بن فارس (ابن فارس)، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، ۱۴۰۴ق.
 
*'''المغانم المطابه فی معالم طابه'''، مجدالدین فیروزآبادی، مرکز بحوث و دراسات المدینة المنوره، مدینه، ۲۰۰۲م.
 
*'''المغانم المطابه فی معالم طابه'''، مجدالدین فیروزآبادی، مرکز بحوث و دراسات المدینة المنوره، مدینه، ۲۰۰۲م.

نسخهٔ ‏۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۷:۰۱

حَرّه وبره،

حره

«حَرَّة»، واژه‌ای عربی و به معنای زمین سختی است، که از سنگ‌های سیاه شکل گرفته،[۱] گویی با آتش سوخته باشد.[۲] ریشه این واژه «ح، ر، ر» به معنای گرما بوده[۳] و جمع آن «حِرار» است.[۴] به گفته برخی، «حرّه» به نام «لابة» نیز خوانده شده است.[۵] واژه‌نامه‌های پارسی، حرّه را «سنگلاخ سوخته»[۶] و «سنگستان» معنا کرده‌اند.[۷]

زمین‌های حرّه، انبوهی از سنگ‌های سخت سیاه‌رنگ و متخلخل[یادداشت ۱][۸] است، که زمینه زیست بشری و کشاورزی در آن فراهم نیست. علت به وجود آمدن این مناطق، گسل‌های فراوانی است، که گاه گدازه‌های آتش‌فشانی از آن فوران کرده و سطح زمین را به صورت گسترده، بدون آنکه کوه‌زایی کند، می‌پوشاند. این گدازه‌ها پس از سرد شدن به رنگ تیره درمی‌آیند.[۹]

نام

حره الوَبَره،[۱۰] برخی وَبْره نیز جایز دانسته‌اند.[۱۱] به آن حره غربیه نیز گفته شده است.[۱۱]

بر پایه گزارشی، در سده ششم قمری تنها به بخشی از حره غربی، حره وبره گفته می‌شد.[۱۲]

بر پایه گزارشی در سال ۱۴۱۸ق. امروزه به «حره غربیه» شهرت یافته است.[۱۳]

حره وبره، به شکل عام به همه حره غربی گفته شده است و حقیقتا بر بخش میانی آن اطلاق می شود.[۱۴]

به هر کدام از بخش‌های این حره، مناسب با قبیله‌ای که در آن ساکن بوده‌اند، نامی گفته شده است. برای نمونه به بخشی از آن حره بنی سلمه گفته شده است.[۱۴]

«الوبر»، به معنای صوف ابل است.[۱۴]

مکان

حره وبره، در غرب مدینه و با فاصله سه میلی از مدینه قرار دارد.[۱۵]

در سوی شرقی (نزدیک) بئر عروه قرار می‌گیرد.[۱۶]

‌ویژگی

امروزه حره‌ای دیده‌ نمی‌شود و تنها خانه‌ها و ساختمان‌ها و زمین های آسفالت شده و سنگ فرش شده است.[۱۷]

در سوی جنوب غربی آن، مزرعه‌ها و باغ‌ها قرار دارد.[۱۸]

وادی عقیق

وادی عقیق، از میان این حره، از جنوب به سوی شمال جاری بوده و این حره را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم کرده است.[۱۹]

ثنیة الوداع

ثنیة الوداع که به ثنیة الوداع الجنوبیة شناخته می‌شود، در این حره قرار دارد.[۱۸]

مسجد قبلتین

مسجد قبلتین در غرب مدینه، روی مکان بلندی از حره وبره، در شمال غربی آن، نزدیک وادی عقیق صغری و کبری قرار دارد.[۲۰]

این مسجد، در غرب مساجد دامنه کوه سلع، قرار داشته و از مسجد‌النبی سه و نیم کیلومتر فاصله دارد.[۲۱]

آثار باستانی

در سوی غربی این حره، قصر عروه و بئر عروه و برخی از قصرهای عقیق قرار دارد.[۲۲]

قلعه‌های ضحیان و قلعه قبا در سوی جنوب غربی آن قرار دارد.[۱۸]


در حدیث

و هي إحدى اللابتين اللتين تحدان حرم المدينة كما سبق ذكره،[۱۸]

در تاریخ

قبایل وارد بر این حره از ثروت طبیعی و سنگهای آن برای ساختن بنا استفاده می‌کردند و در بین حره هم مزارع و باغ‌های خود را احداث کردند.[۲۳]

بنوقینقاع از یهود و بنی المصطلق در این حره ساکن بودند.[۲۴]

همچنین بعضی از قبایل خزرج و بطون آنها مانند:  بنی بیاضه و زریق دو فرزند عامر بن زریق، بنی کعب بن مالک و بنی حبیب بن عبد حارثة بن مالک، بنی غزاره، که در وبره سکونت داشتند در این منطقه اقامت گزیده بودند.[۲۳]

بسیاری از قصرها و مزرارع و باغ‌ها در دوره دولت اموی در جانب این حره ساخته شده‌ و آبادی آن رونق گرفت؛ از این رو، توسعه و مدنیت تمدن وادی عقیق که از میان حره وبره می‌گذرد معروف شد،[۱۹]

منازل بنی‌سلمه در سوی شمال شرقی این حره است.[۲۲]

بنی سلمه در بخشی که مسجد قبلتین قرار دارد ساکن بوده و قبرستان آنها نیز در همان مکان بود، این بخش به نام حره بنی سلمه شهرت یافت. در بخش جنوبی حره، قبیله بنی بیاضه ساکن شدند که و هم حی من الانصار، این بخش به نام حره بیاضه شهرت یافت.[۱۴]

پانوشت

  1. جمهرة اللغة، ج‏1، ص96؛ معجم مقاییس اللغه، ج‏2، ص7.
  2. کتاب العین، ج‏3، ص24.
  3. معجم مقاییس اللغه، ج‏2، ص7؛ الصحاح، ج‏2، ص626.
  4. کتاب العین، ج‏3، ص24؛ جمهرة اللغة، ج‏1، ص96؛ معجم مقاییس اللغه، ج‏2، ص7.
  5. معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ، ج۲، ص۴۳۹.
  6. فرهنگ لغت دهخدا، ذیل واژه حره.
  7. فرهنگ معین، ذیل واژه حره.
  8. واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر پنجم.
  9. اسماعیلی، ۱۳۸۹ش، ص۷۰.
  10. مراصد الإطلاع علي أسماء الأمكنة و البقاع، ج‏1،ص396؛ المعالم الأثيرة فى السنة و السيرة، ص100.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ المعالم الأثيرة فى السنة و السيرة، ص100.
  12. الأمكنة و المياه و الجبال و الآثار، ج‏2َ، ص573.
  13. معالم المدينة المنورة بين العمارة و التاريخ، ج‏1، ص440 و ۴۷۴.
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ ۱۴٫۳ معالم المدينة المنورة بين العمارة و التاريخ، ج‏1، ص478.
  15. المغانم المطابه فی معالم طابه، ص۱۱۴.
  16. تاريخ معالم المدينة المنورة قديما و حديثا، ص337.
  17. المعالم الأثيرة فى السنة و السيرة، ص235.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ ۱۸٫۳ معالم المدينة المنورة بين العمارة و التاريخ، ج‏1، ص476.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ معالم المدينة المنورة بين العمارة و التاريخ، ج‏1، ص475.
  20. تاريخ معالم المدينة المنورة قديما و حديثا، ص408.
  21. مدينه شناسى، ج‏1، ص131.
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ تاريخ معالم المدينة المنورة قديما و حديثا، ص338.
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ، ج۲، ص۴۷۴.
  24. معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ، ج۲، ص۴۷۵.
  1. تخلخل، برابرِ پارسی «porosity»، اصطلاح زمین‌شناسی بوده و به معنای وجود حفره‌ها و فضاهای خالی در خاک، رسوب یا سنگ است.

منابع

این مقاله برگرفته از مقاله بررسی جغرافیای طبیعی مدینه یحیی جهانگیری و علی اصغر کریم خانی، فصلنامه میقات حج، دوره ۲۶، ش۱۰۳، بهار ۱۳۹۷، ص۷۹–۱۰ است.
  • الامکنه و المیاه و الجبال و الآثار، نصر بن عبدالله اسکندری، مرکز الملک فیصل للبحوث و الدراسات الاسلامیه، ریاض،‌ ۱۴۲۵ق.‏
  • تاریخ معالم المدینة المنورة قدیما و حدیثا، احمد یاسین احمد خیاری، عامه، عربستان، ۱۴۱۹ق‏.
  • جمهرة اللغة، محمد بن حسن بن درید (ابن درید)، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۹۸۸م.
  • الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، اسماعیل بن حماد جوهری، تحقیق احمد عبد الغفور عطار، دار العلم للملایین، بیروت، ۱۳۷۶ق.
  • فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  • کتاب العین، خلیل بن احمد فراهیدی، نشر هجرت، قم، ۱۴۰۹ق.
  • مدينه شناسى، محمد باقر نجفى، شركت قلم، تهران، 1364ش.
  • مراصد الإطلاع علي أسماء الأمكنة و البقاع، ابن عبد الحق بغدادى، دار الجيل، بيروت، 1412ق.
  • المعالم الأثيرة فى السنة و السيرة، محمد محمد حسن شراب، دار الشاميه-دار القلم، بيروت-دمشق، 1411ق.
  • معالم المدینه المنوره بین العمارة و التاریخ، عبدالعزیز کعکی، دار المکتبة الهلال، بیروت ۱۴۱۹ق.
  • معجم مقاییس اللغة، احمد بن فارس (ابن فارس)، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، ۱۴۰۴ق.
  • المغانم المطابه فی معالم طابه، مجدالدین فیروزآبادی، مرکز بحوث و دراسات المدینة المنوره، مدینه، ۲۰۰۲م.